Nắng nóng cực đoan làm thay đổi ưu tiên khí hậu của EU

Sau đợt nắng nóng kỷ lục cuối tháng 6 vừa qua khiến hơn 1.300 người tử vong tại Tây Âu, theo ước tính của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), Ủy ban châu Âu (EC) tuyên bố sẽ đẩy mạnh các chính sách thích ứng với biến đổi khí hậu và xây dựng một chiến lược tăng cường khả năng đối phó dự kiến công bố trong quý 4 năm nay.

Thông điệp của Brussels là EU cần chuyển từ tư duy ứng phó sau thảm họa sang chủ động phòng ngừa rủi ro. Các quan chức châu Âu cảnh báo những đợt nắng nóng tương tự nhiều khả năng sẽ còn tái diễn trong mùa hè này cũng như trong những năm tới.

Tổng Giám đốc Y tế Thế giới Tedros Adhanom Ghebreyesus cho biết hơn 1.300 ca tử vong có liên quan đến các đợt nắng nóng kỷ lục ở châu Âu kể từ ngày 21-6 Ảnh: WMO.

Đáng chú ý, Brussels cũng thẳng thắn thừa nhận các chính sách hiện hành không còn theo kịp tốc độ biến đổi khí hậu. Dẫn Báo cáo Đánh giá Rủi ro Khí hậu châu Âu năm 2024, người phát ngôn của EC cho biết các biện pháp hiện nay chưa đủ để đối phó với quy mô và tốc độ gia tăng của các hiện tượng thời tiết cực đoan.

Trong bối cảnh đó, EU đang thúc đẩy một sự thay đổi mang tính nền tảng trong việc hoạch định chính sách đối phó với biến đổi khí hậu. Trước đây, trọng tâm của EU là phục hồi sau thiên tai, nhưng hiện tại khối này ưu tiên các giải pháp dự báo và phòng ngừa rủi ro trước khi khủng hoảng xảy ra.

Điều này đồng nghĩa với việc các chính sách khí hậu của EU trong dài hạn sẽ không chỉ gắn với phát triển năng lượng sạch hay cắt giảm phát thải mà còn mở rộng sang quy hoạch đô thị, xây dựng, y tế công cộng, quản lý nước, bảo vệ người cao tuổi cũng như khả năng vận hành của hạ tầng trong điều kiện nắng nóng cực đoan.

Một trong những thay đổi đáng chú ý là Brussels muốn trao quyền chủ động nhiều hơn cho chính quyền địa phương.

Theo EC, một số giải pháp thích ứng quan trọng như lắp đặt hệ thống che nắng cho công trình, mở rộng không gian xanh đô thị, sử dụng vật liệu chống nóng, triển khai hệ thống điều hòa không khí đều thuộc thẩm quyền của các thành phố và địa phương.

EC có thể ban hành tiêu chuẩn xây dựng, quy định về hiệu quả năng lượng và hỗ trợ tài chính, nhưng việc triển khai cuối cùng vẫn phụ thuộc vào từng quốc gia thành viên và chính quyền địa phương.

Lĩnh vực xây dựng được xem là một trong những thách thức lớn nhất trong việc ứng phó với các đợt nắng nóng cực đoan. Theo số liệu của EU, các tòa nhà cao tầng hiện chiếm khoảng 40% tổng mức tiêu thụ năng lượng và tạo ra 36% lượng phát thải khí nhà kính của khối. Phần lớn công trình được xây dựng trong nhiều thập kỷ trước với mục tiêu giữ nhiệt vào mùa đông thay vì chống nóng trong mùa hè.

Trong điều kiện nhiệt độ liên tục lập kỷ lục mới, nhiều công trình không còn đáp ứng được yêu cầu về an toàn và sức khỏe cho người sử dụng. Không chỉ làm gia tăng nguy cơ tử vong do sốc nhiệt, các tòa nhà cũ còn khiến nhu cầu sử dụng điều hòa tăng mạnh, kéo theo áp lực lớn lên hệ thống điện và chi phí năng lượng.

Để giải quyết vấn đề này, EU đã sửa đổi các quy định về hiệu quả năng lượng đối với tòa nhà và thiết bị điện, đồng thời cam kết dành khoảng 100 tỷ euro trong giai đoạn 2021-2027 để cải tạo các công trình trên toàn khối.

Trong bối cảnh EU đang xây dựng ngân sách dài hạn mới, một số quan chức địa phương cho rằng cần tăng thêm nguồn lực cho các thành phố - nơi trực tiếp triển khai các giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu.

Bà Kata Tüttő, Chủ tịch Ủy ban Các vùng của châu Âu, kêu gọi EU tăng ngân sách cho các địa phương nhằm đầu tư vào hạ tầng, năng lượng và các giải pháp dựa vào thiên nhiên, thay vì chỉ tập trung vào hoạt động cứu trợ sau thiên tai.

Theo bà Kata Tüttő, mỗi đợt nắng nóng, hạn hán, cháy rừng hay lũ lụt đều cho thấy các thành phố đang nóng lên nhanh hơn, nguồn nước ngày càng suy giảm và cộng đồng dân cư trở nên dễ bị tổn thương hơn trước biến đổi khí hậu.

Đồng quan điểm trên, Thị trưởng thành phố Leuven (Bỉ), Chủ tịch mạng lưới Energy Cities, ông Mohamed Ridouani, cũng đề nghị các nhà lãnh đạo châu Âu tiếp tục xem chính quyền địa phương là trung tâm của các chương trình đầu tư khí hậu, bởi chính các thành phố mới là nơi trực tiếp triển khai các dự án cải tạo công trình, phát triển hạ tầng năng lượng và giảm phát thải.

Sự điều chỉnh trong chính sách của EU cho thấy cuộc chiến chống biến đổi khí hậu đã bước sang một giai đoạn mới. Nếu giảm phát thải vẫn là mục tiêu dài hạn nhằm hạn chế tốc độ nóng lên toàn cầu, thì thích ứng với biến đổi khí hậu đang trở thành yêu cầu cấp bách để giảm thiểu thiệt hại về người và kinh tế trong hiện tại.