Nắng nóng cực đoan có thể khiến châu Âu mất hàng trăm tỷ USD

Pháp, Ý, Đức và Tây Ban Nha nằm trong nhóm nền kinh tế châu Âu có nguy cơ chịu thiệt hại lớn nhất do nắng nóng cực đoan, khi nhiệt độ cao làm giảm năng suất lao động, tăng chi phí năng lượng và gây áp lực lên ngân sách.

Theo Allianz Trade, đơn vị chuyên đánh giá rủi ro thương mại, thiệt hại GDP tích lũy trong giai đoạn 2026-2030 có thể lên tới 5%-7% tại những nước chịu ảnh hưởng nặng nhất, nếu các nền kinh tế trải qua các năm nắng nóng tương tự giai đoạn 2014-2024.

Người dân đi qua khu vực phun sương làm mát trong thời tiết nắng nóng tại Florence, Italy. Ảnh: Richard Vanlerberghe/Unsplash

Pháp được dự báo chịu thiệt hại lớn nhất châu Âu, với mức tổn thất có thể lên tới 240 tỷ USD trong 5 năm tới. Ý đứng sau với 147 tỷ USD, tiếp đến là Đức với 131 tỷ USD và Tây Ban Nha với 120 tỷ USD. Ngoài châu Âu, Nhật Bản có thể chịu thiệt hại khoảng 354 tỷ USD.

Allianz Trade cho rằng khi nhiệt độ vượt 30 độ C, năng suất lao động có thể giảm khoảng 3% với mỗi độ tăng thêm, trong khi nhu cầu năng lượng tăng khoảng 1,2% do hộ gia đình và doanh nghiệp sử dụng nhiều thiết bị làm mát hơn.

Những ngành sử dụng nhiều lao động ngoài trời hoặc trong môi trường nhiệt độ cao chịu tác động rõ nhất.

Công nhân xây dựng, lao động nông nghiệp, nhân viên giao hàng và công nhân nhà máy có thể mất nhiều giờ làm việc hiệu quả hơn trong các đợt nắng nóng, trong khi doanh nghiệp phải chi nhiều hơn cho điện làm mát, bảo trì thiết bị và bảo vệ sức khỏe người lao động.

Nhiệt độ cao cũng gây áp lực lên hạ tầng. Hệ thống điện có thể giảm hiệu suất, giao thông bị gián đoạn, đường bộ và đường sắt dễ hư hại hơn, kéo theo nhu cầu chi ngân sách cho y tế, trợ cấp và sửa chữa khẩn cấp. Trong đợt nắng nóng năm 2019, Pháp từng phải giảm sản lượng điện hạt nhân do hạn chế về nước làm mát, khiến nguồn cung điện thêm căng thẳng.

Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) cũng cảnh báo biến đổi khí hậu ngày càng tác động trực tiếp đến tăng trưởng và lạm phát. Philip R. Lane, thành viên Ban điều hành ECB, nói tại một hội nghị ở Frankfurt rằng “nóng lên toàn cầu không còn là mối đe dọa xa xôi”.

Theo ông Lane, các hiện tượng thời tiết cực đoan có thể làm gián đoạn sản xuất, ảnh hưởng đến cung - cầu năng lượng, gây thiệt hại tài sản, hạ tầng và làm giảm hiệu quả lao động. ECB cho biết nếu không có hiện tượng nóng lên toàn cầu trong giai đoạn 1960-2019, GDP bình quân đầu người toàn cầu có thể cao hơn 20%.

Nắng nóng cũng có thể gây đình trệ nền kinh tế khi tăng trưởng yếu đi trong lúc giá cả và thất nghiệp cùng tăng. Điều này đặt các ngân hàng trung ương trước bài toán khó, nhất là tại khu vực đồng euro, nơi một chính sách tiền tệ chung phải áp dụng cho các nền kinh tế có mức độ tổn thương khí hậu khác nhau.

Tài chính công cũng chịu sức ép lớn hơn. Allianz Trade ước tính thất thu thuế hằng năm do nắng nóng có thể đạt 1,8% tại Pháp, 1,3% tại Ý và Tây Ban Nha, và 0,7% tại Đức. Cán cân ngân sách của các nước bị ảnh hưởng có thể xấu đi trung bình khoảng 0,5% GDP mỗi năm.

Trong khi đó, châu Âu vẫn chưa chuẩn bị đầy đủ cho một thực tế khí hậu nóng hơn. Theo chuyên gia khí hậu Hazem Krichene của Allianz Research, nhiều công trình tại châu Âu được thiết kế để giữ nhiệt thay vì thoát nhiệt, trong khi tỷ lệ hộ gia đình có điều hòa thấp hơn nhiều so với Mỹ.

“Chuyển đổi xanh và thích ứng với biến đổi khí hậu hiện là những vấn đề trung tâm của chính sách kinh tế, vượt xa phạm vi môi trường,” ông Krichene nhận định.

Báo cáo cho rằng các nước cần chuyển từ ứng phó sau khủng hoảng sang đầu tư thích ứng dài hạn, như bảo vệ người lao động trong đợt nắng nóng, cải thiện tiêu chuẩn xây dựng, nâng cấp hạ tầng điện và hỗ trợ các hộ gia đình dễ tổn thương.

Tây Ban Nha được đánh giá tiến xa hơn trong việc bảo vệ người lao động, còn Pháp nổi bật ở tiêu chuẩn xây dựng chịu nhiệt. Tuy nhiên, chưa có nền kinh tế lớn nào ở châu Âu có đủ công cụ để bảo vệ đồng thời người lao động, doanh nghiệp, ngân sách và các hộ gia đình thu nhập thấp.