Mỹ và đồng minh thúc đẩy đưa vấn đề hạt nhân Iran lên HĐBA

Theo các nhà ngoại giao, dự thảo nghị quyết dự kiến được đưa ra tại cuộc họp của Hội đồng Thống đốc IAEA gồm 35 quốc gia vào tuần tới. Nếu được thông qua, nghị quyết sẽ tiếp nối quyết định của IAEA hồi tháng 6-2025, trong đó xác định Iran vi phạm các nghĩa vụ về không phổ biến vũ khí hạt nhân do không hợp tác đầy đủ với cuộc điều tra về những dấu vết uranium được phát hiện tại các địa điểm mà Tehran chưa khai báo.

Động thái này diễn ra trong bối cảnh tranh cãi về chương trình hạt nhân Iran ngày càng căng thẳng sau các cuộc tấn công quân sự nhằm vào nước này. Ngày 28-2, Mỹ phát động chiến dịch không kích nhằm vào Tehran. Cùng với Israel, Mỹ đã phá hủy hoặc gây thiệt hại nặng nề cho một số cơ sở làm giàu uranium của Iran.

Kể từ đó, Iran không cho phép các thanh sát viên IAEA trở lại những cơ sở bị tấn công, đồng thời chưa cho phép cơ quan này xác minh lượng uranium làm giàu còn lại. Trong số đó có uranium được làm giàu tới mức 60%, chỉ cách cấp độ có thể sử dụng để chế tạo vũ khí một bước ngắn về mặt kỹ thuật.

Việc IAEA không thể tiếp cận các cơ sở hạt nhân của Iran đã trở thành điểm bế tắc chính trong tranh chấp giữa Tehran và các nước phương Tây. Trong năm qua, Hội đồng Thống đốc IAEA đã hai lần thông qua nghị quyết yêu cầu Iran công bố lượng uranium làm giàu đang dự trữ và cho phép IAEA tiếp cận đầy đủ để xác minh.

Phát biểu với truyền thông hôm 26-8, ông Mohammad Eslami - người đứng đầu Tổ chức Năng lượng Nguyên tử Iran cáo buộc IAEA chịu sức ép từ Mỹ và Israel nhằm tiếp cận các cơ sở hạt nhân bị hư hại của Tehran. Ảnh: Reuters

Ngày 26-8, Iran tuyên bố các thanh sát viên IAEA sẽ không được phép đến những cơ sở hạt nhân bị hư hại trong các cuộc tấn công quân sự gần đây cho đến khi các quy trình thanh sát mới được thiết lập.

Phát biểu với truyền thông, ông Mohammad Eslami, người đứng đầu Tổ chức Năng lượng Nguyên tử Iran, cho biết Tehran đang tuân thủ luật do Quốc hội nước này ban hành liên quan đến các cơ sở bị tấn công. Ông đồng thời cho rằng IAEA đã không lên án các cuộc tấn công nhằm vào những cơ sở hạt nhân của Iran. Ông Eslami đặt câu hỏi về tính độc lập của IAEA, cáo buộc cơ quan này chịu sức ép từ Mỹ và Israel nhằm tiếp cận các cơ sở bị hư hại.

Là một bên tham gia Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT), Iran khẳng định nước này có quyền phát triển công nghệ hạt nhân, trong đó có làm giàu uranium, vì mục đích hòa bình. Tehran nhiều lần tuyên bố không có ý định chế tạo vũ khí hạt nhân. Tuy nhiên, lượng uranium được Iran làm giàu tới mức 60% đang là vấn đề đặc biệt đáng lo ngại đối với IAEA. Iran hiện là quốc gia duy nhất làm giàu uranium tới mức này mà chưa chế tạo vũ khí hạt nhân.

Theo đánh giá của IAEA, hơn 200 kg uranium được làm giàu ở mức cao có thể vẫn còn sau các cuộc không kích và hiện được lưu trữ tại một hệ thống đường hầm ở Isfahan và cơ sở Natanz. Việc IAEA chưa thể tiếp cận và xác minh số vật liệu này đang làm gia tăng lo ngại về tình trạng và quy mô thực tế kho uranium làm giàu của Iran.

Tổng hợp