Mỹ áp đặt trừng phạt Tòa án Hình sự Quốc tế

Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố các biện pháp trừng phạt nhằm vào ICC, ngày 9-10. Ảnh: Reuters

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tuyên bố Washington áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với ICC, với lý do cơ quan này tìm cách mở rộng thẩm quyền xét xử đối với công dân Mỹ. Thông báo được đưa ra chỉ vài giờ sau khi bà Navi Pillay, cựu thẩm phán ICC, được trao giải Nobel Hòa bình năm 2026 vì những đóng góp trong lĩnh vực tư pháp hình sự quốc tế.

Theo ông Rubio, Washington từng trì hoãn việc áp đặt các biện pháp trừng phạt với hy vọng ICC điều chỉnh hoạt động hoặc được các quốc gia thành viên kiềm chế. Tuy nhiên, Ngoại trưởng Mỹ cho rằng những quan ngại của Washington chưa được giải quyết bằng các bước đi thực chất.

“Hoặc ICC sẽ chấm dứt các lời đe dọa, hoặc chúng ta sẽ chấm dứt hoạt động của ICC”, ông Rubio nhấn mạnh, đồng thời kêu gọi các đồng minh của Mỹ là thành viên ICC gây sức ép để cơ quan này thay đổi lập trường. Ông cảnh báo Washington sẽ tiếp tục chiến dịch nhằm giải thể tòa án nếu những yêu cầu của Mỹ không được đáp ứng.

Theo Bộ Ngoại giao Mỹ, các biện pháp trừng phạt được triển khai theo Sắc lệnh hành pháp 14203, do Tổng thống Donald Trump ký tháng 2-2025. Theo đó, tài sản và các lợi ích liên quan đến tài sản của ICC tại Mỹ hoặc thuộc quyền kiểm soát của công dân Mỹ sẽ bị phong tỏa. Công dân và doanh nghiệp Mỹ cũng bị cấm cung cấp tiền, hàng hóa hoặc dịch vụ cho ICC, trừ trường hợp được Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ cấp phép.

Các cá nhân và doanh nghiệp có thời hạn 6 tháng để chấm dứt giao dịch với tòa án này.

Ông Rubio cho biết các biện pháp trừng phạt được thiết kế nhằm tạo cơ hội cho tòa án và các quốc gia thành viên giải quyết những lo ngại của Mỹ, đồng thời sẽ được điều chỉnh nếu các yêu cầu này không được đáp ứng.

Đây là bước leo thang mới trong chiến dịch gây sức ép của chính quyền Tổng thống Trump đối với ICC. Trước đó, Washington đã áp đặt trừng phạt đối với một số thẩm phán và công tố viên của tòa án, trong đó có Chủ tịch ICC Tomoko Akane.

ICC đã kịch liệt bác bỏ các biện pháp trừng phạt của Mỹ, cho rằng động thái này nhằm cản trở hoạt động tư pháp độc lập và làm suy yếu nguyên tắc thượng tôn pháp luật. Tòa án kêu gọi các quốc gia thành viên phối hợp bảo đảm hoạt động liên tục, đồng thời khẳng định sẽ tiếp tục thực hiện sứ mệnh theo Quy chế Rome, hiệp ước thành lập ICC.

Động thái của Mỹ cũng vấp phải phản ứng từ Liên minh châu Âu (EU) cùng một số quốc gia, làm gia tăng bất đồng giữa Washington với các đồng minh về tính độc lập của tư pháp quốc tế.

EU tuyên bố lấy làm tiếc về việc Mỹ áp đặt các biện pháp trừng phạt, đồng thời tái khẳng định cam kết bảo vệ tính độc lập và hoạt động của tòa án. Ủy ban châu Âu cho biết sẽ hợp tác chặt chẽ với ICC nhằm bảo đảm cơ quan này tiếp tục thực hiện hiệu quả nhiệm vụ điều tra và truy tố các tội ác chiến tranh, tội ác chống nhân loại.

EU cũng tuyên bố sẵn sàng thực hiện các biện pháp cần thiết để bảo vệ hoạt động của ICC và lợi ích của các doanh nghiệp châu Âu trong Thị trường chung. Khối này lưu ý các biện pháp trừng phạt dự kiến có khoảng thời gian chuyển tiếp sáu tháng trước khi có hiệu lực, tạo cơ hội để các bên đối thoại với Washington và tìm kiếm giải pháp hạn chế tác động đối với tòa án.

Cùng ngày, 8 quốc gia gồm Đan Mạch, Đức, Pháp, Italia, Hà Lan, Anh, Canada và Nhật Bản ra tuyên bố chung bày tỏ không đồng tình với thông báo của Mỹ. Các nước cảnh báo, nếu được thực thi, những biện pháp trừng phạt này có thể gây ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động của ICC, đội ngũ nhân viên và gia đình họ.

Trong tuyên bố, các bộ trưởng ngoại giao khẳng định sự ủng hộ đối với tính độc lập, công bằng và liêm chính của ICC, đồng thời hoan nghênh việc tòa án chuẩn bị các phương án ứng phó với những biện pháp trừng phạt tiềm tàng nhằm bảo đảm hoạt động theo Quy chế Rome.

Tám quốc gia cũng cam kết theo đuổi đối thoại mang tính xây dựng và toàn diện với các nước không tham gia Quy chế Rome trước thềm Đại hội đồng các quốc gia thành viên dự kiến diễn ra vào tháng 12 tới. Các nước nhấn mạnh sẽ tiếp tục phối hợp hỗ trợ hoạt động của ICC, duy trì hệ thống quốc tế dựa trên luật lệ và thúc đẩy trách nhiệm giải trình.

Hà Lan, quốc gia đặt trụ sở ICC, đặc biệt quan ngại trước quyết định của Mỹ. Ngoại trưởng Hà Lan Tom Berendsen mô tả các biện pháp trừng phạt là một bước leo thang không mong muốn, đồng thời khẳng định nước này hoàn toàn ủng hộ tòa án.

Ông Berendsen nhấn mạnh Hà Lan sẽ tiếp tục nỗ lực bảo đảm ICC vận hành bình thường, cả với tư cách nước chủ nhà lẫn quốc gia thành viên Quy chế Rome. Ông cũng coi khoảng thời gian sáu tháng trước khi các biện pháp trừng phạt có hiệu lực là cơ hội để thúc đẩy đối thoại với Mỹ và các quốc gia thành viên khác.

Bất đồng giữa Washington và ICC bắt nguồn từ những tranh cãi kéo dài về thẩm quyền xét xử của tòa án, đặc biệt liên quan đến các cuộc điều tra và lệnh bắt giữ đối với những nhân vật chính trị, quân sự mà Mỹ phản đối. Mỹ chưa tham gia Quy chế Rome và nhiều lần bác bỏ thẩm quyền của ICC đối với công dân nước này.

Một trong những điểm nóng là các lệnh bắt giữ do ICC ban hành tháng 11-2024 đối với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và cựu Bộ trưởng Quốc phòng Israel Yoav Gallant liên quan đến các cáo buộc tội ác chiến tranh tại Gaza. Washington phản đối các động thái này, trong khi ICC khẳng định thực hiện nhiệm vụ theo khuôn khổ pháp lý của mình.

Việc Mỹ mở rộng các biện pháp trừng phạt từ những cá nhân cụ thể sang chính thiết chế ICC có thể gây khó khăn cho các tổ chức và doanh nghiệp cung cấp dịch vụ cho tòa án, đồng thời đặt các đối tác quốc tế trước bài toán duy trì hợp tác với ICC trong bối cảnh phải cân nhắc những hạn chế do Washington áp đặt..

Tổng hợp