Mỗi ký ức, một hy vọng trở về

Hà Giang, đặc biệt là Vị Xuyên từng là những chiến trường ác liệt nhất trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc trong suốt 10 năm từ 1979 - 1989. Với quyết tâm chiến đấu giành giật từng chiến hào, từng cao điểm để giữ vững chủ quyền biên giới quốc gia, nhiều cán bộ, chiến sĩ và đồng bào ta đã hy sinh trên mảnh đất này. Tại sổ tiếp nhận thông tin liệt sĩ, nhiều đoạn ký ức của các cựu chiến binh được ghi chép lại cẩn thận, cụ thể. Các thông tin được phân loại theo từng Điểm cao: 685, 772, Đồi Cây Chuối, Điểm cao 1509, Điểm cao A5, Điểm cao 233, Bình độ 400, Bình độ 300, Đỉnh Hang Dơi...

Các cựu chiến binh cung cấp thông tin, tư liệu lịch sử phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.

"Khi tham gia trận đánh ngày 14/1/1985 tại chân Bình độ 400 có 2 hầm thì bị pháo địch bắn sập 1 hầm trong đó có khoảng trên 10 người ở các đơn vị khác nhau, các đơn vị đã tổ chức đưa cơm 2 lần vào buổi tối. Sau đó địch tấn công lấy lại Bình độ 400 từ đó không biết thông tin gì về các đồng chí ở trong hang".

"Ngày 26/12/1984 sau khi đánh chiếm được mỏm E1 thuộc 685, tiến hành củng cố hầm hào công sự thì bất ngờ bị pháo địch bắn phá làm sập 3 hầm, 7 - 8 đồng chí hy sinh".

"Phòng ngự tại Điểm cao 1250 (Núi Bạc), 968, 1036 thuộc thôn Xín Chải, xã Bạch Đích. Từ ngày 29 đến 30/4/1984, đơn vị bị địch tiến công vào trận địa phòng ngự, đơn vị đã chiến đấu dũng cảm, kiên cường nhưng do tương quan lực lượng, đơn vị được lệnh rút khỏi trận địa phòng ngự. Đơn vị hy sinh khoảng 50 đồng chí, đến nay mới có 22 đồng chí được quy tập về Nghĩa trang Yên Minh, còn lại khoảng 30 đồng chí vẫn nằm lại trên các điểm cao 1250, 968 và một số khu vực lân cận thuộc xã Bạch Đích".

"Tại Bình độ 300. C3/D1/E122/F313 có 4 đồng đội hy sinh do sập hầm. Tên liệt sĩ: Tuấn, Phương, Hoàn, Liệu"...

Mỗi dòng ký ức không chỉ là một manh mối tìm kiếm quý giá. Đó còn là một lời đề nghị đồng hành của những cựu chiến binh xưa để kiếm tìm và đưa đồng đội trở về. Những "Lò vôi thế kỷ", "Đồi thịt băm", "Thác gọi hồn"... năm xưa giờ không còn tiếng pháo, cây lá đã xanh tươi trở lại. Trên những sườn núi từng là chiến trường ác liệt, đất đá đã phủ rêu phong trên những phần mộ liệt sĩ chưa được gọi tên.

Là người đồng hành cùng Chiến dịch 500 ngày đêm từ những ngày đầu tiên, đồng chí Hoàng Quốc Trung, Trưởng Ban Chính sách, Phòng Chính trị, Bộ CHQS tỉnh chia sẻ: "Mỗi nguồn tin gửi về Ban Chính sách đều được ghi chép lại cẩn thận từ ngày giờ, thông tin người cung cấp, nội dung thông tin, phân loại theo từng khu vực chiến trường. Không chỉ làm nhiệm vụ lưu lại, người tiếp nhận còn chủ động khai thác thêm các chi tiết, manh mối liên quan, đồng thời mời các cựu chiến binh - những người trực tiếp chiến đấu năm xưa cùng cán bộ, chiến sĩ lên đường thực địa".

Thượng tá Nguyễn Hữu Tiệp, Phó Đội trưởng Đội Tìm kiếm và quy tập hài cốt liệt sĩ cho biết: "Thông tin của những cựu chiến binh từng trực tiếp chiến đấu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Từ ký ức về các điểm cao, cửa hang, giao thông hào, lực lượng tìm kiếm tiến hành đối chiếu với thực trạng hiện tại để khoanh vùng. Dù thời gian trôi qua rất lâu, đất đá đã sạt lở, vùi lấp nhiều dấu tích, nhưng với phương châm "thận trọng, kỹ lưỡng, không bỏ sót", từng điểm nghi vấn đều được lực lượng tìm kiếm kiểm tra tỉ mỉ, trân trọng từng cơ hội đưa hài cốt liệt sĩ về với quê hương".

Từ những manh mối thông tin quý giá, hy vọng tìm kiếm được mở ra. Đến nay, toàn tỉnh đã xác định được 7 khu vực với 147 thông tin giá trị. Lực lượng chức năng cũng khẩn trương tiến hành khảo sát tại thực địa các vị trí còn lại nhằm xác định chính xác địa điểm và xây dựng kế hoạch tìm kiếm, nhiều khu vực đã được tổ chức đào tìm. Đặc biệt, ngày 23-8, từ nguồn tin của cựu chiến binh và Nhân dân, cán bộ, chiến sĩ làm nhiệm vụ đã cất bốc, quy tập thành công 8 hài cốt liệt sĩ tại hai xã Minh Tân và Thanh Thủy, thu giữ nhiều di vật thiêng liêng như cúc áo, lược, dây lưng, đế giày... Để đẩy nhanh tiến độ Chiến dịch “500 ngày đêm”, quân số Đội Tìm kiếm, quy tập đã được kiện toàn, tăng cường từ 18 lên 67 cán bộ, chiến sĩ. Tính đến đầu tháng 9/2026, toàn tỉnh đã tìm thấy và quy tập được 59 hài cốt liệt sĩ.

Những kết quả đạt được bước đầu là nguồn động viên, cũng là niềm hy vọng để lực lượng tìm kiếm tiếp tục làm nhiệm vụ "đưa các anh trở về". Vẫn còn hơn 1.000 liệt sĩ chưa được quy tập, trong khi hành trình còn nhiều gian nan với địa hình hiểm trở, dốc đứng, vực sâu; đất đá sạt lở qua hàng thập kỷ và cuộc chạy đua với thời gian khi các nhân chứng ngày một già yếu. Mỗi quyết tâm "đưa các anh trở về", trả lại tên tuổi cho những người đã ngã xuống góp phần xoa dịu nỗi đau với thân nhân các gia đình liệt sĩ. Đồng thời, thể hiện trách nhiệm của thế hệ hôm nay đối với thế hệ cha anh đã ngã xuống vì độc lập, tự do và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc.

Phóng sự: Nhật Quang