Mở rộng sáng tạo cho thiếu nhi từ trại hè văn học

Cùng với sự đổi mới trong giáo dục và nhu cầu nâng cao hình thức trải nghiệm, nhiều mô hình trại hè dành cho thiếu nhi đang tập trung phát triển năng lực sáng tác văn chương, mỹ thuật và các lĩnh vực nghệ thuật khác.

Nhà văn Thái Chí Thanh, Chủ tịch Hội đồng Văn học thiếu nhi, Hội Nhà văn Việt Nam, cho rằng, các trại hè văn học là nỗ lực bổ sung cần thiết, giúp tạo ra môi trường để trẻ em được tiếp xúc với ngôn ngữ trực tiếp, sinh động hơn. Bên cạnh hướng dẫn kỹ năng viết cơ bản, nhiều mô hình còn kết hợp trang bị cho trẻ bí quyết đọc sách, quan sát đời sống, tham gia các hoạt động trải nghiệm thực tế. Qua đó, các em được khuyến khích hình thành ý tưởng từ những điều gần gũi chung quanh như gia đình, nhà trường, thiên nhiên cho tới những trải nghiệm xã hội ban đầu. Đây là tín hiệu tích cực cho thấy sự quan tâm ngày càng nhiều hơn tới việc bồi dưỡng năng lực ngôn ngữ và tư duy sáng tạo từ sớm.

Trong các hoạt động bồi dưỡng sáng tác dành cho thiếu nhi hiện nay còn ghi nhận nỗ lực mở rộng không gian trải nghiệm. Làm giàu chất liệu thực tiễn cho người viết trẻ. Trại sáng tác bồi dưỡng văn học nghệ thuật “Hương rừng” năm 2026 do Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Đắk Lắk tổ chức đã mang đến hiệu quả khả quan. Tiếp nối nhiều năm duy trì công tác phát hiện, bồi dưỡng học sinh, sinh viên có năng khiếu văn học nghệ thuật, trại năm nay tiếp tục đưa các em tiếp cận di sản văn hóa Tây Nguyên, đồng thời mở rộng địa bàn hoạt động tới Phú Yên, tạo sự kết nối giữa không gian văn hóa rừng và biển.

Điểm mới của chương trình còn nằm ở việc đưa học viên đến gặp gỡ những nhân chứng lịch sử, tiêu biểu là Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Hồ Đắc Thạnh, thuyền trưởng tàu Không số trên tuyến vận tải chiến lược Hồ Chí Minh trên biển; giao lưu với cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 910, Trường Sĩ quan Không quân để tìm hiểu truyền thống của lực lượng phòng không-không quân. Từ không gian biển đảo, vùng trời Tổ quốc đến những giá trị văn hóa của đại ngàn, các em được tiếp cận chuỗi đề tài rộng lớn hơn, vượt khỏi phạm vi trải nghiệm quen thuộc.

Bên cạnh đó, các hoạt động dâng hương, báo công tại Đền thờ Bác Hồ, tìm hiểu địa chỉ đỏ và di sản văn hóa, trại sáng tác chất liệu quý cho những trang viết và góp phần bồi đắp lý tưởng sống, lòng biết ơn và ý thức trách nhiệm đối với quê hương, đất nước.

Đáng ghi nhận ở một số trại hè trên khắp cả nước, nổi bật là các địa phương: Thái Nguyên, Thanh Hóa, Đắk Lắk… là hoạt động bồi dưỡng tài năng tiếp tục theo dõi, hỗ trợ sau khi trại hè khép lại, thông qua các hội văn học nghệ thuật, nhà trường, câu lạc bộ, cuộc thi sáng tác và mạng lưới cộng tác viên. Nhờ đó, từ những lớp trại viên của các năm trước, nhiều em đã trưởng thành, trở thành cây bút tiềm năng của báo, đài địa phương, tích cực tham gia các hoạt động văn học nghệ thuật của tỉnh; một số cây bút trẻ đã đủ điều kiện kết nạp vào các tổ chức hội chuyên ngành. Góp phần bổ trợ cho các trại hè văn học, nhiều hoạt động quy mô đã được tổ chức, thu hút nhiều cây bút tuổi học trò, trong đó có thể kể đến “Cuộc thi viết về trang sách và mái trường” do Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam tổ chức. Ông Nguyễn Tiến Thanh, Chủ tịch Hội đồng thành viên kiêm Tổng Giám đốc Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, cho hay: Ở góc độ giáo dục, việc đưa sáng tác văn học vào hoạt động hè đã làm phong phú phương pháp dạy học, giảm áp lực học tập thuần túy, tăng tính trải nghiệm và khơi gợi hứng thú học tập cho các em...

Bên cạnh những mặt tích cực, sự nở rộ của các trại hè văn học cũng bộc lộ một số vấn đề đáng lưu ý. Không ít trại hè hướng tới thương mại hóa trong một số mô hình cũng là vấn đề cần được nhìn nhận. Nếu trại hè trở thành loại hình dịch vụ, nguy cơ coi nhẹ yếu tố giáo dục và sáng tạo có thể xảy ra. Việc thu hút học viên bằng các “cam kết” hấp dẫn trong khi quá trình tổ chức lại thiếu nền tảng ổn định, vững chắc có thể làm sai lệch mục tiêu ban đầu của hoạt động.

Từng tham gia cố vấn, tổ chức nhiều hoạt động cho trẻ em, nhà thơ Thái Chí Thanh chia sẻ, thực tế phát hiện và bồi dưỡng năng lực sáng tác cho trẻ là quá trình dài hơi, trại hè hay trải nghiệm tương tự chỉ mang tính phát hiện, khích lệ. Quan trọng là cần tạo dựng được môi trường đọc và viết thường xuyên trong gia đình, nhà trường và xã hội. Như vậy, từ những khơi gợi ban đầu mới có thể tác động tới hành trình phát triển lâu dài của trẻ.