Mặt trận không biên giới

Cuộc tấn công mạng mới đây đã buộc Chính phủ Bỉ phải đóng cổng thông tin thuế quốc gia. Trong khi đó, Đan Mạch vừa ghi nhận một trong những vụ rò rỉ dữ liệu lớn nhất lịch sử nước này, khi dữ liệu định danh của gần 9 triệu người dân bị truy cập trái phép. Những vụ việc tương tự cũng xảy ra ở nhiều nơi trên thế giới, làm gia tăng lo ngại về nguy cơ làn sóng tấn công mạng tiếp tục lan rộng, cuốn trôi những thành quả phát triển kinh tế-xã hội.

Đáng lo ngại, tội phạm mạng đang chuyển mục tiêu sang phá hoại cơ sở hạ tầng, hoạt động sản xuất, kinh doanh và cuộc sống của người dân. Những ngày vừa qua, hàng loạt siêu thị, cửa hàng thực phẩm tại ít nhất 11 nước châu Âu trở thành nạn nhân của làn sóng tấn công bất thường. Thay vì đánh cắp dữ liệu và thông tin cá nhân để đòi tiền chuộc như thường thấy, tin tặc đã chiếm quyền điều khiển hệ thống làm lạnh, thay đổi nhiệt độ vận hành của tủ lạnh, khiến một số lượng lớn thực phẩm bị hư hỏng, phải tiêu hủy hàng loạt, gây thiệt hại tài chính đáng kể. Làn sóng tấn công này cho thấy, những thiết bị bình thường cũng có thể bị tội phạm mạng biến thành “công cụ” gây gián đoạn hoạt động kinh tế và đời sống.

Cục diện an ninh mạng toàn cầu cũng đang thay đổi. Tội phạm mạng mở rộng phạm vi tấn công sang cơ sở hạ tầng trọng yếu, dây chuyền sản xuất, các ngành công nghiệp chủ chốt của các nước. An ninh mạng không chỉ còn là vấn đề bảo vệ dữ liệu, mà ngày càng có quan hệ mật thiết với hoạt động sản xuất, kinh doanh và chuỗi cung ứng dịch vụ thiết yếu. Bệnh viện, nhà máy xử lý nước, công ty điện lực, tổ chức dịch vụ tài chính và cơ sở hạ tầng thiết yếu đều có thể trở thành mục tiêu bị tấn công. Ước tính, thiệt hại do tội phạm mạng lên đến khoảng 10,5 nghìn tỷ USD năm 2025 và dự báo sẽ tiếp tục tăng cao trong năm nay. Mất an ninh mạng cũng được Diễn đàn Kinh tế thế giới xếp vào nhóm 10 rủi ro hàng đầu đối với nền kinh tế toàn cầu.

Theo giới chuyên gia, trí tuệ nhân tạo (AI) đã trở thành một yếu tố thay đổi “luật chơi” trên mặt trận an ninh mạng toàn cầu khi tin tặc lợi dụng sự phát triển thần tốc của AI để tác động vào quy mô, tốc độ và tính chất hoạt động tấn công.

Các cuộc tấn công quy mô lớn trước đây thường đòi hỏi nhân lực giàu kinh nghiệm cùng thời gian chuẩn bị dài, thì hiện nay có thể được thực hiện trong thời gian ngắn, chi phí thấp nhưng chính xác và nguy hiểm hơn. Tin tặc sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ tự động hóa một số công đoạn, từ tìm kiếm lỗ hổng, thu thập thông tin, viết mã độc đến đánh cắp dữ liệu. Hơn 100 công ty công nghệ, trong đó có nhiều “ông lớn” như OpenAI, Google và Microsoft đồng loạt cảnh báo rằng, hình thức tấn công mạng được hỗ trợ bởi AI có thể phổ biến và tinh vi hơn khi những mô hình AI tiếp tục được nâng cấp.

An ninh mạng đang trở thành một trụ cột quan trọng, đóng vai trò quyết định đối với việc bảo vệ nền kinh tế, chủ quyền và an ninh của mỗi quốc gia. Tuy nhiên, là một “mặt trận không biên giới”, cuộc chiến trên không gian mạng là nơi không một nước nào có thể đơn độc ứng phó, mà đòi hỏi sự phối hợp ở quy mô toàn cầu. Thách thức đặt ra không chỉ đối với các công ty công nghệ, mà với cả doanh nghiệp sử dụng AI, nhà cung cấp hạ tầng số và chính phủ các nước.

Thực tế, phần lớn hạ tầng mạng và các mô hình AI tiên tiến nhất hiện nay nằm trong tay các tập đoàn công nghệ đa quốc gia, chứ không phải các chính phủ. Bởi thế, sự phối hợp, hợp tác chặt chẽ giữa các chính phủ và tập đoàn công nghệ lớn là hết sức quan trọng. Các công ty này có thể giúp đánh giá bức tranh an ninh mạng toàn cầu và cung cấp hạ tầng kỹ thuật, trong khi chính phủ đóng vai trò điều phối chính sách và thực thi pháp luật trong lĩnh vực này. Qua đó, xây dựng và củng cố tuyến phòng thủ mạng vững chắc hơn.

Không gian mạng là một môi trường không có ranh giới, nơi một cuộc tấn công phát động từ quốc gia này có thể nguy cơ làm sụp đổ hạ tầng quốc gia khác trong tích tắc. Phối hợp toàn cầu trở thành yếu tố sống còn, khi khoa học-công nghệ phát triển vượt bậc, song cũng có thể bị lợi dụng phục vụ mục đích phá hoại. Chỉ khi có sự chung tay của cộng đồng quốc tế, sự phát triển của khoa học-công nghệ mới thật sự là “chìa khóa” cho phát triển an toàn và bền vững.