Liên kết các ngành công nghiệp văn hóa

Đây không đơn thuần là quán cà-phê hay điểm dừng chân trong bảo tàng, mà là mô hình tổ chức không gian văn hóa mới, nơi di sản, công nghệ, giáo dục, du lịch có thể gặp gỡ trên cùng một nền tảng; nơi nghệ sĩ, doanh nghiệp, nhà quản lý, công chúng có thể cùng sáng tạo từ những giá trị truyền thống.

Dù mới dừng ở mức đề xuất, nhưng cách tiếp cận này đã gợi mở một hướng đi đáng suy ngẫm về việc kiến tạo không gian và cơ chế để các ngành công nghiệp văn hóa gặp nhau trong một chuỗi liên kết thống nhất, từ đó tạo giá trị cộng hưởng bền vững.

Thời gian qua, một số lĩnh vực của văn hóa Việt Nam đã ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực. Điện ảnh xuất hiện những bộ phim doanh thu hàng trăm tỷ đồng. Nghệ thuật biểu diễn bùng nổ với hàng loạt concert quy mô lớn.

Du lịch văn hóa ngày càng khẳng định vai trò là động lực tăng trưởng của ngành “công nghiệp không khói” nước nhà. Thiết kế sáng tạo cũng ghi dấu ấn khi nhiều sản phẩm làng nghề truyền thống đã trở thành những đại sứ văn hóa tiêu biểu của Việt Nam trên trường quốc tế…

Tuy nhiên, dễ nhận thấy, phần lớn các ngành vẫn đang phát triển theo những “đường ray” riêng. Sự thiếu liên kết khiến những giá trị văn hóa bị “đóng khung”, không có cơ hội để được nhân lên tương xứng với tiềm năng.

Thực trạng này đặt ra đòi hỏi cần có sự “bắt tay” chặt chẽ để tạo dựng nên mối liên kết giữa các ngành công nghiệp văn hóa, để các sản phẩm văn hóa có thể bước vào đời sống theo nhiều hình thức khác nhau, tiếp cận đa dạng các đối tượng công chúng và tạo ra nhiều giá trị.

Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, cũng nhấn mạnh việc tập trung phát triển trọng tâm, trọng điểm 6 ngành công nghiệp văn hóa (điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, phần mềm và các trò chơi giải trí, quảng cáo, thủ công mỹ nghệ, du lịch văn hóa), hình thành kết nối, gia tăng giá trị sản phẩm, thúc đẩy khả năng khai thác và chuyển hóa các giá trị văn hóa trở thành sức mạnh mềm quốc gia.

Nhìn sang Hàn Quốc, thành công của làn sóng Hallyu chính là minh chứng rõ nét cho năng lực liên kết các ngành công nghiệp văn hóa. Từ phim ảnh, K-pop đến thời trang, mỹ phẩm, ẩm thực, du lịch, mỗi lĩnh vực đều có thể trở thành điểm bắt đầu để lan tỏa giá trị sang các lĩnh vực khác.

Hay tại Nhật Bản, những thương hiệu như Pokemon, Doraemon cũng đã khẳng định được giá trị của một hệ sinh thái sáng tạo có sức lan tỏa toàn cầu, khi không dừng lại ở truyện tranh, hoạt hình, mà còn mở rộng sang trò chơi điện tử, đồ chơi, thời trang, du lịch, xuất bản, thiết kế, hàng hóa lưu niệm…

Từ những kinh nghiệm quốc tế, có thể thấy, trong kỷ nguyên kinh tế sáng tạo, điều làm nên lợi thế cạnh tranh của công nghiệp văn hóa không còn là sở hữu bao nhiêu tài nguyên, mà là ở năng lực chuyển hóa các nguồn lực thành chuỗi giá trị. Đây cũng là mấu chốt mà Việt Nam cần giải quyết nếu muốn công nghiệp văn hóa thực sự “cất cánh”.

Với Việt Nam, muốn nhân lên giá trị từ liên kết các ngành công nghiệp văn hóa, trước hết phải xuất phát từ thay đổi tư duy. Thay vì coi mỗi ngành như một lãnh địa độc lập, cần đặt toàn bộ hệ thống trong một chuỗi sáng tạo thống nhất, tìm ra những lợi thế có thể kết nối và xác định vai trò của từng chủ thể để thiết kế chuỗi giá trị chung.

Nền tảng dữ liệu số dùng chung cho các ngành công nghiệp văn hóa cần sớm được xây dựng, bảo đảm yêu cầu chuẩn hóa, chia sẻ, liên thông để tạo cơ sở cho liên kết sản phẩm và thị trường.

Liên kết chỉ đi vào thực chất khi có sự kết nối chặt chẽ giữa Nhà nước, doanh nghiệp, nghệ sĩ, nhà khoa học, cơ sở đào tạo và cộng đồng, cho nên cần thiết lập cơ chế điều phối, hợp tác liên ngành để các thành phần chia sẻ trách nhiệm, nguồn lực và cùng hưởng lợi từ các giá trị văn hóa được tạo lập.