Làn sóng "giữ vàng" ở các quốc gia châu Á

Giá vàng ở mức cao đang khiến nhiều nước sản xuất muốn giữ lại nhiều hơn nguồn kim loại quý và giá trị kinh tế từ tài nguyên nằm dưới lòng đất.

Giá vàng giao ngay tại London lần đầu vượt 1.000 USD/ounce troy năm 2008, lên trên 2.000 USD năm 2020 và lập kỷ lục hơn 5.500 USD vào tháng 1 năm nay. Hiện giá vẫn duy trì trên 4.000 USD/ounce.

Khi giá trị của vàng tăng mạnh, cách các nước sản xuất nhìn nhận nguồn tài nguyên này cũng thay đổi. Thay vì chủ yếu xuất khẩu quặng hoặc vàng thô, một số nước đang tìm cách giữ lại nhiều hơn hoạt động tinh luyện, giao dịch và giá trị gia tăng trong nước.

Hoạt động sản xuất vàng trong một cơ sở tại Uganda. Ảnh: Reuters

Lào là một trường hợp điển hình. “Chính phủ Lào coi phát triển ngành vàng là một ưu tiên quan trọng nhằm củng cố nền tảng kinh tế quốc gia”, Thủ tướng Lào Sonexay Siphandone tuyên bố đầu tháng 9 tại một sự kiện thúc đẩy phát triển thị trường kim loại quý trong nước.

Theo định hướng của Chính phủ Lào, vàng khai thác trong nước sẽ được tinh luyện ngay trong nước, qua đó giữ lại nhiều hơn giá trị gia tăng cho nền kinh tế.

Theo Hội đồng Vàng Thế giới (WGC) và công ty tư vấn Metals Focus, Lào sản xuất khoảng 12 tấn vàng khai thác trong năm 2025, đứng thứ sáu tại châu Á. Chính phủ nước này ước tính trữ lượng vàng vào khoảng 500-1.000 tấn, trong khi phần lớn lượng vàng lâu nay được đưa ra nước ngoài dưới dạng quặng qua cả các kênh chính thức và không chính thức.

Năm 2024, Lào thành lập Ngân hàng Vàng Lào (Lao Bullion Bank - LBB), do các doanh nghiệp trong nước cùng góp vốn. LBB đang trở thành đầu mối trong quá trình xây dựng hạ tầng thị trường kim loại quý, trong đó có năng lực tinh luyện. Sáng kiến này đồng thời hướng tới tăng tỷ trọng vàng trong dự trữ ngoại hối và tạo một địa chỉ đáng tin cậy để người dân mua bán vàng, bảo toàn tài sản.

Không chỉ Lào, Indonesia cũng muốn hạn chế dòng vàng chảy ra nước ngoài. Là nước sản xuất vàng lớn thứ 10 thế giới, Indonesia khai thác hơn 100 tấn mỗi năm nhưng nguồn cung trong nước vẫn chưa đáp ứng nhu cầu đầu tư ngày càng tăng. Chính phủ nước này đã công bố mức thuế xuất khẩu vàng lên tới 15%, áp dụng từ năm 2026.

Trung Quốc cho thấy một khía cạnh khác của xu hướng tích lũy vàng. Dù là nước sản xuất lớn nhất thế giới, khai thác hơn 380 tấn mỗi năm, tương đương khoảng một phần mười sản lượng toàn cầu, Trung Quốc vẫn nhập khẩu lượng lớn kim loại quý này.

Tháng 8, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc mua thêm 20 tấn vàng, đánh dấu tháng thứ 22 liên tiếp tăng dự trữ, chuỗi mua ròng dài nhất kể từ khi dữ liệu tương ứng bắt đầu được ghi nhận vào tháng 12-1999.

Tại châu Phi, Madagascar đã mua vàng khai thác trong nước thông qua ngân hàng trung ương từ những năm 2020 và thiết lập các kênh thu mua chính thức nhằm giữ lại nhiều hơn nguồn kim loại quý này.

Ghana, nước sản xuất vàng lớn thứ sáu thế giới, cũng tăng cường chống khai thác trái phép và nâng cao tính minh bạch của chuỗi cung ứng. Chính phủ nước này hồi tháng 7 ký biên bản ghi nhớ với WGC nhằm thúc đẩy hợp tác trong lĩnh vực này.

Bộ trưởng Đất đai và Tài nguyên Ghana Emmanuel Armah Kofi Buah cho biết mục tiêu của Chính phủ là bảo đảm “lợi ích từ nguồn tài nguyên vàng của Ghana được mang lại cho cộng đồng và toàn thể đất nước”.

Khi giá vàng tăng mạnh, các nước sản xuất có thêm động lực để giữ lại không chỉ kim loại quý mà cả hoạt động tinh luyện, giao dịch và phần giá trị gia tăng vốn có thể chảy ra nước ngoài. Giá vàng đã tăng khoảng 12 lần trong 30 năm qua, khiến giá trị kinh tế của nguồn tài nguyên này ngày càng lớn.

Xu hướng đó còn diễn ra trong bối cảnh niềm tin vào đồng USD với tư cách đồng tiền dự trữ toàn cầu chịu nhiều sức ép. Tài sản định giá bằng USD của một số quốc gia đối đầu với Washington đã bị đóng băng do các lệnh trừng phạt, củng cố quan điểm rằng phụ thuộc quá mức vào đồng USD tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Hoạt động giao dịch vàng vẫn tập trung tại các trung tâm tài chính phương Tây như London và New York, nhưng ở phía cung, các mỏ vàng tại những nền kinh tế mới nổi ngày càng đóng vai trò quan trọng. Nếu nhiều nước sản xuất tiếp tục tăng tinh luyện trong nước, hạn chế xuất khẩu hoặc dành thêm vàng cho dự trữ, lượng kim loại quý đi vào thị trường quốc tế có thể chịu ảnh hưởng.

Trong ngắn hạn, vàng vẫn chịu sức ép từ triển vọng lãi suất. Giá vàng ở mức 4.110 USD/ounce troy trong phiên 28-9, thấp hơn khoảng 12% so với mức cao gần 4.700 USD vào cuối tháng 8. Trong bối cảnh Mỹ được dự báo tiếp tục tăng lãi suất và lợi suất dài hạn đi lên, áp lực giảm giá có thể còn kéo dài cho đến khi thị trường xác định rõ hơn mức lãi suất cuối cùng.

Tuy nhiên, phía sau những biến động ngắn hạn, việc các nước sản xuất muốn giữ lại nhiều hơn nguồn vàng trong nước cùng xu hướng đa dạng hóa dự trữ đang góp phần định hình lại dòng chảy của thị trường vàng toàn cầu