Kiểm soát lạm phát cuối năm, gắn trách nhiệm cụ thể cho từng bộ, ngành

Áp lực cả bên ngoài lẫn bên trong

Mức tăng CPI bình quân 9 tháng 2026 đã cao hơn đáng kể so với mức 3,27% của cùng kỳ năm 2025 cho thấy, áp lực đối với mặt bằng giá vẫn hiện hữu trong bối cảnh chi phí đầu vào và giá năng lượng biến động.

Giá năng lượng tăng, gây sức ép lên chi phí nhập khẩu, vận tải và sản xuất tại Việt Nam. Ảnh minh hoạ: T.A

Theo bà Nguyễn Thu Oanh, Trưởng ban Thống kê dịch vụ và giá, Cục Thống kê, áp lực tăng giá trong 9 tháng tập trung chủ yếu ở ba nhóm hàng hóa, dịch vụ.

Trong đó, nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống tăng 4,72%, tác động làm CPI chung tăng 1,69 điểm phần trăm. Nhóm nhà ở, điện, nước, chất đốt và vật liệu xây dựng tăng 6,68%, làm CPI tăng 1,52 điểm phần trăm. Nhóm giao thông tăng 6,06%, đóng góp 0,6 điểm phần trăm vào mức tăng CPI chung, trong đó riêng giá nhiên liệu tăng 10,89%, tác động làm CPI tăng 0,52 điểm phần trăm.

Bên cạnh yếu tố giá năng lượng, kinh tế thế giới tiếp tục đối mặt với nhiều bất định. Với nền kinh tế có độ mở lớn như Việt Nam, những biến động này có thể truyền dẫn vào chi phí sản xuất trong nước, nhất là tại các ngành còn phụ thuộc đáng kể vào nguyên vật liệu, nhiên liệu và máy móc nhập khẩu.

Các chuyên gia đánh giá, vẫn còn nhiều áp lực lên lạm phát trong 3 tháng còn lại của năm, bao gồm: Giá dầu thế giới còn tiềm ẩn trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị, thương mại leo thang, cùng xu hướng tăng lạm phát tại nhiều quốc gia khiến các ngân hàng trung ương trên thế giới duy trì hoặc thắt chặt chính sách tiền tệ.

Cùng với đó, mục tiêu tăng trưởng hai chữ số thúc đẩy nhu cầu đầu tư và tiêu dùng tăng cao, tạo áp lực kéo lạm phát lên.

Giá vật liệu xây dựng sẽ tăng do nhu cầu triển khai các công trình hạ tầng và bất động sản dân cư tăng mạnh. Trong khi quy luật tăng nhu cầu tiêu dùng và sản xuất vào những tháng cuối năm. Hoạt động mua sắm phục vụ lễ, Tết, nhu cầu nguyên liệu của doanh nghiệp và các dịch vụ liên quan có thể tạo thêm áp lực lên giá một số nhóm hàng hóa, dịch vụ.

PGS.TS Ngô Trí Long, Hiệp hội Tư vấn tài chính Việt Nam cho rằng, trong 3 cuối năm 2026, nền kinh tế Việt Nam phải đối mặt với áp lực lạm phát rất lớn từ cả bên ngoài lẫn bên trong. Chính vì các yếu tố cộng hưởng này, dư địa giữ lạm phát dưới 4,5% không còn nhiều, đòi hỏi các chính sách kinh tế vĩ mô phải được triển khai thận trọng, linh hoạt, đồng bộ trong những tháng cuối năm.

Tăng năng suất lao động và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn

Bộ Tài chính cập nhật 2 kịch bản lạm phát năm 2026 tăng trong khoảng 4,5% và 4,8%. NHNN Việt Nam dự báo lạm phát bình quân năm 2026 tăng trong khoảng 4,5 - 5%. Các tổ chức quốc tế dự báo lạm phát bình quân của Việt Nam tăng khoảng 4,2 - 5,5%.

Tăng cường các biện pháp quản lý, điều hành giá trong những tháng cuối năm 2026, góp phần kiểm soát lạm phát. Ảnh minh hoạ: T.H

Trước áp lực từ giá năng lượng, chi phí vận chuyển và nhu cầu tiêu dùng dịp cuối năm, Công điện số 70/CĐ-TTg ngày 15/10/2026, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành, địa phương chủ động cân đối cung cầu, kiểm soát giá hàng thiết yếu và xử lý nghiêm hành vi đầu cơ, găm hàng.

Bộ Tài chính theo dõi, phân tích, dự báo CPI để tham mưu giải pháp; NHNN điều hành chính sách tiền tệ, lãi suất, tín dụng và tỷ giá nhằm hạn chế áp lực lạm phát nhập khẩu.

Bộ Công Thương chịu trách nhiệm bảo đảm nguồn cung, điều tiết lưu thông xăng dầu, năng lượng và hàng hóa thiết yếu. Bộ Nông nghiệp và Môi trường theo dõi sản xuất, thu hoạch và phân phối nông, lâm, thủy sản, lương thực, thực phẩm. Các cơ quan quản lý ngành y tế, giáo dục cũng cần giám sát giá thuốc, vật tư y tế, dịch vụ khám chữa bệnh, sách giáo khoa và các dịch vụ giáo dục thuộc phạm vi quản lý…

TS. Nguyễn Ngọc Tuyến, Trường Đại học Tài chính - Marketing cho rằng, năm 2026 là năm đầu tiên thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số. Tăng trưởng kinh tế ở mức cao đòi hỏi mức lạm phát tương ứng chứ không thể kéo xuống quá thấp như 1-2%. Yêu cầu đặt ra là tăng trưởng cao nhưng phải đi đôi với bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô và kiểm soát lạm phát.

Để đạt mức tăng trưởng kinh tế cao mà hạn chế tối đa áp lực lên lạm phát, các chuyên gia đề xuất hai nhóm giải pháp trọng tâm: Tăng năng suất lao động và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.

Theo đó, tăng trưởng nhờ tăng năng suất lao động sẽ không gây áp lực lên lạm phát. Nâng cao chỉ số năng suất nhân tố tổng hợp, giúp tạo ra sản lượng lớn hơn từ cùng một nguồn lực đầu vào. Bên cạnh đó, đưa đổi mới sáng tạo vào sản xuất kinh doanh giúp nâng cao giá trị gia tăng và năng suất lao động.

Cải cách thủ tục hành chính và hoàn thiện thể chế giúp giảm chi phí, giảm áp lực lên đời sống người dân và hoạt động sản xuất, kinh doanh. Đầu tư công hiệu quả cần được đánh giá qua tiến độ hoàn thành và lợi ích khi công trình vận hành. Đồng thời, tháo gỡ, giải quyết dứt điểm các dự án tồn đọng kéo dài nhiều năm sẽ giải phóng nguồn lực lớn, tạo bứt phá cho tăng trưởng và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.

Trong bối cảnh dư nợ tín dụng toàn nền kinh tế đạt ngưỡng cao so với GDP, điều hành chính sách tiền tệ không còn dừng ở mục tiêu mở rộng quy mô, mà chuyển trọng tâm sang nâng cao chất lượng và hiệu quả sử dụng vốn, hướng vào sản xuất, kinh doanh, xuất khẩu, tiêu dùng, kinh tế xanh và chuyển đổi số, thì mỗi đồng vốn tín dụng sẽ phát huy hệ số lan tỏa cao hơn, tạo nền tảng vững chắc cho mục tiêu tăng trưởng dài hạn của nền kinh tế Việt Nam.

Sự kết hợp hài hòa, đồng bộ giữa dư địa chính sách tài khóa, chính sách tiền tệ (nhất là thời điểm điều chỉnh giá các mặt hàng do Nhà nước quản lý) cũng là chìa khóa quyết định để giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, tạo đà cho nền kinh tế phát triển nhanh và bền vững.