Khi người lao động không chỉ cần một công việc

Nhưng trong một thị trường lao động với yêu cầu ngày càng cao về năng suất, chất lượng như hiện nay, tạo ra việc làm thôi chưa đủ, mà công việc ấy phải đem lại thu nhập ổn định, được bảo đảm quyền lợi, có cơ hội phát triển và cho phép người lao động duy trì một cuộc sống bền vững.

Theo số liệu thống kê của cơ quan chức năng, tính đến cuối năm 2025, cả nước có khoảng 52,4 triệu người có việc làm, tăng 1,1% so với năm trước. Thu nhập bình quân của người lao động đạt 8,4 triệu đồng/tháng, tăng 8,9%. Năng suất lao động của toàn nền kinh tế tăng 6,83%. Nhưng tỷ lệ lao động có việc làm phi chính thức lên tới 64,3%; riêng khu vực thành thị là 48,6%.

Cơ quan thống kê cho hay, nhiều việc làm mới vẫn là lao động giản đơn, thời vụ; lao động phi chính thức thường gắn với thu nhập thấp và thiếu tính ổn định.

Điều đó cho thấy, giảm tỷ lệ thất nghiệp chưa đồng nghĩa với giải quyết căn bản bài toán việc làm. Một người có thể đang có việc làm nhưng thu nhập bấp bênh, thiếu chế độ bảo hiểm, thời gian làm việc kéo dài, ít cơ hội nâng cao kỹ năng hoặc luôn đứng trước nguy cơ mất việc khi thị trường biến động.

Kế hoạch hỗ trợ, phát triển thị trường lao động và giải quyết việc làm năm 2026 của thành phố Hà Nội đặt mục tiêu giải quyết việc làm mới cho khoảng 171.000 lao động; giảm tỷ lệ thất nghiệp khu vực thành thị xuống dưới 3%; tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt 75,8%, trong đó lao động có bằng cấp, chứng chỉ đạt 55,5%; đồng thời phấn đấu tăng năng suất lao động bình quân khoảng 7-7,5%/năm.

Các mục tiêu này cho thấy, việc làm được đặt trong mối quan hệ với đào tạo, năng suất, an sinh và khả năng thích ứng của người lao động.

Một công việc tốt không chỉ là sự ổn định của thu nhập, người lao động được tham gia bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp, mà còn cần cả tiêu chí về điều kiện và môi trường làm việc, thời gian nghỉ ngơi, cơ hội học hỏi, nâng cao kỹ năng và tiến bộ nghề nghiệp.

Khả năng cân bằng giữa công việc và cuộc sống cũng ngày càng trở thành một yếu tố quan trọng để người lao động lựa chọn và gắn bó với nơi làm việc.

Khi nào người lao động có kỹ năng, được đào tạo thường xuyên, làm việc trong môi trường phù hợp và có động lực gắn bó, khi đó doanh nghiệp có điều kiện nâng cao năng suất, giảm chi phí tuyển dụng và đào tạo lại.

Ngược lại, nếu nền kinh tế dựa quá nhiều vào những công việc giản đơn, thời vụ, thu nhập thấp, thì rất khó tạo ra bước tiến dài về năng suất và chất lượng tăng trưởng.

Trong bối cảnh các ngành, lĩnh vực có hàm lượng tri thức, công nghệ và giá trị gia tăng cao đang được ưu tiên phát triển, chính sách việc làm cần được nhìn theo một chu trình đầy đủ hơn: Người lao động được đào tạo để tìm được việc làm, được bảo vệ khi làm việc, được nâng cao kỹ năng trong quá trình làm việc và được hỗ trợ khi mất việc hoặc chuyển đổi nghề nghiệp. Vì vậy, điều cần thiết là tiếp tục thu hẹp khoảng cách giữa “người có việc làm” và “người có việc làm được bảo vệ”.

Với khu vực phi chính thức, cần có cách tiếp cận linh hoạt hơn để người lao động có thể tiếp cận bảo hiểm và các dịch vụ hỗ trợ mà không phải đối mặt với thủ tục quá phức tạp hoặc mức phí đóng vượt quá khả năng. Cùng với đó, kết nối cung - cầu lao động gắn với yêu cầu kỹ năng, điều kiện làm việc, cơ hội đào tạo và khả năng phát triển.

Về phía doanh nghiệp, chất lượng việc làm cũng cần được xem là một yếu tố của năng lực cạnh tranh. Trả lương đúng, thực hiện đầy đủ chế độ bảo hiểm, bảo đảm an toàn lao động, thời giờ làm việc hợp lý và tạo cơ hội đào tạo cho người lao động phải được coi là đầu tư vào năng suất và sự ổn định của chính doanh nghiệp.

Sau cùng, cần thay đổi cách đánh giá kết quả của chính sách việc làm. Số người được giải quyết việc làm vẫn là một chỉ tiêu quan trọng, nhưng chưa đủ.

Cùng với số lượng, cần quan tâm nhiều hơn đến tỷ lệ việc làm chính thức, thu nhập và mức tăng thu nhập, độ bao phủ bảo hiểm, tỷ lệ lao động được đào tạo và nâng cao kỹ năng, thời gian duy trì việc làm, điều kiện an toàn lao động và khả năng chuyển đổi nghề nghiệp.

Một nền kinh tế phát triển không chỉ cần nhiều người có việc làm, mà cần ngày càng nhiều người có thể sống được bằng công việc của mình, có khả năng phát triển bản thân từ công việc và có một “tấm lưới” an sinh khi gặp biến cố.