Kết nối chuyên gia trí tuệ nhân tạo toàn cầu để giải bài toán Việt Nam

Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân đã ký Quyết định số 3335/QĐ-BKHCN về thành lập và phát triển Mạng lưới chuyên gia trí tuệ nhân tạo Việt Nam toàn cầu.

Mạng lưới kết nối các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý và doanh nhân người Việt Nam trong và ngoài nước có trình độ, kinh nghiệm, uy tín trong nghiên cứu, phát triển, ứng dụng, quản trị, thương mại hóa và hoạch định chính sách về AI.

Điểm đáng chú ý là mạng lưới không dừng ở hoạt động kết nối. Nguồn tri thức trong nước và quốc tế sẽ được huy động cho các nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của quốc gia, địa phương và doanh nghiệp.

Mạng lưới đồng thời gắn với nghiên cứu, phát triển, ứng dụng công nghệ và đào tạo nhân lực chất lượng cao, hướng tới hình thành các mô hình, nền tảng và sản phẩm AI có ý nghĩa chiến lược trong y tế, giáo dục, đô thị thông minh, an ninh mạng và dữ liệu quốc gia.

Đưa bài toán đến đúng chuyên gia

Mạng lưới vận hành theo nguyên tắc mở, linh hoạt và tự nguyện, tạo điều kiện kết nối chuyên gia, tổ chức trong nước với các nguồn lực quốc tế; thúc đẩy hợp tác công-tư và hợp tác quốc tế.

Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia được giao xây dựng, vận hành nền tảng số và cơ sở dữ liệu chuyên gia. Quỹ sẽ tiếp nhận nhu cầu tư vấn, nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI từ cơ quan nhà nước, tổ chức, doanh nghiệp, sau đó kết nối với chuyên gia có năng lực phù hợp.

Cách tổ chức này mở ra phương thức huy động nhân lực chất lượng cao không phụ thuộc vào khoảng cách địa lý. Các chuyên gia người Việt đang làm việc tại nhiều quốc gia không nhất thiết phải trở về Việt Nam lâu dài mà vẫn có thể tham gia nhiệm vụ, dự án cụ thể và đóng góp trực tiếp cho đất nước.

Nếu vận hành hiệu quả, mạng lưới sẽ tạo nên một chu trình kết nối từ bài toán, chuyên gia đến nghiên cứu, ứng dụng và sản phẩm, thay vì chỉ hình thành một danh sách nhân sự.

Thu hút nhân tài bằng môi trường phát triển

Việc thành lập mạng lưới cũng thể hiện cách tiếp cận mới được Bộ trưởng Vũ Hải Quân nêu khi góp ý xây dựng Đề án Chiến lược quốc gia về thu hút, trọng dụng nhân tài trong các ngành, lĩnh vực mũi nhọn chiến lược.

Theo Bộ trưởng, một trong những điểm nghẽn của các chính sách thu hút nhân tài thời gian qua là xu hướng “hành chính hóa” tuyển dụng. Người tài được đưa vào bộ máy với nhiều ràng buộc về thủ tục, tiền lương, đánh giá và môi trường làm việc, trong khi chưa có đủ không gian để phát huy năng lực.

Nhà nước vì vậy cần tập trung kiến tạo và hỗ trợ về cơ chế, đồng thời trao quyền chủ động cho những tổ chức trực tiếp sử dụng nhân tài như trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp.

Thực tế từ Chương trình VNU 350 tại Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh cho thấy chương trình đã thu hút gần 100 tiến sĩ từ nước ngoài trở về và gần 100 giáo sư thỉnh giảng. Điều đưa các nhà khoa học trở về không chỉ là thu nhập, mà còn là môi trường phát triển với sinh viên, phòng thí nghiệm, dự án và đồng nghiệp.

Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, con người là yếu tố quyết định thành công của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Do đó, bài toán không chỉ là thu hút được người tài, mà phải tạo điều kiện để họ phát huy năng lực và tạo ra giá trị.

Mạng lưới chuyên gia AI Việt Nam toàn cầu được xem là mô hình thí điểm cho cách tiếp cận này: chuyển từ mục tiêu đưa người tài về nước sang xây dựng cơ chế để trí tuệ Việt Nam trên toàn cầu cùng tham gia phát triển đất nước.