ITS - "Bộ não số" của hệ thống giao thông hiện đại

Trong bối cảnh mạng lưới đường bộ cao tốc ngày càng mở rộng, yêu cầu xây dựng một hệ thống quản lý giao thông thống nhất, kết nối và khai thác dữ liệu tập trung trở nên cấp thiết.

Thay vì vận hành theo các hệ thống riêng lẻ như hiện nay, nền tảng ITS sẽ đóng vai trò là trung tâm quản lý dữ liệu, giúp các cơ quan chức năng giám sát, điều hành giao thông theo thời gian thực.

Trao đổi với phóng viên Báo Nhân Dân, ông Tô Nam Toàn, Trưởng phòng Khoa học-Công nghệ, Môi trường và Hợp tác quốc tế (Cục Đường bộ Việt Nam) cho biết, mục tiêu trọng tâm của kế hoạch là xây dựng hạ tầng kỹ thuật và nền tảng số giao thông thông minh cốt lõi để quản lý thống nhất mạng lưới đường bộ cao tốc trên toàn quốc.

Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh thăm Trung tâm Kỹ thuật và Công nghệ Đường bộ phía bắc - nơi đang nghiên cứu, ứng dụng các giải pháp công nghệ phục vụ quản lý và điều hành giao thông.

"Nền tảng ITS sẽ tích hợp, chuẩn hóa và đồng bộ dữ liệu từ các trung tâm điều hành, kết nối dữ liệu thu phí điện tử, kiểm soát tải trọng và từng bước ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn để hỗ trợ công tác quản lý, điều hành giao thông", ông Tô Nam Toàn cho biết.

Theo ông, điểm khác biệt lớn nhất của nền tảng ITS là chuyển từ phương thức giám sát riêng lẻ từng tuyến sang quản lý tập trung trên cơ sở dữ liệu thống nhất. Bên cạnh đó, công tác quản lý tài sản kết cấu hạ tầng cũng sẽ được số hóa trên nền tảng bản đồ số (GIS), thay thế dần phương thức quản lý hồ sơ truyền thống.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Cục Đường bộ Việt Nam sẽ ưu tiên ứng dụng nhiều công nghệ như dữ liệu lớn (Big Data), trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT) cùng kiến trúc mở nhằm bảo đảm khả năng mở rộng hệ thống trong tương lai.

Nền tảng ITS sẽ tích hợp dữ liệu từ camera, hệ thống thu phí điện tử, cảm biến và các trung tâm điều hành để hỗ trợ giám sát, phân tích và điều hành giao thông theo thời gian thực.

Theo ông Tô Nam Toàn, AI sẽ được ứng dụng để phân tích lưu lượng phương tiện, dự báo nguy cơ ùn tắc, đánh giá rủi ro mất an toàn giao thông và hỗ trợ nhận diện, phân loại các sự cố trên tuyến. Trong khi đó, nền tảng IoT sẽ thu thập dữ liệu từ camera, cảm biến và các thiết bị hiện trường theo thời gian thực, giúp cơ quan quản lý kịp thời đưa ra phương án xử lý.

Một trong những mục tiêu quan trọng của nền tảng ITS là nâng cao năng lực bảo đảm trật tự, an toàn giao thông. Hệ thống sẽ tự động phát hiện các hành vi vi phạm như dừng, đỗ sai quy định, đi ngược chiều, phát hiện cháy nổ hoặc sự cố hạ tầng, đồng thời chia sẻ dữ liệu theo thời gian thực với lực lượng cảnh sát giao thông, y tế và cứu hộ để rút ngắn thời gian xử lý các tình huống khẩn cấp.

Ngoài ra, dữ liệu giao thông sẽ được khai thác để điều tiết lưu lượng phương tiện, hỗ trợ phân luồng từ sớm, góp phần giảm ùn tắc trên các tuyến cao tốc cũng như tại các cửa ngõ đô thị.

Để triển khai hiệu quả nền tảng ITS, Cục Đường bộ Việt Nam sẽ phối hợp Bộ Công an, các địa phương và doanh nghiệp công nghệ trong việc kết nối, chia sẻ dữ liệu và phát triển các ứng dụng phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Hệ thống ITS giúp phát hiện sớm sự cố, hỗ trợ điều tiết giao thông và nâng cao năng lực bảo đảm an toàn trên các tuyến cao tốc.

Theo ông Tô Nam Toàn, quá trình triển khai cũng đặt ra không ít thách thức, từ yêu cầu thay đổi quy trình quản lý, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ đến bảo đảm an toàn, an ninh dữ liệu. Vì vậy, Cục Đường bộ Việt Nam sẽ tận dụng hạ tầng Trung tâm Dữ liệu quốc gia, đồng thời triển khai các giải pháp bảo mật và đào tạo nguồn nhân lực để bảo đảm tiến độ.

"Khi hệ thống ITS được vận hành đồng bộ, người dân sẽ được tiếp cận nhiều tiện ích như cảnh báo sớm ùn tắc, tai nạn, thời tiết bất lợi, hỗ trợ cứu hộ khẩn cấp và theo dõi hành trình thuận tiện hơn. Đối với doanh nghiệp vận tải, dữ liệu thời gian thực sẽ giúp tối ưu hóa lộ trình, giảm chi phí vận hành và nâng cao hiệu quả khai thác phương tiện", ông Tô Nam Toàn nhấn mạnh.

Việc xây dựng nền tảng ITS được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng cho quản lý giao thông thông minh, góp phần hiện đại hóa ngành đường bộ, nâng cao hiệu quả khai thác kết cấu hạ tầng và xây dựng hệ thống giao thông an toàn, thông suốt, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.