Houthis tấn công sân bay của Arab Saudi:Trung Đông thêm bất ổn

Khi các mục tiêu dân sự và tuyến vận tải chiến lược trở thành công cụ gây sức ép, nguy cơ bất ổn lan rộng đang đặt ra thách thức lớn đối với an ninh khu vực, thị trường năng lượng và kinh tế toàn cầu.

Sân bay quốc tế King Khalid tại Thủ đô Riyadh (Arab Saudi) dự kiến đóng cửa đến ngày 17-10. Ảnh: Reuters

Liên tiếp các đòn tấn công của lực lượng Houthis nhằm vào Sân bay quốc tế King Khalid tại Thủ đô Riyadh đã đẩy Arab Saudi vào tình thế mất an ninh nghiêm trọng. Các vụ việc trong tuần qua khiến ít nhất 20 người thiệt mạng, riêng vụ tấn công hôm 10-10 đã làm 12 người tử vong và 309 người bị thương. Hoạt động hàng không đình trệ, nhiều hãng bay quốc tế hủy chuyến; trường học tại thủ đô chuyển sang học trực tuyến. Những diễn biến này cho thấy, bất ổn không còn giới hạn trên chiến trường Yemen mà đã trực tiếp tác động đến đời sống dân sự và hoạt động kinh tế của một trong những quốc gia xuất khẩu dầu mỏ hàng đầu thế giới.

Kể từ khi liên minh do Arab Saudi dẫn đầu tuyên bố hỗ trợ trên không cho “Chiến dịch Bình minh Yemen” của lực lượng Chính phủ Yemen nhằm vào Houthis, các sân bay của Arab Saudi liên tục bị đe dọa hoặc đã trở thành mục tiêu của tên lửa và máy bay không người lái phóng từ phía nam biên giới. Việc nhắm vào sân bay cũng cho thấy, cách Houthis gia tăng sức ép lên Riyadh đã vượt ra ngoài phạm vi đối đầu quân sự thông thường mà có sự toan tính đến các yếu tố địa chính trị - kinh tế rất rõ ràng. Đơn giản, sân bay là những đầu mối giao thông thiết yếu, đồng thời là biểu tượng cho khả năng kết nối quốc tế và tham vọng hiện đại hóa của Arab Saudi. Khi các sân bay bị đe dọa, tác động không chỉ nằm ở thiệt hại vật chất mà còn thể hiện qua sự gián đoạn thương mại, suy giảm niềm tin của nhà đầu tư và gia tăng chi phí bảo đảm an ninh.

Nhìn vào những gì đang diễn ra, có thể nói, các cuộc tấn công của lực lượng Houthis không chỉ xuất phát từ những toan tính trong nội chiến Yemen, mà quan trọng hơn lực lượng này còn được Iran hậu thuẫn và là một trong những lực lượng góp phần mở rộng ảnh hưởng của Tehran tại Trung Đông. Đặt trong bối cảnh căng thẳng giữa Iran với Mỹ và Israel gia tăng, chiến trường Yemen trở thành cuộc cạnh tranh quyền lực rộng lớn hơn giữa các nước có lợi ích sống còn tại Trung Đông. Houthis không chỉ gây sức ép lên Riyadh mà còn mở rộng hoạt động quanh eo biển Bab el-Mandeb, tuyến hàng hải quan trọng nối Biển Đỏ với Vịnh Aden. Trong khi đó, những bất ổn tại eo biển Hormuz đặt hoạt động vận chuyển năng lượng qua Vịnh Ba Tư trước nhiều rủi ro. Sự đan xen giữa các điểm nóng này khiến xung đột Yemen ngày càng khó tách rời khỏi cuộc đối đầu rộng lớn hơn giữa Iran với Mỹ và các đồng minh.

Khi các tuyến hàng hải trọng yếu cùng chịu sức ép, khả năng gây gián đoạn của các lực lượng trong khu vực trở thành một yếu tố tác động trực tiếp đến an ninh năng lượng và lợi ích chiến lược của nhiều quốc gia. Iran, thông qua quan hệ hỗ trợ Houthis và các lực lượng đồng minh khác, có thêm những phương thức gây sức ép lên đối thủ mà không nhất thiết phải trực tiếp tham chiến trên mọi mặt trận. Từ đây, nguy cơ lớn nhất là một vòng xoáy trả đũa có thể kéo thêm nhiều bên vào cuộc xung đột.

Bab el-Mandeb là cửa ngõ quan trọng của tuyến vận tải nối châu Á với châu Âu qua Biển Đỏ và kênh đào Suez. Nếu hoạt động hàng hải tại đây bị gián đoạn, tàu thương mại có thể phải chuyển hướng vòng qua Mũi Hảo Vọng, làm tăng thời gian vận chuyển, chi phí nhiên liệu và phí bảo hiểm.

Thế nên, việc Arab Saudi tăng cường bảo vệ lãnh thổ và cơ sở hạ tầng trọng yếu là cần thiết, nhưng chỉ dựa vào biện pháp quân sự thì khó có thể xử lý tận gốc vấn đề. Riyadh cần kết hợp nâng cao năng lực cảnh báo sớm, bảo vệ các đầu mối giao thông và năng lượng với phối hợp an ninh cùng các đối tác.

Dẫu biết, những nỗ lực ngoại giao của các bên đang diễn ra dồn dập nhằm kiểm soát căng thẳng. Tuy nhiên, khi các đòn tấn công của Houthis tiếp diễn, Trung Đông vẫn đứng trước nguy cơ bất ổn lan rộng, đòi hỏi các bên phải kiềm chế và ưu tiên đối thoại để ngăn xung đột diễn biến vượt tầm kiểm soát, tránh nguy cơ một cuộc khủng hoảng khu vực biến thành cú sốc toàn cầu.