Hồi sinh những dòng sông từ kiểm soát nguồn thải

Kiểm soát ô nhiễm từ nguồn

Chảy qua trung tâm Paris (Pháp), sông Seine từ lâu gắn với hình ảnh và nhịp sống của thành phố. Nhưng trong phần lớn thế kỷ XX, nước thải sinh hoạt và hoạt động công nghiệp khiến chất lượng nước suy giảm; từ năm 1923, việc bơi trên sông bị cấm.

Việc đưa người dân trở lại dòng sông chỉ dần thành hiện thực sau nhiều năm cải thiện chất lượng nước. Từ năm 2015, Paris cùng Chính phủ Pháp và các địa phương vùng Île-de-France triển khai kế hoạch đầu tư hơn 1,4 tỷ euro, tập trung nâng cấp hệ thống thoát nước, xử lý nước thải và kiểm soát các nguồn xả.

Toàn cảnh sông Seine chảy qua khu vực trung tâm Paris, Pháp. Ảnh: Pexels

Mùa hè 2025, ba điểm tắm công cộng tại Bras-Marie, Grenelle và Bercy chính thức mở cửa. Một năm sau, các điểm này đón khoảng 120.000 lượt người trong tám tuần hoạt động, tăng 20% so với năm trước.

Một trong những vấn đề lớn Paris phải xử lý là tình trạng nước thải tràn xuống Seine khi mưa lớn. Tại nhiều khu vực, nước mưa và nước thải sinh hoạt cùng đi vào hệ thống cống. Khi lưu lượng vượt quá khả năng tiếp nhận, một phần nước chưa được xử lý đầy đủ có thể phải xả ra sông.

Để hạn chế tình trạng này, thành phố xây dựng bể chứa Austerlitz với sức chứa khoảng 50.000m³, tương đương 20 bể bơi Olympic. Khi mưa lớn, nước mưa lẫn nước thải được giữ tạm dưới lòng đất, sau đó đưa trở lại mạng lưới để xử lý khi hệ thống cống bớt quá tải.

Sông Rhine chảy qua Basel, Thụy Sĩ. Ảnh: Unsplash

Song song với công trình này, Paris tiếp tục nâng cấp mạng lưới thu gom và xử lý các nguồn xả, nhằm giảm lượng chất ô nhiễm đi vào Seine ngay từ hệ thống đô thị.

Chất lượng nước tại các điểm tắm vẫn được kiểm tra hằng ngày thông qua các chỉ số vi sinh như E. coli và enterococci đường ruột, cùng điều kiện thời tiết và dòng chảy. Valentine Nazar, phụ trách bộ phận chất lượng nước và khả năng tắm trên sông của thành phố Paris, cho biết việc theo dõi còn giúp đánh giá sức khỏe của hệ sinh thái sông.

Một góc không gian ven sông Isar tại Munich, Đức. Ảnh: Unsplash

Kiểm soát ô nhiễm trên toàn lưu vực

Khác với Paris, bài toán của Basel (Thụy Sĩ) không thể giải quyết chỉ trong phạm vi một thành phố. Sông Rhine chảy qua nhiều quốc gia, vì vậy chất lượng nước tại Basel còn phụ thuộc vào việc kiểm soát nguồn thải trên toàn lưu vực.

Ngày nay, bơi trên Rhine đã trở thành hoạt động quen thuộc vào mùa Hè. Nhưng vài thập kỷ trước, nước thải sinh hoạt và công nghiệp vẫn được xả trực tiếp xuống sông. Theo Cơ quan Môi trường và Năng lượng Basel-Stadt, nước thải từ ngành sản xuất thuốc nhuộm từng khiến Rhine có lúc đổi màu.

Một bước ngoặt diễn ra năm 1982, khi nhà máy xử lý nước thải tại Kleinhüningen đi vào hoạt động. Từ đó, nước thải đô thị và từ ngành hóa chất được xử lý trước khi trả về Rhine, góp phần cải thiện rõ rệt chất lượng nước.

Tuy nhiên, vụ cháy kho hóa chất Schweizerhalle gần Basel năm 1986 cho thấy nỗ lực của một địa phương là chưa đủ. Nước chữa cháy mang theo hóa chất chảy vào Rhine, khiến cá và nhiều sinh vật chết trên đoạn sông dài hơn 400km, đồng thời gây ô nhiễm tới tận Hà Lan.

Một năm sau, các quốc gia ven Rhine triển khai Chương trình Hành động Rhine, tập trung giảm lượng chất ô nhiễm xả xuống sông, mở rộng xử lý nước thải và tăng khả năng phòng ngừa sự cố tại các cơ sở công nghiệp.

Theo Ủy ban Quốc tế Bảo vệ sông Rhine (ICPR), trong giai đoạn 1985-2000, lượng xả của phần lớn các chất ô nhiễm thuộc nhóm ưu tiên giảm 70%-100%, trong khi tỷ lệ đô thị và cơ sở công nghiệp kết nối với nhà máy xử lý nước thải tăng từ 85% lên 95%.

Việc giám sát vẫn được duy trì sau khi chất lượng nước cải thiện. Riêng năm 2025, Phòng thí nghiệm bang Basel-Stadt thực hiện 150 phép đo vi sinh trên Rhine. Kết quả cho thấy nước nhìn chung có chất lượng tốt khi thời tiết ổn định, nhưng có thể xấu đi sau những đợt mưa lớn.

Khử khuẩn trước khi trả nước về sông

Tại Munich (Đức), một mắt xích khác được chú trọng là giảm lượng vi khuẩn còn lại trong nước thải trước khi trả nước về sông Isar.

Isar từ lâu là không gian nghỉ ngơi, vui chơi quen thuộc của người dân Munich. Tuy nhiên, đến những năm 1990, chất lượng nước tại nhiều đoạn vẫn chưa bảo đảm cho hoạt động bơi lội. Một nghiên cứu năm 1995 cho thấy việc bổ sung khâu khử khuẩn tại các nhà máy xử lý nước thải có thể giảm đáng kể lượng vi khuẩn đi vào sông.

Munich cùng các địa phương dọc sông sau đó từng bước nâng cấp hệ thống xử lý, trong đó bổ sung công nghệ khử khuẩn bằng tia cực tím (UV). Đến năm 2005, hệ thống tại nhà máy Gut Marienhof chính thức đi vào hoạt động.

Ở công đoạn cuối, nước sau xử lý được dẫn qua hệ thống tia UV để làm mất khả năng sinh sôi của vi sinh vật trước khi xả trở lại Isar. Công nghệ này cũng được áp dụng tại nhiều nhà máy dọc sông, bởi chất lượng nước tại Munich còn chịu ảnh hưởng từ các nguồn xả ở thượng lưu.

Các hệ thống khử khuẩn chủ yếu vận hành từ giữa tháng 4 đến cuối tháng 9, trùng với thời gian người dân sử dụng dòng sông nhiều nhất cho các hoạt động dưới nước.

Sylva Orlamünde, khi đó là Giám đốc Cơ quan Quản lý nước Munich, từng cho biết chất lượng nước phục vụ bơi lội cải thiện rõ rệt sau khi các nhà máy dọc Isar được trang bị hệ thống UV. Tuy nhiên, chất lượng nước vẫn có thể thay đổi theo thời tiết và điều kiện dòng chảy.

Hiện người dân có thể bơi tại nhiều đoạn của Isar, song chính quyền Munich vẫn duy trì cảnh báo tại những khu vực gần đập, công trình thủy lực hoặc nơi có dòng chảy nguy hiểm.