Hội nghị COP31: Cam kết và hành động

Các khoản viện trợ nhằm hỗ trợ các nước thích ứng tình trạng biến đổi khí hậu dự kiến tiếp tục là chủ đề nóng tại Hội nghị lần thứ 31 các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP31), nơi các nhà đàm phán đến từ gần 200 quốc gia và vùng lãnh thổ sẽ thảo luận từ ngày 9-20/11 tới, tại Thổ Nhĩ Kỳ. Trong bối cảnh nguồn tài chính hạn hẹp, thế giới đứng trước yêu cầu cấp bách phải chuyển những cam kết thành hành động cụ thể, COP31 là phép thử đối với quyết tâm và trách nhiệm của các thành viên trong ứng phó biến đổi khí hậu.

Một trong những vấn đề sẽ được quan tâm thảo luận tại COP31 là khả năng huy động và phân bổ tài chính khí hậu, nhất là nguồn lực dành cho các nước đang phát triển. Báo cáo của Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP) công bố trước thềm hội nghị đã chỉ ra những con số đáng lo ngại về thiếu hụt nguồn lực tài chính dành cho thích ứng biến đổi khí hậu.

Trong khi các nước đang phát triển cần khoảng 305 tỷ USD mỗi năm tính đến năm 2035 thì số tiền họ nhận được mới chỉ tương đương khoảng 10% con số này. Dòng tài chính công quốc tế từ các nước phát triển dành cho mục tiêu này chỉ đạt khoảng 28,2-31,7 tỷ USD trong năm 2024, tăng nhẹ so với năm trước đó.

Trong các thỏa thuận khí hậu, các nước phát triển, nhóm quốc gia phát thải phần lớn lượng khí nhà kính toàn cầu, có nghĩa vụ hỗ trợ tài chính giúp các nước đang phát triển thích ứng với biến đổi khí hậu và chuyển dịch sang các nguồn năng lượng sạch hơn. Các khoản tài chính thích ứng nhằm bảo vệ các quốc gia trước tác động của tình trạng biến đổi khí hậu, với các biện pháp từ xây dựng đê biển, đê sông đến trồng giống cây chịu hạn hay gia cố nhà cửa để chống chịu thiên tai tốt hơn. Tuy nhiên, khoảng cách giữa cam kết và thực tế đặt ra một câu hỏi căn bản đối với các cuộc đàm phán khí hậu: Làm thế nào để những cam kết tài chính được chuyển thành nguồn lực thật sự cho những quốc gia và cộng đồng cần hỗ trợ.

Nếu nguồn tài chính quốc tế không được cải thiện, những nước đang phát triển có nguy cơ phải dành ngày càng nhiều nguồn lực để khắc phục hậu quả thiên tai, thay vì đầu tư cho giáo dục, y tế, hạ tầng và phát triển kinh tế. Trong bối cảnh đó, việc tăng đầu tư vào những cộng đồng dễ bị tổn thương là một trong những ưu tiên quan trọng.

Trận lũ quét tại Nepal năm 2026 là một bằng chứng hiệu quả của việc đầu tư vào kiến thức, năng lực ứng phó và hệ thống cảnh báo sớm có thể tạo ra khác biệt quyết định giữa sự sống và mất mát. Với những kiến thức về phòng chống thiên tai, hiệu trưởng một trường học đã kịp thời sơ tán học sinh lên vùng cao trước khi dòng lũ tràn tới, cứu sống toàn bộ học sinh dù ngôi trường bị phá hủy.

Thông điệp xuyên suốt trước thềm COP31 là thế giới không thiếu những giải pháp khoa học và công nghệ để ứng phó với biến đổi khí hậu, nhưng thiếu tốc độ triển khai, nguồn lực tương xứng và sự phối hợp đủ mạnh giữa các quốc gia. COP31 diễn ra vào thời điểm rất quan trọng của tiến trình ứng phó biến đổi khí hậu toàn cầu. Những tiến bộ về công nghệ năng lượng sạch, hệ thống cảnh báo sớm và các giải pháp dựa vào thiên nhiên đang mở ra nhiều cơ hội mới. Tuy nhiên, cơ hội đó chỉ có thể được tận dụng nếu đi kèm nguồn lực tài chính, năng lực công nghệ và sự phối hợp chính sách ở quy mô quốc tế.

Vấn đề tài chính không thể chỉ được đo bằng tổng số tiền các nước tuyên bố đóng góp mà còn là khả năng tiếp cận, điều kiện vay vốn, tốc độ giải ngân và mức độ phù hợp với nhu cầu thực tế của từng quốc gia. Triển vọng đạt được đồng thuận về vấn đề tài chính tại COP31 không thể tách rời bối cảnh địa chính trị và kinh tế thế giới.

Cạnh tranh chiến lược, xung đột khu vực, biến động thị trường năng lượng, sức ép lạm phát và những khó khăn về ngân sách đang khiến nhiều chính phủ phải cân nhắc lại các ưu tiên đầu tư. Khi những cam kết tài chính chưa được thực hiện đầy đủ hoặc các nguồn lực hỗ trợ khó tiếp cận, các nước đang phát triển sẽ có ít động lực hơn để chấp nhận những mục tiêu chuyển đổi đầy tham vọng. Trong khi đó, sự thiếu tin cậy giữa các bên làm suy yếu hiệu quả của các cơ chế hợp tác.

Vì vậy, thách thức đối với COP31 không đơn thuần là tìm kiếm một văn kiện đồng thuận, mà còn là xây dựng lòng tin, chia sẻ trách nhiệm và tạo ra cơ chế hợp tác lâu dài trong “cuộc chiến sinh tồn” chống biến đổi khí hậu.