Hà Nội đưa sandbox vào thực tế: Thử xe tự hành, sản xuất đất hiếm

Khu Công nghệ cao Hòa Lạc và khu vực Đại học Quốc gia Hà Nội cơ sở Hòa Lạc là nơi thực hiện 2 dự án sandbox. Ảnh: PV

Tạo không gian thử nghiệm

Một sản phẩm, dịch vụ hoặc mô hình kinh doanh mới có thể đã hình thành, nhưng quy định quản lý chưa có hoặc chưa đủ để điều chỉnh. Nếu chờ hành lang pháp lý hoàn chỉnh rồi mới cho phép thử nghiệm, nhiều công nghệ có thể mất cơ hội được kiểm chứng trong môi trường thực tế. Đó là khoảng trống mà cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, hay sandbox, hướng tới giải quyết.

Theo PGS.TS Nguyễn Anh Tuấn, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội, sandbox không phải là việc “cho phép làm khác luật” một cách tùy tiện, mà là thiết lập một không gian thử nghiệm được giới hạn về thời gian, phạm vi, địa điểm, đối tượng và điều kiện. Quá trình này đi cùng cơ chế giám sát của Nhà nước, kiểm soát rủi ro và đánh giá kết quả. Qua thử nghiệm, cơ quan quản lý có thêm dữ liệu thực tiễn để hoàn thiện chính sách.

Hà Nội bắt đầu đặt nền móng cho cách làm này từ năm 2025, với Nghị quyết số 29/2025/NQ-HĐND ngày 29-9-2025 về một số nội dung thử nghiệm có kiểm soát trên địa bàn thành phố. Đến tháng 5-2026, Sở Khoa học và Công nghệ tiếp tục thông tin rộng rãi về chính sách, khuyến khích các tổ chức, doanh nghiệp có công nghệ, sản phẩm, dịch vụ hoặc mô hình kinh doanh mới đăng ký thử nghiệm; đồng thời huy động viện nghiên cứu, trường đại học, chuyên gia, nhà khoa học tham gia tư vấn, đánh giá và kiểm soát rủi ro.

PGS.TS Nguyễn Anh Tuấn, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội. Ảnh: PV

Trong quá trình triển khai Luật Thủ đô số 02/2026/QH16, Hà Nội tiếp tục hoàn thiện hệ thống chính sách về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Sáu nghị quyết của HĐND thành phố ban hành trong tháng 6-2026 được thiết kế theo chuỗi liên kết từ nghiên cứu, thử nghiệm, ứng dụng đến thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Sáu nghị quyết của HĐND thành phố về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ban hành trong tháng 6-2026.

Trong chuỗi chính sách đó, Nghị quyết số 26/2026/NQ-HĐND quy định về thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) tại Hà Nội, thay thế Nghị quyết số 29/2025/NQ-HĐND, là cơ sở trực tiếp để đưa cơ chế này vào những dự án cụ thể.

Nghị quyết 26 quy định việc thử nghiệm có kiểm soát đối với các công nghệ và mô hình mới chưa được quy định trong pháp luật hoặc chưa từng triển khai tại Việt Nam. Điểm đáng chú ý là nghị quyết không chỉ quy định việc cho phép thử nghiệm mà bao quát cả quá trình của một dự án: Từ hồ sơ, trình tự thẩm định, điều kiện, tiêu chí đến giám sát, điều chỉnh, gia hạn, tạm dừng, chấm dứt và hoàn thành thử nghiệm; đồng thời quy định cơ chế hỗ trợ, sử dụng dữ liệu, hạ tầng, tài sản công và phát triển thị trường sau thử nghiệm.

Đáng chú ý, Hà Nội không chỉ tạo cơ chế pháp lý mà còn bố trí các điều kiện hỗ trợ quá trình thử nghiệm. Với những dự án giải quyết bài toán lớn của thành phố, mức hỗ trợ, tài trợ có thể lên tới 50% chi phí hợp lệ; một số khoản như tư vấn pháp lý, kỹ thuật, tiêu chuẩn, bảo hộ sở hữu trí tuệ, dữ liệu, quản trị rủi ro; chuyên gia, đo kiểm, kiểm định, chứng nhận có mức hỗ trợ cao hơn.

Sandbox cũng không dừng lại khi cuộc thử nghiệm kết thúc. Nếu dự án đạt hiệu quả, sản phẩm có thể được xem xét ưu tiên mua sắm, đặt hàng, giao nhiệm vụ hoặc đầu tư từ ngân sách thành phố, phù hợp với nhu cầu, khả năng cân đối và quy định pháp luật.

PGS.TS Nguyễn Anh Tuấn cho biết, với những sản phẩm công nghệ đã thử nghiệm thành công, Hà Nội sẽ ưu tiên mua sắm công, thậm chí áp dụng hình thức chỉ định thầu theo quy định, qua đó tạo điều kiện để doanh nghiệp có nguồn lực tái đầu tư.

Robot taxi của Phenikaa-X.

Từ chính sách đến dự án cụ thể

Ngày 4-8-2026, UBND thành phố ban hành Quyết định số 3994/QĐ-UBND về Danh mục lĩnh vực ưu tiên thử nghiệm có kiểm soát trên địa bàn Hà Nội. Danh mục này bao quát nhiều lĩnh vực, từ đô thị thông minh, giáo dục thông minh, y tế thông minh; công nghệ sinh học và y sinh tiên tiến; công nghệ tài chính; công nghệ cao trong nông nghiệp, an toàn thực phẩm; công nghệ đường sắt đô thị; robot, chip bán dẫn, công nghệ lượng tử; công nghệ bản sao số đô thị, dữ liệu lớn, internet vạn vật, trí tuệ nhân tạo; công nghiệp văn hóa, mô hình kinh tế mới...

Sau khi danh mục lĩnh vực ưu tiên được ban hành, cơ chế sandbox nhanh chóng được cụ thể hóa bằng các quyết định cho phép thử nghiệm.

Robot giao hàng của Phenikaa-X. Ảnh: PV

Ngày 25-8-2026, UBND thành phố ban hành Quyết định số 4554/QĐ-UBND cho phép thử nghiệm có kiểm soát dự án “Thử nghiệm hệ thống giao thông tự hành thông minh bao gồm xe buýt, robot taxi, robot dọn vệ sinh tự động, robot giao hàng” của Phenikaa-X. Dự án được thử nghiệm trong 24 tháng tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc và khu vực Đại học Quốc gia Hà Nội cơ sở Hòa Lạc. Bốn nhóm phương tiện tự hành được đưa vào thử nghiệm, sử dụng các công nghệ như: LiDAR, camera, bản đồ HD 2D/3D, GPS độ chính xác cao và các thuật toán AI.

Dự án xác định tuyến đường và không gian thử nghiệm; yêu cầu giám sát an toàn; quy định điều kiện kỹ thuật, phần mềm, tốc độ, thời tiết, khả năng dừng khẩn cấp; yêu cầu kết nối cứu hộ, phòng cháy, chữa cháy, bảo hiểm và giám sát dữ liệu.

Robot dọn vệ sinh tự động của Phenikaa-X. Ảnh: PV

Tại Hòa Lạc, các phương tiện tự hành được kiểm chứng trong những tình huống gần với nhu cầu giao thông và dịch vụ thực tế, từ vận chuyển hành khách, giao hàng đến vệ sinh đường phố. Mục tiêu là đánh giá không chỉ khả năng tự vận hành mà cả mức độ an toàn, độ tin cậy, khả năng sẵn sàng trong điều kiện thực tế và trải nghiệm của người sử dụng.

Xe buýt mini tự hành của Phenikaa-X. Ảnh: PV

Nếu dự án giao thông tự hành cho thấy sandbox có thể đưa một công nghệ mới vào môi trường vận hành thực tế với những giới hạn an toàn cụ thể, thì dự án đất hiếm lại đặt ra một bài toán khác: Thử nghiệm một quy trình công nghệ ở quy mô bán công nghiệp.

Ngày 1-9-2026, UBND thành phố ban hành Quyết định số 4657/QĐ-UBND cho phép thử nghiệm có kiểm soát đối với dự án “Thử nghiệm triển khai sản xuất tổng oxit đất hiếm hàm lượng trên 95% ở quy mô bán công nghiệp từ quặng đất hiếm của Việt Nam” của Công ty cổ phần Tư vấn xây dựng và Công nghệ mỏ.

Công nghệ đề nghị thử nghiệm được áp dụng theo Bằng độc quyền sáng chế số 33663, gồm hai công đoạn chính: Tuyển nổi làm giàu tinh quặng và thủy luyện sản xuất tổng oxit đất hiếm. Dự án thực hiện trong 18 tháng, gồm 5 giai đoạn, từ cải tạo, chạy thử, vận hành nâng công suất 30-100% đến tháo dỡ, hoàn trả mặt bằng, tại nhà xưởng 1.000m² thuộc Trung tâm Phát triển và Giao dịch công nghệ Hà Nội (Khu Công nghệ cao Hòa Lạc).

Sandbox với công nghệ chế biến đất hiếm được coi là bệ phóng cho ngành công nghiệp bán dẫn. Ảnh: PV

Mục tiêu của thử nghiệm là xác định mức độ ổn định, hiệu quả vận hành ở quy mô bán công nghiệp và đánh giá khả năng mở rộng lên quy mô công nghiệp. Đồng thời, kết quả thử nghiệm được kỳ vọng tạo cơ sở khoa học và thực tiễn phục vụ xây dựng, hoàn thiện tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, định mức kinh tế - kỹ thuật và quy định quản lý đối với hoạt động chế biến sâu đất hiếm.

Với Hà Nội, câu hỏi trong giai đoạn tới không chỉ là có thêm bao nhiêu dự án được phép thử nghiệm. Quan trọng hơn là sau mỗi cuộc thử nghiệm, thành phố thu được gì: Công nghệ có phù hợp không; rủi ro được nhận diện như thế nào; quy định nào cần hoàn thiện; mô hình nào có thể nhân rộng; sản phẩm nào có thể trở thành hàng hóa và doanh nghiệp nào có thể phát triển từ chính quá trình thử nghiệm đó.

Đó cũng là thước đo để đánh giá hiệu quả của sandbox. Bởi sandbox không phải là một “vùng ngoại lệ” cho công nghệ. Giá trị của cơ chế này nằm ở việc tạo ra một phương thức có kiểm soát để Hà Nội thử nghiệm cái mới, nhận diện rủi ro, tích lũy dữ liệu thực tiễn và từng bước hoàn thiện cách quản lý. Khi đó, công nghệ mới mới có cơ sở để đi từ phòng thí nghiệm và ý tưởng vào đời sống.