Góp ý dự án Luật Phổ biến giáo dục pháp luật (sửa đổi)

Phát biểu khai mạc hội thảo, Thạc sĩ Nguyễn Quyết Chiến, Tổng Thư ký Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam cho biết, việc xây dựng dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) có ý nghĩa rất quan trọng, không chỉ nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật mà còn góp phần đổi mới phương thức truyền thông chính sách, nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện pháp luật, phát huy quyền làm chủ của nhân dân và tăng cường sự tham gia của các tổ chức xã hội, đội ngũ trí thức, chuyên gia vào quá trình xây dựng và hoàn thiện pháp luật.

Để góp phần hoàn thiện dự thảo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi), Tổng Thư ký Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam mong muốn các chuyên gia, nhà khoa học phát huy trí tuệ, tinh thần trách nhiệm, góp ý sâu sắc, khách quan, khoa học vào một số nội dung: đánh giá toàn diện việc thực hiện Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật hiện hành sau gần 14 năm triển khai; góp ý về phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng và các nguyên tắc của dự án luật, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành; đề xuất đổi mới nội dung, phương thức phổ biến, giáo dục pháp luật theo hướng lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm; tăng cường ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, các nền tảng số và mạng xã hội để nâng cao hiệu quả tiếp cận pháp luật…

Góp ý vào dự thảo luật, Tiến sĩ khoa học Nghiêm Vũ Khải, nguyên Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ; nguyên Phó Chủ tịch Liên hiệp Hội Việt Nam cho rằng, dự thảo luật đã bổ sung nhiều nội dung là những bước tiến phù hợp với yêu cầu đổi mới của đất nước trong giai đoạn phát triển mới. Tuy nhiên, để các chính sách mới phát huy hiệu quả lâu dài, cần tiếp tục hoàn thiện dự thảo theo một tư tưởng xuyên suốt: mọi quy định của luật phải hướng tới phục vụ người dân, bảo đảm quyền tiếp cận pháp luật của người dân và phát huy vai trò chủ thể của người dân trong xây dựng, thực thi và giám sát pháp luật.

Thạc sĩ Nguyễn Quyết Chiến, Tổng Thư ký Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam phát biểu tại hội thảo. (Ảnh: BÍCH LIÊN)

Theo Tiến sĩ khoa học Nghiêm Vũ Khải, trong bối cảnh hiện nay, hằng ngày người dân phải đối mặt với các thủ đoạn lừa đảo xuyên biên giới, giả mạo cơ quan Nhà nước, hợp đồng điện tử, đầu tư tài chính, tiền mã hóa, trí tuệ nhân tạo giả mạo (deepfake), đánh cắp dữ liệu cá nhân... Trong nhiều trường hợp, người dân không cố ý vi phạm pháp luật mà vì không có khả năng tiếp cận kịp thời nguồn tư vấn pháp luật chính thống. Đây chính là khoảng trống mà luật sửa đổi nên giải quyết.

Trên cơ sở đó, ông đề nghị Nhà nước ưu tiên đầu tư xây dựng và phát triển hạ tầng số phục vụ phổ biến, giáo dục pháp luật; xây dựng hệ thống trợ lý pháp lý số quốc gia trên nền tảng trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ mọi tổ chức, cá nhân tra cứu, hỏi đáp, cảnh báo rủi ro pháp lý và tiếp cận thông tin pháp luật chính thống một cách nhanh chóng, chính xác, thuận tiện và bình đẳng.

Cơ quan soạn thảo cần bổ sung quy định về việc mọi công dân có quyền được tiếp cận miễn phí các cơ sở dữ liệu pháp luật chính thức; được sử dụng các nền tảng số và hệ thống trí tuệ nhân tạo do Nhà nước cung cấp hoặc công nhận để tra cứu, hỏi đáp, tiếp nhận cảnh báo và được hướng dẫn thực hiện quyền, nghĩa vụ của mình theo quy định của pháp luật.

Thạc sĩ Nguyễn Đức Thắng, Trưởng ban Tư vấn phản biện và Giám định xã hội (Viện Nghiên cứu hợp tác phát triển giáo dục) đề xuất, cần quy định rõ việc hỗ trợ đào tạo kỹ năng số cho cán bộ cấp xã. Dự thảo luật quy định Chủ tịch Ủy ban nhân dân các cấp trực tiếp lãnh đạo và chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện, song cần cụ thể hóa về cơ chế bảo đảm nguồn lực kinh phí đặc thù cho cấp xã. Ngoài ra, dự thảo quy định đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo, tuy nhiên đội ngũ thực hiện trực tiếp tại cơ sở (như Ủy ban nhân dân xã, cán bộ tư pháp) lại là những người gặp khó khăn nhất trong việc làm chủ các nền tảng số. Vì vậy, cần bổ sung một cơ chế buộc phải có chương trình bồi dưỡng kỹ năng số bắt buộc cho đội ngũ cán bộ cấp xã để tránh tình trạng “hình thức hóa” khi thực hiện truyền thông chính sách trên không gian mạng.

Góp ý tại hội thảo, nhiều đại biểu cũng cho rằng, dự thảo luật lần này có chất lượng tốt, tư duy lập pháp đã đổi mới rõ rệt, nhất là ở việc đưa chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, truyền thông chính sách và xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật vào nội dung điều chỉnh. Tuy nhiên, phần giáo dục pháp luật trong cơ sở giáo dục của hệ thống giáo dục quốc dân vẫn còn khái quát, thiên về quy định trách nhiệm quản lý hơn là thiết kế một mô hình giáo dục pháp luật hiện đại theo định hướng phát triển năng lực.

Trên cơ sở đó, các đại biểu đề nghị Ban soạn thảo cần nhấn mạnh 3 vấn đề lớn: chuyển mạnh từ mục tiêu truyền đạt kiến thức pháp luật sang phát triển năng lực pháp lý và hình thành văn hóa pháp luật cho người học; bổ sung các nội dung mới của thời đại số như công dân số, AI, bảo vệ dữ liệu cá nhân, đạo đức số và an toàn pháp lý trên không gian mạng; đồng thời bổ sung quy định về phương pháp giáo dục, chuẩn đầu ra, đội ngũ giáo viên và cơ chế đánh giá kết quả giáo dục pháp luật, để phần này thực sự trở thành "linh hồn" của công tác giáo dục pháp luật trong hệ thống giáo dục quốc dân.