Giá dầu diesel tăng vọt gây sức ép lên nền kinh tế châu Âu

Giá xăng được hiển thị tại một trạm xăng ở thành phố Joinville-le-Pont, ngoại ô Paris (Pháp). (Ảnh: MINH DUY)

Theo Bản tin Dầu mỏ hằng tuần mới nhất của Ủy ban châu Âu, giá bán lẻ dầu diesel bình quân tại Liên minh châu Âu (EU), tính theo tỷ trọng tiêu thụ, đã lên mức kỷ lục 2,23 EUR/lít, tương đương khoảng 2,54 USD/lít.

Giá bán buôn cũng tăng lên mức cao chưa từng có. Theo Platts, một đơn vị cung cấp dữ liệu và chỉ số giá năng lượng, hàng hóa, giá dầu diesel có hàm lượng lưu huỳnh cực thấp 10 ppm giao tại khu vực Tây Bắc châu Âu đạt 1.642,25 USD/tấn vào ngày 15/9, mức cao nhất kể từ khi Platts bắt đầu ghi nhận chỉ số này năm 2007.

Đà tăng giá đang làm dấy lên lo ngại chi phí vận tải tăng sẽ lan truyền dọc các chuỗi cung ứng, qua đó gây thêm sức ép đối với lạm phát.

Theo Hiệp hội các nhà sản xuất ô-tô châu Âu, khoảng 96% xe tải đang lưu hành tại Liên minh châu Âu sử dụng diesel. Trong số xe tải mới đăng ký trong nửa đầu năm 2026, tỷ lệ này vẫn ở mức 92,1%.

Quy mô vận tải đường bộ lớn khiến giá diesel biến động nhanh chóng. Cơ quan thống kê của Liên minh châu Âu (Eurostat) cho biết, các xe tải tại EU đã vận chuyển 13,3 tỷ tấn hàng hóa trong năm 2025, tạo ra gần 1,9 nghìn tỷ tấn km hoạt động vận tải.

Tại Đức, Hiệp hội vận tải đường bộ, logistics và xử lý chất thải Liên bang Đức (BGL) ước tính nhiên liệu chiếm khoảng 1/3 tổng chi phí của doanh nghiệp vận tải. Vì vậy, giá diesel tăng 10% có thể khiến tổng chi phí vận hành tăng khoảng 3%. Điều này đồng nghĩa một phần chi phí sẽ phải do khách hàng “gồng gánh” cùng doanh nghiệp.

Theo Liên đoàn châu Âu về giao thông và môi trường (Transport & Environment), giá diesel tăng cao đang khiến châu Âu phải chịu thêm khoảng 203 triệu EUR/ngày. Riêng chi phí phát sinh từ dầu diesel đường bộ đã lên tới khoảng 40 tỷ EUR kể từ khi xung đột tại Trung Đông bắt đầu vào cuối tháng 2.

Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) cũng cảnh báo chi phí năng lượng tăng đang lan sang vận tải, phân bón, nhựa, hàng nhập khẩu, đồng thời gây thêm sức ép lên giá lương thực và hàng công nghiệp phi năng lượng.

Một trong những nguyên nhân chính khiến giá diesel tăng mạnh là tình trạng thiếu hụt nhiên liệu chưng cất. Theo Cơ quan năng lượng quốc tế (IEA), dầu diesel chiếm gần 30% nhu cầu dầu mỏ toàn cầu. Trong tháng 8, lượng xuất khẩu ròng diesel của các nước vùng Vịnh chỉ đạt khoảng 390.000 thùng/ngày, tương đương hơn 1/4 mức trước xung đột.

Cùng thời điểm, lượng diesel xuất khẩu từ các nước vùng Vịnh và Nga thấp hơn khoảng 1,6 triệu thùng/ngày so với tháng 2. Trước khi nguồn cung bị gián đoạn, hai khu vực này chiếm gần 45% lượng diesel giao dịch bằng đường biển trên toàn cầu.

Các nước châu Âu đang triển khai nhiều biện pháp ứng phó. Pháp cho phép tiếp tục bán một số loại diesel mùa hè trong nửa đầu tháng 11 nhằm giảm sức ép nguồn cung. Đức dự kiến tạm thời giảm thuế năng lượng đối với xăng và diesel từ ngày 1/10. Phần Lan dành khoảng 8,7 triệu EUR hỗ trợ khẩn cấp cho những trang trại chịu ảnh hưởng nặng nề bởi chi phí nhiên liệu và phân bón tăng cao. Latvia cũng giảm tạm thời thuế tiêu thụ đặc biệt đối với diesel, trong khi Croatia tiếp tục kiểm soát giá bán lẻ nhiên liệu.

Tình hình càng phức tạp hơn khi nguồn cung diesel từ Mỹ có nguy cơ cũng bị hạn chế. Tổng thống Donald Trump tuần trước cho biết chính quyền Hoa Kỳ đang xem xét hạn chế xuất khẩu diesel nhằm giảm chi phí nhiên liệu cho nông dân và doanh nghiệp vận tải trong nước.

Thực tế cho thấy mức độ phụ thuộc vào nguồn cung từ Mỹ là đáng kể. Khoảng một nửa lượng diesel EU nhập khẩu trong tháng 8 đến từ Mỹ.

Theo nhà cung cấp dữ liệu vận tải biển và thương mại Kpler, trong năm nay Mỹ cung cấp khoảng 180.000 thùng diesel/ngày, tương đương 32% tổng lượng diesel EU nhập khẩu từ bên ngoài khối. Tại Tây Bắc châu Âu, dầu diesel từ Mỹ chiếm khoảng 57% lượng nhập khẩu từ bên ngoài khu vực.

Chuyên gia Petras Katinas thuộc Viện dịch vụ Hoàng gia Anh (RUSI) nhận định, việc châu Âu gia tăng nhập khẩu năng lượng từ Mỹ để giảm phụ thuộc vào Nga có thể tạo ra những điểm dễ tổn thương mới đối với an ninh năng lượng của khu vực.

Trong khi đó, chuyên gia Zameer Yusof của Kpler cảnh báo nếu nguồn cung từ Mỹ bị hạn chế, các nhà nhập khẩu châu Âu sẽ phải cạnh tranh gay gắt hơn với các thị trường Địa Trung Hải, Mỹ Latinh và Tây Phi, để tìm nguồn thay thế.