Gánh nặng nợ công thử thách nước Pháp

Khi chi phí trả nợ thu hẹp ngân sách

Tại Pháp, những cuộc biểu tình đòi cải thiện điều kiện trường lớp diễn ra cùng lúc với biến động mạnh trên thị trường trái phiếu chính phủ.

Trong khi người dân mong muốn có thêm giáo viên, trường học được sửa chữa và dịch vụ công tốt hơn, giới đầu tư ngày càng quan ngại về khả năng kiểm soát nợ công của Paris. Chính phủ Pháp phải đáp ứng nhu cầu chi tiêu của xã hội, đồng thời duy trì niềm tin của thị trường đối với tình hình tài chính công.

Lợi suất trái phiếu chính phủ Pháp tăng mạnh, làm gia tăng sức ép đối với ngân sách và triển vọng tài chính của nước này. Ảnh: Reuters

Lợi suất trái phiếu chính phủ Pháp kỳ hạn 10 năm gần đây tiến sát mức 5%, cao nhất kể từ năm 2002. Chênh lệch lợi suất giữa trái phiếu Pháp và Đức đã tăng gần hai phần ba chỉ trong một tháng, phản ánh tâm lý thận trọng của nhà đầu tư.

Chi phí vay của Chính phủ Pháp hiện cao hơn cả Italy và Hy Lạp, hai quốc gia từng chịu nhiều sức ép trong cuộc khủng hoảng nợ công châu Âu.

Đáng chú ý, ngày càng nhiều doanh nghiệp lớn của Pháp có thể huy động vốn với lãi suất thấp hơn chính phủ.

Theo Bloomberg, đến đầu tháng 10, khoảng 215 tỷ euro trái phiếu doanh nghiệp Pháp được giao dịch với lợi suất thấp hơn trái phiếu chính phủ có kỳ hạn tương đương, tăng gần 18 lần so với đầu năm. Những tập đoàn như L'Oréal và TotalEnergies tiếp tục thu hút nhà đầu tư nhờ nguồn thu đa dạng và tình hình tài chính ổn định.

Với khoản nợ khoảng 3.500 tỷ euro, tương đương gần 120% GDP, Pháp đang chịu sức ép lớn từ chi phí trả lãi. Theo dự báo ngân sách, khoản chi này có thể lên khoảng 91 tỷ euro vào năm 2027, cao hơn ngân sách dành riêng cho giáo dục hoặc quốc phòng.

Khi ngày càng nhiều tiền phải dành để trả lãi các khoản vay trước đây, nguồn lực cho dịch vụ công và đầu tư phát triển có nguy cơ bị thu hẹp.

Áp lực càng lớn khi xung đột tại Trung Đông đẩy giá năng lượng tăng cao, làm gia tăng lạm phát và khiến Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) phải nâng lãi suất hai lần trong năm nay. Các quốc gia có nợ công lớn vì thế phải trả chi phí cao hơn khi huy động vốn mới hoặc vay để thanh toán những khoản nợ đến hạn.

Chính phủ Pháp đã đề xuất kế hoạch ngân sách năm 2027 với các biện pháp giảm chi tiêu và tăng nguồn thu, hướng tới đưa thâm hụt xuống 5% GDP.

Tuy nhiên, việc thực hiện gặp khó khăn trong bối cảnh Quốc hội chia rẽ và cuộc bầu cử tổng thống vào tháng 4-2027 đang đến gần. Những điều chỉnh liên quan đến lương hưu, tiền lương khu vực công và các khoản chi ngân sách có thể làm gia tăng phản ứng xã hội, trong khi trì hoãn cải thiện tài chính công lại khiến nhà đầu tư thêm thận trọng.

Cắt giảm chi tiêu có thể ảnh hưởng đến tăng trưởng và các dịch vụ công, nhưng tiếp tục vay nợ nhiều trong môi trường lãi suất cao cũng làm gia tăng gánh nặng ngân sách. Nếu chi phí trả lãi tiếp tục tăng, chính phủ có thể phải vay thêm, khiến nhà đầu tư yêu cầu lãi suất cao hơn và tạo thành vòng xoáy nợ khó kiểm soát.

Dù vậy, những khó khăn hiện nay chưa đồng nghĩa Pháp đang tiến tới một cuộc khủng hoảng nợ. Nền kinh tế lớn thứ hai khu vực đồng euro vẫn có hệ thống ngân hàng ổn định và khả năng huy động vốn đáng kể.

Ngân hàng Trung ương Pháp cho rằng việc thông qua ngân sách nhằm cải thiện tài chính công sẽ góp phần khôi phục niềm tin của thị trường.

Sức ép vượt ra ngoài biên giới Pháp

Biến động trên thị trường trái phiếu Pháp đã tác động đến các quốc gia khác trong khu vực đồng euro.

Lợi suất trái phiếu của Italy, Hy Lạp và một số nước châu Âu cũng gia tăng, trong khi đồng euro chịu sức ép giảm giá trước những lo ngại về triển vọng tài chính của Pháp.

Diễn biến này gợi lại cuộc khủng hoảng nợ công châu Âu hơn một thập niên trước, khi khó khăn tài chính tại một số quốc gia lan rộng và đe dọa sự ổn định của khu vực đồng tiền chung.

Tuy nhiên, ECB hiện có thêm các công cụ để ứng phó với biến động bất thường trên thị trường, còn hệ thống tài chính châu Âu được đánh giá vững chắc hơn so với giai đoạn trước. Giới chức Pháp và ECB chưa cho rằng tình hình cần đến biện pháp can thiệp khẩn cấp.

Một số nhà quản lý quỹ cũng nhận định lo ngại về nguy cơ khủng hoảng lan rộng có thể đã bị đẩy lên quá mức.

Theo Financial Times, nhiều tổ chức đầu tư lớn đang tìm kiếm cơ hội mua trái phiếu doanh nghiệp và trái phiếu của một số quốc gia châu Âu sau khi giá giảm mạnh. Tuy nhiên, những bất ổn liên quan đến ngân sách và cuộc bầu cử năm 2027 tại Pháp vẫn khiến thị trường thận trọng.

Trên phạm vi toàn cầu, Pháp là trường hợp nổi bật khi nhiều nền kinh tế cùng chịu sức ép từ nợ công cao và chi phí vay vốn gia tăng.

Tại Mỹ, tổng nợ liên bang đã vượt 40.000 tỷ USD, tương đương hơn 120% GDP, trong khi lợi suất trái phiếu chính phủ tăng mạnh. Tại Nhật Bản, nợ công từ lâu đã vượt gấp đôi GDP, còn lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm lên mức cao nhất trong ba thập niên.

Gánh nặng nợ công của nhiều quốc gia đã tích lũy qua hàng loạt cú sốc kinh tế, từ đại dịch Covid-19, cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2022 đến những biến động mới do xung đột tại Trung Đông.

Các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp và hộ gia đình làm gia tăng nghĩa vụ nợ dài hạn, trong khi dân số già hóa tiếp tục đẩy chi phí y tế, lương hưu lên cao, cùng nhu cầu đầu tư cho quốc phòng và hạ tầng.

Theo Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF), nợ công toàn cầu đang tiến gần những mức cao nhất kể từ Chiến tranh thế giới thứ hai và có nguy cơ vượt 100% GDP toàn cầu.

IMF cảnh báo gánh nặng nợ ngày càng lớn khiến các chính phủ có ít khả năng ứng phó hơn khi kinh tế gặp biến động, đồng thời kêu gọi các quốc gia xây dựng kế hoạch giảm thâm hụt đáng tin cậy, duy trì nguồn lực cho những ưu tiên phát triển thiết yếu.