G20 đối mặt với bài toán cân bằng thương mại

Hội nghị Bộ trưởng Thương mại G20 (Nhóm 20 nền kinh tế lớn thế giới) tại Milwaukee (Mỹ) trong hai ngày 30-9 và 1-10 cho thấy, các nền kinh tế lớn vẫn chưa tìm được tiếng nói chung. Các thành viên nhất trí phản đối việc dùng thương mại lương thực để gây sức ép. Tuy nhiên, họ chưa thống nhất tuyên bố về dư thừa công suất công nghiệp và lao động cưỡng bức. Những khác biệt này liên quan trực tiếp đến cách các nước bảo vệ việc làm, duy trì sản xuất và tiếp cận thị trường nước ngoài.

Các Trưởng đoàn và Bộ trưởng đại diện các quốc gia G20 chụp ảnh chung ở Hội nghị Bộ trưởng Thương mại G20 tại Milwaukee (Mỹ). Ảnh: USTR

Ngày 2-10, Văn phòng Đại diện thương mại Mỹ cho biết, một số thành viên phản đối việc tạo lập lộ trình hợp tác để xử lý tình trạng dư thừa công suất mang tính cơ cấu. Thông báo không nêu tên các nước phản đối. Vì vậy, đây là đánh giá của phía Mỹ về kết quả thương lượng, không phải là cơ sở để xác định đầy đủ lập trường của từng thành viên.

Nói cách khác, Washington lo ngại những ngành sản xuất được hỗ trợ sẽ tiếp tục mở rộng dù nhu cầu không theo kịp. Hàng hóa sau đó được đưa ra nước ngoài, gây sức ép lên các nhà sản xuất tại thị trường nhập khẩu. Tuyên bố do Mỹ soạn thảo phân biệt tình trạng kéo dài này với việc nhà máy tạm thời dư công suất khi sức mua giảm.

Tranh luận này thực tế không mới. Tại G20 năm 2016, các bộ trưởng thương mại từng bày tỏ lo ngại về tình trạng dư thừa công suất trong một số ngành và tác động tiêu cực đối với thương mại, người lao động. Khi đó, G20 cũng ghi nhận trợ cấp và các hình thức hỗ trợ của chính phủ có thể làm méo mó thị trường và góp phần tạo dư thừa công suất. Sau một thập niên, vấn đề này tiếp tục trở lại nghị trình G20 cho thấy, đây vẫn là bài toán khó của thương mại toàn cầu.

Châu Âu cũng có những lo ngại tương tự. Theo Reuters, Ủy viên châu Âu phụ trách Thương mại và An ninh kinh tế Maros Sefcovic cho rằng, hàng hóa xuất khẩu từ Trung Quốc đang đe dọa các ngành quan trọng như ô tô và thép. Với các chính phủ, sức ép này còn đặt ra câu hỏi về việc làm và khả năng duy trì sản xuất trong nước.

Trong khi đó, Trung Quốc đề nghị nhìn vào công suất sản xuất trong bối cảnh thị trường toàn cầu. Đại diện đàm phán thương mại quốc tế kiêm Thứ trưởng Bộ Thương mại Trung Quốc Lý Thành Cương kêu gọi đánh giá khách quan và tăng đối thoại về chính sách công nghiệp. Bắc Kinh phản đối việc dùng vấn đề công suất làm lý do áp dụng biện pháp bảo hộ.

Điểm khó nằm ở việc phân biệt hàng rẻ nhờ sản xuất hiệu quả với hàng rẻ nhờ những hỗ trợ làm sai lệch cạnh tranh. Một doanh nghiệp có công nghệ tốt và chi phí thấp có thể bán rẻ hơn đối thủ. Tuy nhiên, giá thấp cũng cần được xem xét cùng với mức độ trợ cấp, nhu cầu thị trường và tác động đối với các doanh nghiệp khác.
Chỉ nhìn vào lượng hàng nhập khẩu tăng sẽ chưa đủ để kết luận.

Ngược lại, chỉ nhìn vào lợi ích trước mắt của người mua cũng chưa thể giải đáp lo ngại về sản xuất. Muốn thuyết phục nhau, các bên cần đưa ra bằng chứng cụ thể theo từng ngành thay vì tranh luận bằng những nhận định chung chung về cả một nền kinh tế.

Biện pháp ứng phó cũng có hai mặt. Thuế nhập khẩu dù giúp nhà sản xuất trong nước giảm sức ép cạnh tranh, nhưng người mua và doanh nghiệp sử dụng hàng nhập khẩu có thể phải trả giá cao hơn. Vấn đề cần giải quyết là bảo vệ đối tượng nào, bằng công cụ nào và với chi phí bao nhiêu?

Từ câu chuyện công suất, tranh luận tại Milwaukee mở rộng sang nguyên tắc tối huệ quốc, gọi tắt là MFN (quy tắc trong thương mại quốc tế, yêu cầu một quốc gia phải dành cho các đối tác thương mại mức ưu đãi, quyền lợi hoặc mức thuế quan tốt nhất mà nước đó đang áp dụng cho bất kỳ quốc gia nào khác). Reuters dẫn lời Đại diện thương mại Mỹ Jamieson Greer: “Chúng tôi cho rằng, nguyên tắc tối huệ quốc vô điều kiện cần được cải cách”. Mỹ chưa đề xuất tuyên bố chung về nội dung này vì cần tiếp tục thảo luận trong dài hạn.

Với doanh nghiệp, vấn đề rất cụ thể. Trước khi ký hợp đồng hoặc mở nhà máy, họ cần biết hàng hóa sẽ chịu mức thuế nào và điều kiện bán hàng có thể thay đổi ra sao. Luật thương mại cần xử lý cạnh tranh không lành mạnh, đồng thời giúp doanh nghiệp dự liệu chi phí và rủi ro.

Đồng thuận về lương thực cho thấy, G20 vẫn có thể hợp tác khi xác định được lợi ích chung. Các thành viên thống nhất không dùng thương mại thực phẩm và nông sản làm công cụ cưỡng ép kinh tế hoặc chính trị. Đây là điểm tựa để tiếp tục đối thoại, dù những vấn đề khác còn nhiều khác biệt.

G20 tại Milwaukee chưa giải quyết được tranh luận về hàng rẻ và cạnh tranh công bằng. Nhưng bài toán cuối cùng vẫn là cân bằng lợi ích của người mua với yêu cầu duy trì sản xuất. Một khuôn khổ thương mại có thể dự đoán được sẽ giúp các nước xử lý những bất cập dựa trên bằng chứng, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp cạnh tranh và người tiêu dùng được hưởng lợi.