Đưa văn học đến với trẻ em qua âm nhạc

Trong đời sống văn hóa nghệ thuật, âm nhạc và văn học thường được tiếp cận độc lập, nhưng khi được đặt trong cùng không gian sáng tạo, hai loại hình hoàn toàn có thể bổ trợ cho nhau, mở rộng khả năng cảm thụ của người tiếp nhận. Chuỗi chương trình do câu lạc bộ “Sách nhà mình” tổ chức, trên nền tảng hoạt động của lớp guitar cổ điển do nghệ sĩ Trang Công Vinh phụ trách, diễn ra từ tháng 5 vào tối thứ năm hằng tuần tại Không gian lưu niệm nhà văn Tô Hoài (Hà Nội).

Được sự đồng ý của gia đình cố nhà văn và Nhà xuất bản Kim Đồng, hình tượng chú Dế Mèn trong tác phẩm “Dế Mèn phiêu lưu ký” của nhà văn Tô Hoài được vận dụng để truyền cảm hứng đọc, khơi dậy tinh thần tìm tòi, khám phá thông qua âm nhạc và không gian văn hóa. Tại đây, những buổi biểu diễn guitar cổ điển trở thành điểm khởi đầu để các em tiếp xúc với thế giới văn học một cách sâu sắc hơn, nghe xong đàn thì tìm hiểu tác phẩm, hoàn cảnh sáng tác và những kiến thức âm nhạc trở thành nhu cầu tự nhiên trong quá trình học tập, cảm thụ.

Sự kết hợp cũng diễn ra theo chiều ngược lại. Văn học cung cấp cho âm nhạc nền tảng về hình tượng, câu chuyện và vốn sống; âm nhạc giúp những giá trị ấy được tiếp nhận bằng cảm xúc và trải nghiệm trực tiếp. Muốn trình diễn tốt một tác phẩm, ngoài kỹ thuật, người chơi đàn cần có vốn kiến thức nền, hiểu biết về không gian, cảnh quan và đặc điểm văn hóa xoay quanh tác phẩm. Như vậy, từ việc học đàn, người trẻ được dẫn tới nhu cầu đọc và tìm hiểu văn học ở cấp độ sâu hơn.

Sau mỗi phần trình diễn, nghệ sĩ guitar Trang Công Vinh trực tiếp nhận xét, chỉnh sửa kỹ thuật và mở rộng hiểu biết về tác phẩm cho học viên. Các em cũng được khuyến khích nhận xét lẫn nhau. Với trẻ em, phương pháp giáo dục này đặc biệt có ý nghĩa bởi nó bắt đầu từ điều các em yêu thích, như cách lý giải của nghệ sĩ Trang Công Vinh: “Không ép buộc trẻ đọc trước rồi mới tìm thấy niềm vui mà cần bắt đầu từ niềm vui để dẫn các em đến với sách”.

Sau 10 buổi, chương trình ghi nhận 50 lượt biểu diễn. Hai học viên Minh Anh và Hiếu Phúc tham gia đầy đủ cả 10 buổi, nhiều học viên khác tham gia khoảng năm buổi. Mỗi buổi diễn là cơ hội để các em được thực hành những điều đã học. Em Thục Minh, 9 tuổi, ở Đan Phượng chủ động đề nghị cha mẹ đưa tới sân khấu Dế Mèn dù phải di chuyển quãng đường hơn 20 km. Em thừa nhận sân khấu này vẫn có áp lực bởi có những người chơi cùng nhạc cụ ở trình độ cao hơn, nhưng vẫn muốn đến để học hỏi. Sau những thành tích tại các cuộc thi guitar, em Hiếu Phúc tiếp tục đến với không gian mới như cách để rèn luyện bản lĩnh biểu diễn.

Nguyễn Hiếu Đức, Nguyễn Hiếu Phúc và Nguyễn Nam Khánh là các học viên đã có thành tích tại các cuộc thi guitar tổ chức những năm gần đây. Thành quả đáng quan tâm hơn cả là quá trình tiến bộ của từng em. Ở buổi đầu, Minh Anh chơi nhanh, nhịp phách chưa ổn định và còn mắc lỗi về kỹ thuật gảy đàn. Sau khi được hướng dẫn, em đã tiếp thu, điều chỉnh qua những buổi tiếp theo. Từ các lỗi kỹ thuật cụ thể, thầy dạy đàn mở rộng thành bài học về sự kiên trì luyện tập và khả năng tự sửa đổi... Những bài học ấy tương đồng với quá trình đọc sách, với khả năng suy ngẫm, thử nghiệm và điều chỉnh.

Không gian kết hợp văn học và âm nhạc còn được mở rộng khi chương trình trở thành nơi gặp gỡ của nhiều thế hệ nghệ sĩ. Năm buổi đầu có sự tham gia của piano và violon bên cạnh guitar cổ điển. Những buổi sau có sự xuất hiện của nghệ sĩ Phạm Văn Phúc và nghệ sĩ, Tiến sĩ An Trần, đại diện cho những thế hệ khác nhau của guitar cổ điển Hà Nội và cộng đồng guitar Việt Nam. Nghệ sĩ Phạm Văn Phúc đánh giá, chương trình góp phần khơi thông dòng chảy guitar cổ điển trong đời sống tinh thần Thủ đô. Nghệ sĩ An Trần nhấn mạnh vai trò của mô hình kèm cặp một-một, hòa tấu và nhất là vốn kiến thức nền, hiểu biết xã hội trong việc cảm thụ và trình diễn một tác phẩm âm nhạc.

Không gian lưu niệm nhà văn Tô Hoài trở thành môi trường để trẻ em tiếp xúc đồng thời với sách, văn học, âm nhạc và ký ức văn hóa. Tại Gala tổng kết chương trình vào cuối tháng 7, nhà văn Lê Phương Liên và nhà báo Nguyễn Phương Vũ, con trai nhà văn Tô Hoài đã tham dự chương trình. Nhà văn Lê Phương Liên đánh giá cao chất lượng chuyên môn, sáng kiến của đội ngũ tổ chức, đồng thời cho rằng những không gian văn hóa như vậy rất cần được nuôi dưỡng để duy trì và phát triển.