Đưa AI vào công vụ từ những bài toán thực tế

Tại Hội nghị tập huấn triển khai Luật Trí tuệ nhân tạo và các văn bản hướng dẫn thi hành mới đây do Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức đã tập trung làm rõ những quy định mới, yêu cầu quản trị rủi ro và phương thức đưa AI vào thực tiễn quản lý, điều hành, cung cấp dịch vụ công.

AI hỗ trợ, con người chịu trách nhiệm

Theo bà Nguyễn Thị Ngọc Trang, Quyền Viện trưởng Viện Công nghệ số và Chuyển đổi số quốc gia, AI có thể hỗ trợ cán bộ tra cứu, tổng hợp thông tin, soạn thảo và rà soát văn bản; phân tích dữ liệu, hỗ trợ ra quyết định và nâng cao chất lượng dịch vụ hành chính.

Tuy nhiên, việc ứng dụng AI phải đồng thời đáp ứng các yêu cầu về độ tin cậy, an toàn dữ liệu, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, tính minh bạch và trách nhiệm giải trình. Phát triển AI phải đi đôi với quản lý AI, trong đó con người giữ vị trí trung tâm.

Luật Trí tuệ nhân tạo đã tạo hành lang pháp lý cho hoạt động nghiên cứu, phát triển và ứng dụng công nghệ này. Để các quy định thực sự đi vào cuộc sống, cơ quan, đơn vị cần cụ thể hóa thành quy trình, tiêu chí và trách nhiệm rõ ràng; lựa chọn đúng những bài toán thực tế cần giải quyết, tránh triển khai theo phong trào.

Một nguyên tắc quan trọng được nhấn mạnh tại Hội nghị là AI chỉ đóng vai trò hỗ trợ, không thay thế trách nhiệm pháp lý của cán bộ, công chức. Nội dung, kết quả do AI tạo ra phải được kiểm tra, thẩm định trước khi sử dụng trong hoạt động tham mưu hoặc ban hành quyết định hành chính.

Đối với những hệ thống có khả năng tác động lớn đến quyền, lợi ích của người dân hoặc xử lý dữ liệu quan trọng, yêu cầu quản trị càng phải chặt chẽ. Các hệ thống này cần được đánh giá rủi ro, thử nghiệm, lưu vết và giám sát trong suốt quá trình vận hành; đồng thời phải xác định rõ trách nhiệm của con người đối với dữ liệu đầu vào và kết quả đầu ra.

Đo hiệu quả thay vì đếm công cụ

Từ thực tiễn Hải Phòng, ông Nguyễn Cao Thắng, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ thành phố, cho biết địa phương đang phối hợp triển khai 18 bài toán AI của các sở, ngành.

Mỗi bài toán được xem xét trên cơ sở trả lời ba câu hỏi: AI giải quyết công việc gì; hiệu quả được đo lường bằng chỉ tiêu nào; ai chịu trách nhiệm đối với dữ liệu đầu vào và kết quả đầu ra?

Cách tiếp cận này đặt hiệu quả thực tế cao hơn số lượng công cụ AI được triển khai. Mục tiêu không phải đưa thật nhiều ứng dụng AI vào cơ quan nhà nước, mà là lựa chọn đúng công việc cần hỗ trợ, xác định được giá trị mang lại và kiểm soát đầy đủ các rủi ro phát sinh.

Hải Phòng cũng xác định việc ứng dụng AI phải gắn với chuẩn hóa dữ liệu, phân quyền truy cập, bảo đảm an toàn thông tin và đào tạo đội ngũ cán bộ. Các giải pháp cần được thử nghiệm, đánh giá kỹ lưỡng trước khi xem xét nhân rộng.

Tại Hội nghị, một số doanh nghiệp công nghệ đã giới thiệu các giải pháp trợ lý ảo, tổng hợp báo cáo, theo dõi việc thực hiện nghị quyết, nhiệm vụ và chỉ số đánh giá hiệu quả công việc; hỗ trợ cán bộ xử lý công việc hằng ngày.

Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ tiếp tục phối hợp các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp triển khai Luật Trí tuệ nhân tạo; phát triển đồng bộ hạ tầng, dữ liệu, nhân lực và hệ sinh thái AI theo hướng an toàn, tin cậy, có trách nhiệm.

Ngày 10/12/2025, Quốc hội thông qua Luật Trí tuệ nhân tạo với tỷ lệ tán thành cao. Luật có hiệu lực từ ngày 1/3/2026, đánh dấu lần đầu Việt Nam có một đạo luật riêng về AI, tạo hành lang pháp lý cho nghiên cứu, phát triển, ứng dụng và quản trị công nghệ này.