Điện ảnh Việt Nam thời kỳ Đổi mới: Câu chuyện của những góc nhìn mới

Hội thảo được tổ chức như một diễn đàn học thuật và nghề nghiệp quan trọng nhằm nhìn lại hành trình phát triển của điện ảnh Việt Nam kể từ công cuộc Đổi mới năm 1986, đồng thời trao đổi về những cơ hội và thách thức đặt ra trong bối cảnh hội nhập quốc tế và sự chuyển đổi mạnh mẽ của ngành công nghiệp nghe nhìn toàn cầu.

Phát biểu định hướng hội thảo, Tiến sĩ Ngô Phương Lan – Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam – Giám đốc Liên hoan phim châu Á-Đà Nẵng (DANAFF) nhận định: “40 năm trước, Đổi mới không chỉ mở ra một giai đoạn phát triển mới về kinh tế-xã hội, mà còn mở ra những không gian sáng tạo mới cho văn học, nghệ thuật. Tinh thần nhìn thẳng vào sự thật, phản ánh đúng sự thật đã trở thành động lực quan trọng để văn nghệ sĩ khám phá sâu hơn đời sống con người, những chuyển động của xã hội và những khát vọng của dân tộc trong thời kỳ mới”.

Tiến sĩ Ngô Phương Lan phát biểu khai mạc hội thảo.

Tiến sĩ Ngô Phương Lan cho biết, năm 1989, điện ảnh Việt Nam cũng chuyển đổi theo quỹ đạo chung: xóa bỏ bao cấp bắt đầu cơ chế thị trường dưới sự quản lý của Nhà nước trong sản xuất và phát hành-phổ biến phim.

Theo đó, vào đầu những năm 1990 từng có lúc “phim mì ăn liền” lấn át hoạt động điện ảnh. Tuy nhiên, giá trị đích thực của các tác phẩm điện ảnh thời Đổi mới như những điểm sáng không thể che mờ và cho đến nay vẫn còn lấp lánh. Bởi lẽ, không khí đổi mới lan tỏa vào tác phẩm điện ảnh từ cách phát hiện các vấn đề xã hội và thể hiện rất chân thực; cách nhìn, cách nghĩ táo bạo của nhà làm phim đi vào ngóc ngách cuộc sống để khắc họa những góc khuất, đi đến cùng những bi kịch và khát vọng của con người. Bạo liệt nhưng tinh tế, dung dị nhưng sâu lắng - đó là những điểm đặc trưng đã kết tinh nên thành công của nhiều bộ phim thời Đổi mới.

Nhìn lại lịch sử điện ảnh Việt Nam, có thể thấy những bộ phim xuất hiện vào những năm cuối thập niên 1980 và giữa thập niên 1990 đã tạo nên một bước chuyển mạnh mẽ trong tư duy sáng tạo. Những tác phẩm như “Bao giờ cho đến tháng Mười”, “Thị trấn yên tĩnh”, “Cô gái trên sông”, “Thằng Bờm”, “Gánh xiếc rong”, “Tướng về hưu”, “Hãy tha thứ cho em”, “Thung lũng hoang vắng”… không chỉ ghi dấu bằng giá trị nghệ thuật mà còn mở ra những cách tiếp cận mới đối với hiện thực cuộc sống và số phận con người.

Các tác phẩm này kể những câu chuyện đời thường nhưng mang sức nặng của thời đại; những nhân vật bình dị nhưng chất chứa những day dứt, trăn trở và khát vọng rất lớn lao. Lúc này, điện ảnh đã mạnh dạn đi vào những góc khuất của đời sống, đối diện với những vấn đề xã hội đang vận động và thay đổi, phản ánh những biến chuyển sâu sắc trong tâm thức con người Việt Nam thời kỳ Đổi mới.

Tiến sĩ Ngô Phương Lan cho rằng, nhiều bộ phim của giai đoạn này không chỉ là những tác phẩm nghệ thuật xuất sắc, mà còn là những “tư liệu tinh thần” quý giá về một đất nước đang chuyển mình.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ, Thứ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch Tạ Quang Đông phát biểu tại hội thảo.

Phát biểu tại hội thảo, Phó Giáo sư, Tiến sĩ, Thứ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch Tạ Quang Đông cho rằng, 40 năm Đổi mới đã tạo ra những chuyển biến sâu sắc trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Trong tiến trình đó, điện ảnh là một trong những loại hình nghệ thuật phản ánh sinh động nhất những biến đổi của đất nước và con người Việt Nam.

Thứ trưởng cho biết, từ cơ chế bao cấp đến cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, từ môi trường sáng tạo tương đối khép kín đến quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng, điện ảnh Việt Nam đã có những bước phát triển đáng ghi nhận. Nhiều thế hệ nghệ sĩ đã không ngừng tìm tòi, đổi mới ngôn ngữ nghệ thuật, phản ánh chân thực đời sống xã hội, góp phần nuôi dưỡng các giá trị nhân văn, khơi dậy lòng yêu nước và khát vọng phát triển dân tộc.

Hội thảo thu hút đông đảo các nhà làm phim, nhà nghiên cứu, nghệ sĩ và báo giới.

“Từ những bộ phim mang hơi thở của thời kỳ đầu Đổi mới đến sự phát triển mạnh mẽ của thị trường điện ảnh, sự xuất hiện của các hãng phim tư nhân và những thành công ngày càng rõ nét tại các liên hoan phim quốc tế, điện ảnh Việt Nam đã từng bước hình thành một diện mạo đa dạng, năng động và hội nhập hơn. Những thành tựu đó cho thấy sức sống, khả năng thích ứng và tinh thần đổi mới không ngừng của nền điện ảnh nước nhà”, Thứ trưởng khẳng định.

Thứ trưởng Tạ Quang Đông cũng đặt ra yêu cầu, trong thời gian tới, điện ảnh Việt Nam cần tiếp tục tìm lời giải cho những vấn đề lớn: làm thế nào để tạo ra những tác phẩm có giá trị tư tưởng, nghệ thuật cao nhưng vẫn chinh phục được thị trường; làm thế nào để kể những câu chuyện Việt Nam bằng ngôn ngữ điện ảnh hiện đại có sức lan tỏa quốc tế; và làm thế nào để tận dụng hiệu quả những thành tựu công nghệ mới mà vẫn giữ gìn bản sắc và giá trị nhân văn của nghệ thuật điện ảnh.

Thứ trưởng đặt niềm tin rằng, với truyền thống sáng tạo, đội ngũ nghệ sĩ tài năng và những cơ hội mới của thời đại công nghệ số, điện ảnh Việt Nam sẽ tiếp tục có những bước phát triển mạnh mẽ, đóng góp xứng đáng vào sự nghiệp phát triển văn hóa và phát triển đất nước.

Các nghệ sĩ tại hội thảo.

Tại hội thảo, các nhà nghiên cứu, nhà phê bình, nhà quản lý văn hóa, đạo diễn, nhà sản xuất, nghệ sĩ điện ảnh cùng các chuyên gia trong và ngoài nước phân tích những chuyển động nổi bật của điện ảnh Việt Nam thời kỳ đổi mới.

Các tham luận và phiên thảo luận tập trung vào các nhóm vấn đề như những chuyển đổi trong cơ chế, sản xuất, phát hành, tư duy làm phim, những tìm tòi mới trong ngôn ngữ điện ảnh, các tác giả và những gương mặt tiêu biểu góp phần định hình diện mạo điện ảnh Việt Nam, thị trường và công nghiệp điện ảnh với bài toán giữa nghệ thuật và thương mại, điện ảnh Việt Nam và con đường hội nhập, kỷ nguyên số và tương lai của điện ảnh Việt…

Tiến sĩ Mai Anh Tuấn trình bày tham luận tại hội thảo.

Đặc biệt, hội thảo hướng tới đánh giá một cách toàn diện những thành tựu nổi bật của điện ảnh Việt Nam trong giai đoạn đổi mới, từ đó góp phần nhận diện những giá trị cốt lõi đã làm nên diện mạo của nền điện ảnh dân tộc trong bối cảnh đương đại. Đồng thời, đây cũng là cơ hội để các nhà làm phim, học giả và chuyên gia quốc tế chia sẻ kinh nghiệm, tăng cường kết nối nghề nghiệp và mở rộng các khả năng hợp tác trong tương lai.

Thông qua hội thảo, DANAFF IV tiếp tục khẳng định vai trò là một diễn đàn điện ảnh uy tín của khu vực châu Á, không chỉ giới thiệu những tác phẩm điện ảnh xuất sắc mà còn thúc đẩy các hoạt động nghiên cứu, đối thoại học thuật và trao đổi chuyên môn, góp phần vào sự phát triển bền vững của điện ảnh Việt Nam và điện ảnh châu Á trong thời đại mới.