Để tạp chí khoa học Việt Nam tiệm cận chuẩn quốc tế

Các chuyên gia trong nước và quốc tế chia sẻ kinh nghiệm về nâng cao chất lượng xuất bản, mở rộng mạng lưới học thuật và những giải pháp để các tạp chí Việt Nam từng bước tiệm cận các hệ thống chỉ mục quốc tế như Scopus.

Tọa đàm do Tiến sĩ Nguyễn Quang Vinh, Tổng Biên tập Tạp chí Quản lý nhà nước (Journal of State Management) và Tiến sĩ Bevaola Kusumasari, Tổng Biên tập Tạp chí Chính sách và Quản trị (Policy & Governance Review) đồng chủ trì.

Phát biểu đề dẫn, Tiến sĩ Nguyễn Quang Vinh cho biết, Tạp chí Quản lý nhà nước đang tích cực triển khai nhiệm vụ nâng cấp, phát triển để đáp ứng các điều kiện gia nhập hệ thống trích dẫn quốc tế Scopus.

Ra số đầu tiên năm 1993, hiện Tạp chí có ba ấn phẩm gồm bản in, ấn phẩm tiếng Anh Journal of State Management và tạp chí điện tử. Mục tiêu của Tạp chí không chỉ là nâng cao chất lượng học thuật mà còn đưa các vấn đề về khoa học hành chính, quản lý nhà nước và quản trị công của Việt Nam vào đối thoại khoa học quốc tế, đồng thời tiếp nhận tri thức, chuẩn mực tiến bộ của thế giới.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Quang Vinh, để hướng tới Scopus, Tạp chí còn phải khắc phục nhiều hạn chế về chất lượng nguồn bài, năng lực Hội đồng biên tập, chất lượng phản biện, ngoại ngữ, công nghệ và đạo đức nghiên cứu. Toàn bộ quy trình từ tiếp nhận bản thảo, phản biện, biên tập, kiểm tra đạo đức, xuất bản đến lưu trữ và phổ biến kết quả nghiên cứu cũng cần được chuẩn hóa, số hóa và vận hành minh bạch.

Tiến sĩ Nguyễn Quang Vinh, Tổng Biên tập Tạp chí Quản lý nhà nước phát biểu đề dẫn tọa đàm.

Việc sử dụng trí tuệ nhân tạo trong nghiên cứu đặt ra thêm yêu cầu về kiểm soát trùng lặp, đạo văn, xung đột lợi ích và tính xác thực của dữ liệu.

Quốc tế hóa không chỉ là câu chuyện về ISSN hay DOI, mà đòi hỏi nâng cao đồng bộ chất lượng nội dung, quy trình xuất bản, đội ngũ biên tập và mạng lưới học thuật.

Tiến sĩ Bevaola Kusumasari nhấn mạnh, các tạp chí cần bảo đảm thông tin ISSN chính xác, phân biệt rõ ISSN bản in và bản điện tử; công khai Hội đồng biên tập, biên tập viên, quy trình phản biện và hoàn thiện các nội dung hướng dẫn tác giả, mẫu bài viết, thư gửi tòa soạn.

Các chính sách về bản quyền, giấy phép, truy cập mở, kiểm tra trùng lặp và phòng, chống đạo văn cũng cần được công khai trên website. Đồng thời, tạp chí phải tăng tính đa dạng quốc tế của Hội đồng biên tập, đội ngũ phản biện và tác giả.

Từ kinh nghiệm của Tạp chí Quản lý và Kinh tế quốc tế, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Từ Thúy Anh cho rằng mở rộng hợp tác quốc tế là một trong những chìa khóa để nâng cao vị thế của tạp chí. Tạp chí đã tăng cường hợp tác với các đối tác tại Indonesia, Hồng Kông (Trung Quốc), Malaysia và nhiều quốc gia khác; đội ngũ biên tập có 26 thành viên, trong đó khoảng 77% là học giả quốc tế đến từ 10 quốc gia và 5 châu lục.

Theo bà, các tạp chí Việt Nam có thể tận dụng mạng lưới hội nghị và quan hệ học thuật để mời học giả quốc tế tham gia Hội đồng biên tập, đồng thời xây dựng các số chuyên đề có sự tham gia của biên tập viên khách mời nước ngoài. Tuy nhiên, thách thức không chỉ là mời được học giả quốc tế mà còn phải bảo đảm họ tham gia thực chất vào quá trình xử lý, phản biện và đánh giá bài viết.

Tiến sĩ Bevaola Kusumasari, Tổng Biên tập Tạp chí Hành chính công châu Á (ARPA Journal) và Tạp chí Policy & Governance chia sẻ tại tọa đàm.

Bà cũng lưu ý, xuất bản một bài nghiên cứu tốt mới chỉ là bước đầu. Bài viết cần được đọc, sử dụng và trích dẫn để tạo ảnh hưởng học thuật. Vì vậy, tạp chí phải chủ động quảng bá các công trình đã công bố, tổ chức hội nghị, mở rộng mạng lưới nghiên cứu và kết nối các nhóm học thuật.

Trong khi đó, Tiến sĩ Tạ Quang Tuấn, Phó Tổng Biên tập Tạp chí Lý luận chính trị, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, nhấn mạnh vai trò của các nhóm nghiên cứu mạnh. Theo ông, bên cạnh các yêu cầu kỹ thuật như ISSN, DOI hay hệ thống trích dẫn, chính những nhóm nghiên cứu có sự tham gia của các nhà khoa học nhiều quốc gia mới tạo ra nguồn bài chất lượng và những hướng nghiên cứu mới.

Ông đề xuất thúc đẩy mô hình hợp tác hai chiều, trong đó các nhà khoa học Việt Nam công bố trên tạp chí nước ngoài, đồng thời các nhà khoa học quốc tế công bố tại Việt Nam, qua đó hình thành các nhóm tác giả quốc tế và quan hệ hợp tác nghiên cứu bền vững.

Chia sẻ kinh nghiệm của Tạp chí Asian Review of Public Administration (ARPA), Giáo sư, Tiến sĩ Alex Brillantes, Tổng Thư ký Tổ chức Hành chính miền Đông thế giới (EROPA), cho biết tạp chí được thành lập từ những năm 1960, tập trung vào các vấn đề hành chính công có tính liên quốc gia.

Ông chỉ ra một nghịch lý mà nhiều tạp chí khoa học có tính ứng dụng gặp phải: các bài viết của nhà thực hành có giá trị thực tiễn nhưng đôi khi chưa đáp ứng yêu cầu về hàm lượng học thuật. Việc phụ thuộc nhiều vào nguồn bài từ hội thảo cũng từng khiến ARPA chưa đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn để gia nhập Scopus.

Từ kinh nghiệm đó, ông đề xuất đẩy mạnh đồng xuất bản giữa các tổ chức, tạp chí trong khu vực; xây dựng Hội đồng biên tập quốc tế đủ mạnh và áp dụng nghiêm túc quy trình phản biện kín hai chiều.

Tiến sĩ Peter Fong, Chủ tịch Hiệp hội Hành chính Hồng Kông (Trung Quốc) chia sẻ tại Tọa đàm.

Tiến sĩ Peter Fong, Chủ tịch Hiệp hội Hành chính Hồng Kông (Trung Quốc), cũng nhấn mạnh vai trò của chiến lược nhân sự học thuật, với sự tham gia của các giáo sư, biên tập viên và chuyên gia uy tín từ nhiều quốc gia. Cùng với đó, tạp chí cần xây dựng mô hình tài chính phù hợp, bảo đảm hoạt động xuất bản bền vững.

Phát biểu kết luận, Tiến sĩ Nguyễn Quang Vinh cho rằng những kinh nghiệm được chia sẻ tại tọa đàm là cơ sở quan trọng để Tạp chí Quản lý nhà nước tiếp tục hoàn thiện quy trình hoạt động, hướng tới các tiêu chuẩn quốc tế và mục tiêu được lập chỉ mục trong Scopus.

Theo ông, đây là một quá trình lâu dài, khó khăn, đòi hỏi sự kiên trì, đồng thời cần sự đồng hành của các nhà khoa học, chuyên gia, tạp chí và đối tác quốc tế. Việc hình thành mạng lưới liên kết giữa các tạp chí trong khu vực sẽ tạo thêm điều kiện để chia sẻ kinh nghiệm, nguồn lực và chuyên môn, qua đó xây dựng “cây cầu kết nối lâu dài” cho hợp tác nghiên cứu và xuất bản khoa học.

Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm.