Đánh thức kinh tế bạc

Hội viên người cao tuổi xã Tân Quang phát triển kinh tế từ tiềm năng, thế mạnh của địa phương.

Toàn tỉnh có 124 cơ sở Hội NCT tại các xã, phường, với 3.807 chi hội, 178.357 hội viên trong tổng số 197.103 NCT. Lực lượng này chiếm khoảng 10,8% dân số, trong đó khoảng 31.000 người vẫn trực tiếp tham gia lao động, phát triển kinh tế, giảm nghèo. Không ít người tiếp tục cống hiến cho công tác xã hội, phát huy uy tín, vai trò nêu gương trong cộng đồng.

Với độ bao phủ rộng khắp từ đô thị đến nông thôn, NCT đang hiện hữu như một nguồn lực xã hội đáng kể. Ở khu vực nông thôn, nơi sản xuất còn dựa vào kinh nghiệm và tri thức tích lũy, NCT có lợi thế về hiểu biết sản xuất nông nghiệp, chăn nuôi, chế biến nông sản, nghề thủ công. Nhiều người là chủ hộ sản xuất, đại diện hợp tác xã, tham gia phát triển sản phẩm địa phương và hướng dẫn con cháu tiếp nối nghề nghiệp.

Không riêng về kinh tế, NCT còn nắm giữ một vốn quý đặc biệt, đó là vốn văn hóa. Ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, những làn điệu dân ca, nghề truyền thống, phong tục, tập quán, tri thức dân gian, ẩm thực cùng những câu chuyện gắn với lịch sử cộng đồng phần lớn được lưu giữ qua ký ức, trải nghiệm và thực hành của các thế hệ đi trước.

Theo bà Vũ Thị Bích Việt, nguyên Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, nguyên Phó Chủ tịch UBND tỉnh, Chủ tịch Hội khuyến học tỉnh cho rằng: “NCT không chỉ là đối tượng cần được chăm lo, mà còn là chủ thể có khả năng tạo ra giá trị. Bài toán đặt ra là làm thế nào để vừa đáp ứng những nhu cầu ngày càng đa dạng của NCT, vừa phát huy kinh nghiệm, tri thức, tay nghề và hiểu biết văn hóa của họ, từ đó hình thành những sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh tế phù hợp, biến quá trình thích ứng với già hóa thành một động lực tăng trưởng mới”.

Bệnh viện Đa khoa Phương Bắc phát triển các dịch vụ y tế chăm sóc sức khỏe người cao tuổi.

Nếu một chiều của “kinh tế bạc” là phát huy khả năng lao động, sáng tạo và đóng góp của NCT, thì chiều còn lại là đáp ứng những nhu cầu đa dạng của nhóm dân số này. Khi tuổi thọ tăng, việc chăm sóc và nâng cao chất lượng cuộc sống cũng mở rộng. Bên cạnh khám, chữa bệnh, NCT quan tâm hơn đến phòng bệnh, theo dõi sức khỏe, phục hồi chức năng, dinh dưỡng, chăm sóc tại nhà, nghỉ dưỡng và các dịch vụ hỗ trợ cần thiết.

Bác sĩ chuyên khoa I Ma Thị Hiền, Phó Trưởng khoa Y học cổ truyền - Phục hồi chức năng, Bệnh viện Đa khoa Phương Bắc cho biết: “Khoảng 70% số bệnh nhân đến khoa là NCT. Tại đây, người bệnh được tiếp cận các kỹ thuật phục hồi chức năng và y học cổ truyền như điện phân, điện trung, từ trường cao áp, ô xy cao áp, châm cứu, massage, bấm huyệt… phù hợp với tình trạng từng người, góp phần giảm đau, cải thiện vận động và nâng cao khả năng sinh hoạt”.

Cùng với việc phát triển các hình thức mới, mô hình chăm sóc lâu dài, sản phẩm, thiết bị hỗ trợ vận động, công nghệ theo dõi sức khỏe và dịch vụ nâng cao đời sống tinh thần cho NCT đang mở ra hệ sinh thái đa ngành. Sự kết nối giữa y tế, công nghệ và dịch vụ xã hội góp phần đáp ứng tốt hơn quá trình già hóa dân số, tạo thêm dư địa cho doanh nghiệp, việc làm và giá trị kinh tế.

Du lịch cũng là một không gian hoàn toàn mở rộng từ xu hướng này. Với hệ thống điểm đến phong phú, trải dài từ Mỹ Lâm, Tân Trào, Na Hang, Lâm Bình đến vùng Cao nguyên đá, Tuyên Quang có điều kiện nghiên cứu những sản phẩm phù hợp với NCT. Nhóm khách du lịch NCT không đặt nặng những hành trình dày đặc, mà cần đến sự an toàn, thuận tiện, thời gian nghỉ ngơi, chất lượng dịch vụ và chiều sâu trải nghiệm.

Chị Hoàng Thị My, Giám đốc Công ty TNHH Dịch vụ và Du lịch Tân Trào, xã Tân Trào chia sẻ: “Các sản phẩm du lịch dành cho NCT được thiết kế với lịch trình vừa phải, kết hợp tham quan, nghỉ dưỡng, chăm sóc sức khỏe và trải nghiệm văn hóa. Không chỉ đem đến các lựa chọn khác nhau, cách tiếp cận này còn tạo thêm cơ hội để ẩm thực, nghề truyền thống, tri thức bản địa và những giá trị văn hóa do chính các thế hệ đi trước gìn giữ được đưa vào chuỗi sản phẩm dịch vụ”.

Ngoài các dịch vụ trực tiếp, chuyển đổi số đang mở thêm những phương thức phục vụ mới. Sổ theo dõi sức khỏe điện tử, tư vấn từ xa, nhắc lịch khám, thanh toán số, ứng dụng theo dõi sức khỏe hay các dịch vụ chăm sóc tại nhà có thể giúp NCT tiếp cận tiện ích thuận lợi hơn, nhất là khi được thiết kế theo hướng đơn giản, dễ sử dụng và phù hợp với khả năng tiếp cận công nghệ của từng nhóm tuổi.

Ông Sìn Văn Phong, người cao tuổi thôn My Bắc, xã Tân Trịnh truyền dạy phong tục, tập quán, tri thức dân gian cho thế hệ con cháu.

Câu lạc bộ liên thế hệ tự giúp nhau thôn Sơn Hà, xã Ngọc Đường đang trở thành điểm tựa để các thành viên tiếp tục gắn bó với cộng đồng và hỗ trợ nhau phát triển cuộc sống. Với 45 thành viên, câu lạc bộ được hỗ trợ nguồn quỹ 50 triệu đồng, tạo điều kiện cho những hội viên còn khó khăn vay vốn chăn nuôi lợn, phát triển kinh tế.

Từ những mô hình ở cơ sở, mạng lưới Câu lạc bộ liên thế hệ tự giúp nhau đang được nhân rộng. Toàn tỉnh hiện có 135 câu lạc bộ tại 72 xã, phường, với 6.836 thành viên; 102 câu lạc bộ được hỗ trợ quỹ tăng thu nhập, tổng nguồn vốn trên 6,5 tỷ đồng. Cùng với hỗ trợ sinh kế, các câu lạc bộ duy trì nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao, tạo môi trường để NCT tiếp tục tham gia và đóng góp cho xã hội.

Đồng chí Hà Thị Thu Hiền, Chủ tịch Hội NCT tỉnh khẳng định: “Tỉnh phấn đấu đến năm 2030 có 200 Câu lạc bộ liên thế hệ tự giúp nhau và đến năm 2035 đạt 260 câu lạc bộ; bảo đảm 100% xã, phường có ít nhất một câu lạc bộ hoạt động hiệu quả, bền vững. Hội cũng đã triển khai Đề án “Người cao tuổi tham gia đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, khởi nghiệp và tạo việc làm” giai đoạn 2025 - 2035. Định hướng này nhằm tạo điều kiện hỗ trợ NCT tham gia đẩy mạnh sản xuất, kinh doanh, truyền nghề, ứng dụng công nghệ, đóng góp sáng kiến và phát triển các mô hình”.

Người cao tuổi thôn Trại Xoan, xã Nhữ Khê tích cực tham gia phong trào xây dựng nông thôn mới.

Song để nguồn lực NCT được phát huy hiệu quả, cần quan tâm tăng cường phối hợp giữa các cấp, ngành, tổ chức và doanh nghiệp. Đồng thời, tạo môi trường thuận lợi để NCT tiếp tục tham gia lao động, phát triển kinh tế, truyền lại tri thức, kinh nghiệm và đóng góp cho cộng đồng, thúc đẩy “kinh tế bạc” và kiến tạo những giá trị bền vững.

Bài, ảnh: Mộc Lan

Giáo sư, Tiến sĩ Giang Thanh Long Giảng viên cao cấp, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân.

Là một chuyên gia kinh tế, đồng thời có nhiều năm tham vấn, hỗ trợ Tuyên Quang về thực hiện chính sách dân số, tôi cho rằng tỉnh hoàn toàn có thể biến già hóa dân số thành cơ hội bứt phá thông qua “kinh tế bạc” với bốn lợi thế chiến lược: Thứ nhất, hệ sinh thái tự nhiên với núi rừng, hồ nước và suối khoáng nóng rất lý tưởng để phát triển du lịch nghỉ dưỡng, chăm sóc sức khỏe và phục hồi chức năng dài ngày. Thứ hai, bản sắc văn hóa và di tích lịch sử phong phú tạo tiền đề cho các sản phẩm du lịch trải nghiệm, nơi người cao tuổi địa phương đóng vai trò hạt nhân trong việc truyền nghề và kết nối cộng đồng. Thứ ba, mạng lưới y tế cơ sở và gia đình là nền tảng vững chắc để xây dựng mô hình chăm sóc dựa vào cộng đồng chi phí hợp lý. Cuối cùng, tỉnh có thể trở thành thị trường thử nghiệm năng động cho các dịch vụ mới như nhà ở thân thiện, thiết bị y tế từ xa hay thực phẩm dinh dưỡng. Qua đó, kinh tế bạc không chỉ phục vụ người dân tại chỗ mà còn thu hút khách từ các đô thị lớn, tạo động lực tăng trưởng bền vững cho Tuyên Quang.

Đồng chí Nguyễn Văn Việt Trưởng Ban Dân tộc, HĐND tỉnh Tuyên Quang.

Thời gian qua, HĐND tỉnh đã ban hành nhiều nghị quyết thiết thực như Nghị quyết 44/2026/NQ-HĐND về mức chi quà tặng chúc thọ, mừng thọ hay Nghị quyết 34/2025/NQ-HĐND quy định mức chuẩn trợ giúp và trợ cấp hưu trí xã hội. Đây không chỉ là các chính sách an sinh thuần túy mà còn là nền tảng pháp lý quan trọng, tạo điểm tựa vững chắc để người cao tuổi “sống vui, sống khỏe, sống có ích”. Để “Kinh tế bạc” thực sự trở thành động lực tăng trưởng mới, Ban Dân tộc HĐND tỉnh sẽ tiếp tục nghiên cứu, tham mưu với HĐND tỉnh ban hành các chính sách chuyên biệt. Trọng tâm là hoàn thiện cơ chế hỗ trợ lao động cao tuổi tiếp cận nguồn vốn ưu đãi, ứng dụng công nghệ, nhân rộng mô hình “Người cao tuổi làm kinh tế giỏi”; đồng thời thu hút đầu tư vào hạ tầng dịch vụ y tế, du lịch dưỡng sinh và chăm sóc sức khỏe.

Chị Nguyễn Thị Thúy Phó Giám đốc Công ty TNHH TM&SX gỗ - ván - dăm Phúc Anh, thôn Yên Thượng, xã Bằng Lang.

Người cao tuổi hiện nay không chỉ có nhu cầu được chăm lo mà còn mong muốn tiếp tục làm việc, tạo thu nhập và đóng góp cho gia đình, xã hội. Qua thực tế hoạt động, tôi nhận thấy nếu được bố trí phù hợp với sức khỏe, người cao tuổi vẫn có thể đảm nhận nhiều công việc và phát huy tốt kinh nghiệm, sự cẩn trọng, trách nhiệm.

Theo tôi, việc làm dành cho người cao tuổi cần linh hoạt về thời gian, cường độ và phù hợp với khả năng của từng người, ưu tiên những công việc nhẹ, không đòi hỏi sức khỏe cao. Doanh nghiệp cũng cần quan tâm khai thác kinh nghiệm của lao động lớn tuổi, đồng thời tạo môi trường làm việc phù hợp. Đây vừa giúp người cao tuổi có thêm thu nhập, duy trì sự chủ động, vừa góp phần tận dụng hiệu quả nguồn nhân lực trong bối cảnh già hóa dân số.

Ông Vũ Xuân Giáp Tổ 10, phường Minh Xuân.

Ở tổ dân phố, những việc chung như hòa giải mâu thuẫn, giữ gìn an ninh trật tự, vận động nhân dân thực hiện chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, người cao tuổi luôn sẵn sàng đi đầu. Trong phát triển kinh tế, nhiều người dù tuổi cao vẫn tích cực lao động, truyền nghề, hướng dẫn con cháu và chia sẻ kinh nghiệm sản xuất. Bản thân tôi đã 70 tuổi nhưng vẫn duy trì vườn chè, nuôi ong và cùng một số hội viên thành lập tổ hợp tác sản xuất nhỏ. Qua đó, vừa tạo thêm thu nhập, vừa tạo môi trường để người cao tuổi được giao lưu, lao động, sống vui, sống khỏe, sống có ích.

Tôi mong cấp ủy, chính quyền tiếp tục quan tâm, lắng nghe tâm tư, nguyện vọng và tạo điều kiện để người cao tuổi phát huy trí tuệ, kinh nghiệm, uy tín; tham gia các mô hình sản xuất, kinh doanh phù hợp. Khi được trao cơ hội và đúng vai trò, người cao tuổi sẽ tiếp tục là lực lượng nòng cốt, góp phần xây dựng cộng đồng đoàn kết, phát triển và nhân văn.