Cuộc cạnh tranh quyền lực mới

Năng lượng mặt trời đang là nguồn năng lượng tái tạo tăng trưởng nhanh nhất trong năm qua, chiếm khoảng 75% trong tổng số 692 GW năng lượng tái tạo được bổ sung trên toàn thế giới. Đây là bước chuyển đáng chú ý khi năng lượng mặt trời đang trở thành nguồn điện quan trọng nhất của quá trình mở rộng nguồn cung điện toàn cầu.

Phần lớn dư địa tăng trưởng tương lai nằm ở các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển, nơi nhu cầu điện tăng nhanh, điện mặt trời có thể được triển khai với tốc độ nhanh hơn nhiều so với các hệ thống điện truyền thống.

Điện mặt trời đang chuyển thành công cụ phát triển của các nước mới nổi. Nếu như năng lượng hóa thạch tạo ra lợi thế cho những quốc gia sở hữu các mỏ lớn thì ánh sáng mặt trời được phân bố rộng khắp, đang trở thành nhân tố quan trọng trong xu thế dịch chuyển sang năng lượng sạch.

Quyền lực trên bản đồ năng lượng đang chuyển dịch từ “ai sở hữu tài nguyên dưới lòng đất” sang “ai có khả năng huy động vốn, đất đai, lưới điện và công nghệ nhanh nhất”.

Chi phí sản xuất điện mặt trời đã rẻ hơn đáng kể so với nhiệt điện cũng tạo ra một mô hình phát triển mới. Tại châu Á, các nền kinh tế như Ấn Độ hay Pakistan đang chứng kiến sự bùng nổ vượt bậc về tỷ trọng điện mặt trời, bỏ xa mức trung bình của nhiều nước giàu.

Nội các Ấn Độ mới đây phê duyệt kế hoạch Hành lang Năng lượng Xanh giai đoạn III trị giá gần 19,5 tỷ USD nhằm xây dựng hệ thống truyền tải cho 135 GW điện tái tạo và triển khai hệ thống lưu trữ pin công suất 50 GWh. Nước này đang đẩy mạnh đầu tư cơ sở hạ tầng lưới điện để bảo đảm đủ năng lực tiếp nhận các nguồn điện mới. IEA dự báo, khoảng một nửa nhu cầu điện của Ấn Độ tăng thêm sẽ được đáp ứng bởi điện mặt trời và dự kiến quốc gia Nam Á sẽ trở thành thị trường tăng trưởng năng lượng tái tạo lớn thứ hai thế giới.

Tương tự, tại khu vực nam sa mạc Sahara, nơi đón lượng nắng dồi dào nhất thế giới, nhiều quốc gia đang tăng tốc đầu tư để đạt tự chủ năng lượng. Tại Mỹ Latin, Brazil vốn có lợi thế rất lớn về thủy điện, nhưng điện mặt trời đang nhanh chóng trở thành trụ cột thứ hai của hệ thống điện nước này.

Trong khi đó, có những quốc gia từng xây dựng sức mạnh địa chính trị dựa vào dầu khí lại đang trở thành những nhà đầu tư lớn vào điện mặt trời khi IEA nâng dự báo tăng trưởng năng lượng tái tạo giai đoạn 2025-2030 của khu vực Trung Đông và Bắc Phi lên khoảng 23%, trong đó Saudi Arabia là một động lực quan trọng.

Giới chuyên gia dự báo, những thập kỷ tới, bản đồ sản xuất toàn cầu sẽ được vẽ lại khi các tập đoàn công nghiệp có xu hướng dịch chuyển nhà máy về những vùng đất sở hữu nguồn điện sạch và rẻ.

Mặc dù dự báo thế giới chưa thể đạt mục tiêu tăng gấp 3 lần công suất năng lượng tái tạo vào năm 2030, song ý nghĩa địa chính trị của điện mặt trời còn lớn hơn những con số về công suất. Nguồn năng lượng này có thể tạo ra một cuộc cạnh tranh mới khi quyền lực công nghiệp tập trung tại những quốc gia làm chủ công nghệ, chuỗi cung ứng và nguồn vốn để có thể biến ánh nắng mặt trời thành điện năng.