Củng cố sức mạnh mềm quốc gia trên không gian số

Với khoảng 79 triệu người dùng mạng xã hội, tương đương gần 78% dân số, vai trò của những người có sức lan tỏa trên không gian số ngày càng rõ nét. Vấn đề được nhiều người quan tâm là làm thế nào để chuyển hóa sức ảnh hưởng ấy trở thành nguồn lực chung, đóng góp vào sự phát triển của đất nước.

Nâng cao ý thức trách nhiệm

Đại tá, Tiến sĩ Nguyễn Hồng Quân, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an) bày tỏ, sự có mặt đông đủ của các nghệ sĩ, KOL tại KOL Summit 2026 cho thấy ảnh hưởng số không còn là chuyện riêng của người sáng tạo, mà đã trở thành vấn đề của cả hệ sinh thái và của tương lai nghề nghiệp này, với những nghĩa vụ pháp lý và trách nhiệm xã hội đi kèm.

Phó Chánh Văn phòng Hiệp hội An ninh mạng quốc gia Nguyễn Tất Hồng Dương nhìn nhận không gian mạng, không gian số đang đứng trước cuộc khủng hoảng niềm tin, khi những giá trị nền tảng của đời sống xã hội đang bị đe dọa bởi nhiều thông tin sai lệch. Nghiên cứu năm 2026 của Viện Nghiên cứu báo chí (Đại học Oxford) cho thấy chỉ còn 37,3% người dùng tin vào những gì họ đọc, nghe, nhìn thấy trên mạng; còn Báo cáo rủi ro toàn cầu 2026 của Diễn đàn Kinh tế thế giới, xếp thông tin sai lệch, xuyên tạc là rủi ro đứng thứ hai đe dọa sự ổn định xã hội. Theo ông Dương, điều đáng lo là công nghệ AI tạo sinh và deepfake không tạo ra thông tin giả ngày càng giống thật; làm xói mòn chính những căn cứ con người dùng để xác định sự thật, khiến họ hoài nghi cả những điều đúng đắn.

Thực tế thời gian qua cho thấy, bên cạnh những gương mặt lan tỏa giá trị tích cực, không ít KOL đã đánh mất niềm tin công chúng vì chính sai phạm: quảng cáo không đúng công dụng sản phẩm, tiếp tay hàng giả, hàng kém chất lượng, mượn danh thiện nguyện để trục lợi cá nhân, hay có phát ngôn, hình ảnh lệch chuẩn tác động xấu tới nhận thức, lối sống một bộ phận giới trẻ vốn xem KOL như hình mẫu.

Từ ngày 15/5/2026, Nghị định 87/2026/NĐ-CP siết chặt chế tài, KOL có thể bị phạt 80-100 triệu đồng nếu quảng bá sản phẩm khi chưa sử dụng, tìm hiểu kỹ, kèm buộc xin lỗi công khai, hoàn trả thu nhập bất hợp pháp; riêng hoạt động từ thiện, Nghị định 03/2026/NĐ-CP (9/1/2026) cũng siết quy định công khai, minh bạch số tiền quyên góp, nhằm chặn tình trạng lợi dụng lòng tin cộng đồng.

Những hệ lụy ấy cho thấy thiếu tự giác, giám sát chặt chẽ, sức ảnh hưởng hoàn toàn có thể trở thành con dao hai lưỡi. Trong bối cảnh đó, người có sức ảnh hưởng đang được nhìn nhận như một phần của lời giải, bởi các KOL đưa thông tin đi vào từng nhóm cộng đồng bằng uy tín và độ lan tỏa của bản thân. Bổn phận của người có ảnh hưởng vượt ra ngoài phạm vi đạo đức cá nhân, trở thành một mắt xích trong việc gìn giữ niềm tin số của xã hội.

Đại tá Nguyễn Hồng Quân phân tích sự dịch chuyển từ “làm content” sang “làm nghề” thể hiện rõ ở ba xu thế lớn. Xu thế thứ nhất đến từ công nghệ: AI tạo sinh khiến một kịch bản, giọng nói, thậm chí một video hoàn chỉnh có thể ra đời chỉ trong vài phút, từ đây đặt ra câu hỏi về bản chất nghề nghiệp và trách nhiệm đạo đức. Vì khi máy có thể tạo nội dung thay con người, vai trò của người sáng tạo ở đâu và trách nhiệm cuối cùng thuộc về ai?

Xu thế thứ hai đến từ khía cạnh pháp lý: Năm 2026, hành lang pháp lý về ảnh hưởng số đã được củng cố với Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quảng cáo, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân có hiệu lực từ ngày 1/1/2026; Luật An ninh mạng có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Theo đó, Nhà nước đang nhìn nhận hoạt động của KOL như một nghề nghiệp thực thụ, cần được bảo vệ và tạo điều kiện phát triển.

Xu thế thứ ba đến từ kỳ vọng xã hội: thước đo đánh giá một người có ảnh hưởng đang chuyển từ “độ phủ” sang uy tín và trách nhiệm. Hàng triệu lượt theo dõi sẽ vô nghĩa nếu chữ tín bị đánh mất.

Do đó, sáng tạo nội dung, không còn là sân chơi tự do, niềm tin đang trở thành tài sản quan trọng nhất của người làm nghề sáng tạo.

Ý thức rõ về điều này, võ sĩ Trương Đình Hoàng cho biết, thông tin đăng tải phải được kiểm chứng, nội dung chia sẻ phải có giá trị, lan tỏa những điều tích cực đến mọi người.

Đồng quan điểm, diễn viên Anh Đức chia sẻ: sự phát triển của nền tảng số giúp người nghệ sĩ kết nối gần hơn với khán giả, tuy nhiên, cũng cần phải ngày càng nâng cao trách nhiệm bản thân.

Nhà sáng tạo nội dung Đặng Nam Hải Triều (SChannel) phân tích: Thông tin chỉ có giá trị khi hội đủ sự trung thực và sự chính xác, nhà sáng tạo nội dung cần đồng hành cùng người dùng mạng xã hội để “kiểm trước, tin sau”.

Nhìn từ phía đơn vị cung cấp nền tảng, Tổng Giám đốc TikTok Việt Nam Nguyễn Lâm Thanh nhận định: AI có thể tăng năng suất, giảm chi phí xã hội, nhưng nội dung xấu cũng gia tăng theo, đây vừa là cơ hội vừa là thách thức. Ông nhấn mạnh: AI có thể tạo ra nội dung nhưng chỉ con người mới có thể tạo ra niềm tin.

Biến sức ảnh hưởng thành tài sản quốc gia

Tại KOL Summit 2026, Liên minh Niềm tin số khởi động Chương trình Tín nhiệm người có ảnh hưởng, gồm bộ tiêu chuẩn hoạt động cho KOL, KOC (người có sức ảnh hưởng lớn, người tiêu dùng chủ chốt) và các khóa đào tạo chuyên đề. Đây là lần đầu tiên cộng đồng sáng tạo nội dung có một khung đánh giá tương đối toàn diện về minh bạch, đạo đức, trách nhiệm xã hội. Trước đó, tháng 6/2026, cổng dữ liệu quốc gia về KOL đã ra mắt, cho phép nhãn hàng tra cứu, đối chiếu uy tín đối tác, đồng thời phục vụ xác thực danh tính qua cơ quan quản lý. Những công cụ này nằm trong một hành lang pháp lý đang dần hoàn thiện, phản ánh tư duy quản lý mới: kiến tạo điều kiện để một nghề phát triển bền vững, với đầy đủ quyền lợi và nghĩa vụ.

Khảo sát gần đây của AsiaKOL cho thấy có khoảng 77% người tiêu dùng trực tuyến tại Việt Nam từng mua sản phẩm sau khi được KOL, KOC giới thiệu và xu hướng này đang tăng nhanh. Còn theo Research And Markets, thương mại xã hội tại Việt Nam đạt 5 tỷ USD trong năm 2025, tăng 25,4% so với năm 2024.

Từ đây cho thấy tiếp thị qua người ảnh hưởng không còn là một kênh phụ trợ, mà đã trở thành một phần thực chất của sức mua trong nước. Đó là sức mạnh thương mại không thể phủ nhận, song giá trị ấy chỉ trở thành tài sản quốc gia khi gắn với trách nhiệm cụ thể. Một cộng đồng đủ bản lĩnh còn có thể trở thành kênh đưa văn hóa, hình ảnh Việt Nam đến với thế giới một cách tự nhiên, sinh động, thuyết phục.

Muốn vậy, các chuyên gia cho rằng cần có sự phối hợp đến từ ba phía: cơ quan quản lý hoàn thiện khung pháp lý, công cụ giám sát; nền tảng công nghệ siết chặt kiểm duyệt, xử lý nhanh chóng báo cáo từ cộng đồng; người sáng tạo nội dung đặt niềm tin khán giả lên trên tốc độ viral. Về phía công chúng cũng cần rèn kỹ năng chọn lọc thông tin, không lan truyền tin giả.

Các nghệ sĩ, KOL, KOC cùng đại diện cơ quan quản lý và doanh nghiệp nền tảng ký cam kết “Đồng hành kiến tạo niềm tin số” tại KOL Summit 2026 khẳng định sự chuyển biến mạnh mẽ từ nhận thức sang hành động, góp phần định hình hình ảnh, bản sắc và sức mạnh mềm của quốc gia trên không gian số.