Công nghệ mở hướng nâng cao giá trị cam sành Hàm Yên

Dẫn chúng tôi tham quan cơ sở chế biến của Hợp tác xã, anh Lương Văn Tuyên, Giám đốc Hợp tác xã Thảo mộc Việt cho biết, trước đây gia đình anh trồng gần 2 ha cam vinh, cam sành, mỗi năm thu gần 10 tấn quả. Thế nhưng, cũng như bao người trồng cam khác, anh Tuyên không tránh khỏi vòng xoáy luẩn quẩn “được mùa thì mất giá, được giá thì mất mùa”. Gây ảnh hưởng lớn đến việc tiêu thụ các loại nông sản nói chung và cam nói riêng, dẫn đến giá bán cam tươi không ổn định phụ thuộc thương lái. Từ thực tiễn, HTX đã từng bước phát triển các sản phẩm cam sấy, trà cam nhằm mở thêm hướng tiêu thụ. Tuy nhiên, sản phẩm chế biến từ cam vẫn chưa đa dạng, nhất là nguồn cam loại 2, mẫu mã không đồng đều nhưng vẫn bảo đảm chất lượng chưa được khai thác hết giá trị.

Công nhân Hợp tác xã Thảo Mộc Việt sơ chế các sản phẩm chế biến từ cam.

Bài toán đặt ra là làm thế nào tận dụng tốt hơn nguồn nguyên liệu này, đồng thời tạo thêm những sản phẩm có giá trị cao hơn. UBND tỉnh Tuyên Quang đã phê duyệt đề tài “Ứng dụng khoa học và công nghệ xây dựng mô hình sản xuất theo chuỗi giá trị, đa dạng hóa các sản phẩm từ cam sành Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang”. Đề tài do Trung tâm Nghiên cứu cây trồng thích ứng với Biến đổi khí hậu - Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên chủ trì; thời gian thực hiện 24 tháng, từ tháng 9-2024 đến tháng 8-2026.

TS. Phạm Bằng Phương, trường Đại học Nông Lâm, Đại học Thái Nguyên, Chủ nhiệm đề tài cho biết: “Điểm trọng tâm của đề tài là hoàn thiện các quy trình công nghệ phù hợp với nguyên liệu cam sành Hàm Yên và điều kiện sản xuất tại HTX. Chúng tôi hướng tới sử dụng nguyên liệu theo chuỗi, tận dụng các phần của quả để sản xuất tinh dầu, nước rửa bát, giấm, mứt và bột cam hòa tan. Các quy trình sau khi hoàn thiện được đưa vào sản xuất thử nghiệm tại HTX để tiếp tục hiệu chỉnh, đánh giá khả năng vận hành thực tế, từ đó làm cơ sở chuyển giao và nhân rộng”.

Hiện Hợp tác xã Thảo Mộc Việt đầu tư máy móc, trên cơ sở quy trình kỹ thuật được hướng dẫn, HTX tổ chức phân loại nguyên liệu, ưu tiên sử dụng cam loại 2, cam tỉa và những quả không thuận lợi để tiêu thụ tươi nhưng vẫn bảo đảm chất lượng. Từng phần của quả được phân dòng phù hợp: vỏ đưa vào chưng cất tinh dầu; tinh dầu tiếp tục sử dụng sản xuất nước rửa bát; múi và dịch quả được chế biến thành giấm cam, mứt cam và bột cam hòa tan.

Với tinh dầu, HTX thực hiện sơ chế, xử lý kích thước vỏ cam, chưng cất lôi cuốn hơi nước, ngưng tụ, tách và làm sạch tinh dầu. Sản xuất nước rửa bát thực hiện từ khâu xử lý dịch bồ hòn, phối trộn với tinh dầu cam và các thành phần theo công thức, đồng thời kiểm soát khả năng làm sạch, tạo bọt, độ nhớt, pH và độ ổn định của sản phẩm.

Đối với các sản phẩm thực phẩm, dịch cam được lên men sinh học để sản xuất giấm, múi và dịch quả qua công đoạn xử lý vị đắng, phối trộn, cô đặc và tạo cấu trúc để sản xuất mứt; bột cam hòa tan được thực hiện qua các bước xử lý dịch cam, phối trộn, sấy, nghiền và đóng gói. Mỗi công đoạn đều phải kiểm soát các yếu tố kỹ thuật tương ứng như pH, thời gian lên men, nhiệt độ, độ ẩm, khả năng hòa tan, màu sắc, mùi vị và các chỉ tiêu chất lượng sản phẩm.

Hiện nay, anh Tuyên đã chủ động tìm kiếm thị trường, kết nối đưa sản phẩm tới các điểm phân phối, bán hàng tại Hà Nội, Bắc Ninh, Hưng Yên. HTX đặt mục tiêu mỗi năm chế biến khoảng 40 - 50 tấn cam thành các sản phẩm khác nhau.

Để nâng cao chất lượng đầu vào, HTX cũng liên kết thu mua cam với 15 hộ dân trên địa bàn xã, trong đó có gia đình anh Hoàng Đức Hùng, thôn Thuốc Thượng, xã Hàm Yên với gần 2 ha cam hữu cơ, cung cấp nguyên liệu cho HTX. Anh Hùng cho biết: Điều người trồng cam mong muốn nhất là có đầu ra ổn định, sản phẩm làm ra được tiêu thụ với giá phù hợp. Việc HTX phát triển chế biến và thu mua cam tại địa phương mở thêm một hướng tiêu thụ bên cạnh bán quả tươi. Anh mong thời gian tới các sản phẩm chế biến từ cam được thị trường đón nhận, HTX mở rộng quy mô và tăng liên kết thu mua, qua đó giúp người dân yên tâm duy trì sản xuất cam theo hướng an toàn, hữu cơ.

Việc chế biến sâu, tận dụng các sản phẩm nông nghiệp của địa phương, ứng dụng công nghệ chế biến thành sản phẩm có giá trị cao, tạo việc làm, tăng thu nhập cho người nông dân, các sản phẩm từ cam đang mở ra những hướng mới trong chế biến nông sản, hướng tới nâng cao giá trị sản phẩm nông nghiệp của tỉnh.

Bài, ảnh: Ngọc Ngân