"Chuyện kể trên cánh đồng" và hành trình của người gieo hạt

Câu chuyện riêng chạm đến miền thân thuộc

"Chuyện kể trên cánh đồng" của Anh hùng Lao động Trần Mạnh Báo có thể được tiếp cận từ điểm nhìn về những câu chuyện riêng có khả năng gợi mở vấn đề rộng hơn và người viết đã đặt ký ức của mình trong mối liên hệ với con người, công việc và chuyển động của thời đại.

Tác phẩm xuất bản năm 2026, tập hợp chuyện đời, chuyện nghề và trải nghiệm, suy ngẫm được hình thành qua quá trình tác giả gắn bó lâu dài với nông nghiệp, nông thôn Việt Nam.

Cuốn sách chia thành năm phần: "Lịch sử bồi đắp nên con người hiện tại"; "Những câu chuyện nông nghiệp"; "Dấu ấn ThaiBinh Seed"; "Doanh nhân và khát vọng phát triển"; "Suy ngẫm và triết lý sống".

Anh hùng Lao động Trần Mạnh Báo gắn bó với nông nghiệp, nông thôn. (Ảnh: Nhân vật cung cấp)

Phần đầu gồm các câu chuyện về người lính, gia đình, quê hương, thầy bạn và những mối quan hệ có ảnh hưởng đến hành trình trưởng thành. Lời hứa của người lính, tình cảm với gia đình, quê hương, sự biết ơn những người đi trước và bài học từ các mối quan hệ đều trở thành điểm tựa để nhìn nhận về lựa chọn trong đời sống sau này.

Bài viết "Làm gì cũng phải giữ được mình" gợi ra nguyên tắc sống có ý nghĩa vượt khỏi hoàn cảnh cụ thể. Đặt trong hành trình của Anh hùng Lao động Trần Mạnh Báo, mạch ký ức giúp người đọc tiếp cận sự nghiệp từ phía con người thay vì chỉ nhìn vào những kết quả đã được ghi nhận.

Nếu phần đầu tiên của sách hướng đến yếu tố bồi đắp nhân cách, phần "Những câu chuyện nông nghiệp" đưa người đọc đến gần hơn với thế giới nghề nghiệp của tác giả qua các bài viết: "Nuôi lợn ăn cơm nằm, nuôi tằm ăn cơm đứng", "Vịt núi về miền xuôi", "Ở đây nông dân không bỏ ruộng"... gợi nét đa dạng của đời sống sản xuất, từ tập quán lao động đến những đổi thay trong phương thức canh tác và tổ chức nông nghiệp.

Sức lan tỏa của những câu chuyện đời thường nằm ở khả năng đưa các vấn đề tưởng chừng lớn lao trở về với giá trị cụ thể, gần gũi. Nông nghiệp là lĩnh vực của các chỉ tiêu sản lượng, năng suất, cũng là công việc gắn với sinh kế, kinh nghiệm, tập quán và tâm thế của hàng triệu người.

"Ở đây nông dân không bỏ ruộng" thu hút chú ý khi đặt trong bối cảnh biến động của nông thôn và sản xuất nông nghiệp. Người nông dân tiếp tục gắn bó với đồng đất là bài toán về hiệu quả sản xuất, khả năng tiêu thụ nông sản, thu nhập và niềm tin vào tương lai. Muốn thế, đồng ruộng chỉ có thể giữ chân người làm nông khi lao động được đền đáp xứng đáng và sản xuất đem lại triển vọng thực chất.

Các tác phẩm đã xuất bản của Anh hùng Lao động Trần Mạnh Báo. (Ảnh: Nhân vật cung cấp)

Trong khi đó, "Khi con trâu không còn đi trước cái cày" gợi ra bước chuyển từ phương thức canh tác truyền thống sang cơ giới hóa. Thay đổi của công cụ lao động cũng kéo theo những chuyển động về kỹ năng, tổ chức sản xuất và cách người nông dân thích ứng với hoàn cảnh mới.

Tác giả đồng thời mở rộng quan sát sang những mô hình và kinh nghiệm sản xuất ở nước ngoài với không gian tham chiếu rộng hơn, gợi ra nhu cầu học hỏi và lựa chọn những cách làm phù hợp với điều kiện trong nước.

Hạt giống và hành trình đầy chủ động

Trong năm phần của cuốn sách, "Dấu ấn ThaiBinh Seed" là nội dung gắn trực tiếp với quá trình phát triển doanh nghiệp giống cây trồng. Những bài viết về TBR279, TBR225, TBR97 và TBR87 đưa câu chuyện từ bình diện rộng của nông nghiệp đến những sản phẩm cụ thể. Các nhan đề "TBR279 - món quà tặng bà con nông dân", "TBR225 - bước chuyển ngoạn mục từ bị động sang chủ động giống lúa", "TBR97 - phép thử của thiên nhiên", "TBR87 - dũng sĩ trên đất bạc màu"... mang đến nhiều khía cạnh khác nhau của quá trình phát triển giống, từ nhu cầu sản xuất đến điều kiện tự nhiên và khả năng thích ứng.

Ông Trần Mạnh Báo trao tặng sách Thư viện tỉnh Hưng Yên. (Ảnh: Nhân vật cung cấp)

Hạt giống là đối tượng đặc biệt của lao động nông nghiệp và giá trị phải được kiểm chứng trong quá trình gieo trồng, kết quả thu hoạch. Có thể nhận ra một chủ đề đáng chú ý của phần sách này đó là năng lực chủ động về giống cây trồng. Năng lực phát triển giống trong nước luôn gắn với yêu cầu nâng cao trình độ nghiên cứu, tổ chức sản xuất và đáp ứng nhu cầu đa dạng của người nông dân.

Các câu chuyện về giống lúa khi trong mối liên hệ với người nông dân, tác phẩm mang đến hướng nhìn lấy thực tiễn làm thước đo: giá trị của thành quả khoa học và kinh doanh cần được chứng minh bằng những thay đổi cụ thể trên đồng ruộng.

Biểu tượng gieo hạt, xét trong mạch nội dung này, có thể được nhìn ở cả nghĩa cụ thể lẫn nghĩa rộng. Đó là công việc của ngành giống cây trồng, đồng thời gợi liên tưởng đến quá trình xây dựng đội ngũ, truyền kinh nghiệm và tạo dựng niềm tin.

Tri ân cuộc đời đã âm thầm nuôi dưỡng

Để hiểu sâu hơn về trách nhiệm xã hội trong hành trình của Anh hùng Lao động Trần Mạnh Báo, có lẽ cần trở về những năm tháng cuộc đời còn nguyên dấu vết chiến tranh và con đường phía trước chưa có gì bảo đảm.

Trên cánh đồng quê lúa. (Ảnh: Nhân vật cung cấp)

Năm 1968, vừa vào học cấp ba, chàng trai quê lúa Thái Bình gác lại việc học, lên đường nhập ngũ. Sau những năm tháng chiến đấu trên các chiến trường, ông trở về quê hương với thương tật hạng 2/4. Một người lính trải qua bom đạn, mang trên mình nhiều thương tích chiến tranh, lại bắt đầu cuộc sống hòa bình từ những công việc bình dị nhất: công nhân chăn nuôi lợn, nhân viên tạp vụ tại Công ty Giống cây trồng Thái Bình.

Từ một gia đình thuần nông nghèo, là con cả trong gia đình có mười người con, ông sớm hiểu nỗi nhọc nhằn của người làm ruộng. Sau chiến tranh, vừa lao động sản xuất, ông tiếp tục học văn hóa, học đại học, tự bồi đắp kiến thức để tìm đường đi trong lĩnh vực mình đã chọn.

Qua nhiều thăng trầm, Anh hùng Lao động Trần Mạnh Báo vẫn dành sự quan tâm cho việc học tập, đào tạo và truyền kinh nghiệm. Trong cuốn sách, suy ngẫm về thời gian, sứ mệnh, trách nhiệm và việc đào tạo nguồn nhân lực. Từ góc độ ấy, trách nhiệm xã hội không chỉ được đo bằng những hoạt động hỗ trợ cộng đồng, mà còn thể hiện trong cách lựa chọn mục tiêu phát triển, cách đối xử với người lao động và cách chuẩn bị cho tương lai.

"Đối thoại với cánh đồng" là tác phẩm xuất bản trước đó và được bạn đọc yêu thích. (Ảnh: Nhân vật cung cấp)

Có sự liền mạch đáng suy ngẫm trong cuộc đời Trần Mạnh Báo. Từ người lính trở về sau chiến tranh, người công nhân bắt đầu lại bằng những công việc khiêm nhường, đến người quản lý trăn trở tìm cách tháo gỡ khó khăn cho sản xuất, rồi người đứng đầu doanh nghiệp dành nhiều năm gắn bó với giống lúa. Mỗi vị trí đặt ông trước những trách nhiệm khác nhau, nhưng sợi dây xuyên suốt vẫn là mối quan tâm đến lao động và đời sống nông dân. Một hành trình gieo hạt thật sự có ý nghĩa khi những gì được gieo xuống tiếp tục sinh sôi trong đời sống, từ cánh đồng hôm nay đến những thế hệ sẽ còn gắn bó với đất đai ngày mai.

Phía sau một doanh nhân quyết đoán, ở Trần Mạnh Báo còn có tâm hồn giàu xúc cảm của người nặng lòng với quê hương, đất nước. Trong câu chuyện về đời sống, công việc, ở những quãng lặng, ông thường nhớ cha mẹ và tháng ngày lam lũ, rồi đọc những vần thơ trong bài "Nông dân" của Nguyễn Sĩ Đại: "Tôi đã thấy trên chiến trường ngã xuống/ Những nông dân áo lính, máu tươi ròng/ Chết tưới đất, sống ngày cày xới đất/ Không bổng lộc nào theo đến lũy tre xanh". Dường như, từ nỗi thấm thía phía sau mỗi hạt thóc là bao nhọc nhằn của người nông dân, ông chọn hành trình tri ân đất đai, tri ân những con người đã âm thầm nuôi dưỡng cuộc đời.