Chuyển đổi số quốc gia: Điểm nghẽn lớn nhất là khâu thực thi

Đoàn công tác Bộ Khoa học và Công nghệ trao đổi ý kiến tại một Trung tâm Phục vụ hành chính công. Ảnh: PV

Từ “đủ khung” đến yêu cầu thực thi

Sau hơn một tháng Luật Chuyển đổi số, Nghị định 224/2026/NĐ-CP và các thông tư hướng dẫn thi hành Luật có hiệu lực, khung thể chế cho chuyển đổi số đã cơ bản được hoàn thiện đồng bộ, từ luật, nghị định đến các quy định về đầu tư, mua sắm, thuê dịch vụ chuyển đổi số. Đáng chú ý, chuyển đổi số đã được bố trí thành một lĩnh vực chi ngân sách riêng. Cùng với đó, Chiến lược quốc gia về chuyển đổi số giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2045 và Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số đã được ban hành, tạo cơ sở thống nhất để các bộ, ngành, địa phương triển khai trong giai đoạn mới.

Một dấu mốc cho thấy chuyển đổi số đã bước sang giai đoạn mới là 79 nền tảng số dùng chung quốc gia đã được xác lập, cùng với danh mục 20 cơ sở dữ liệu quốc gia. Trong đó có những nền tảng quan trọng như: VNeID, Cổng Dịch vụ công quốc gia, Nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu quốc gia... Việc xác định rõ các nền tảng dùng chung nhằm hạn chế đầu tư trùng lặp, tạo cơ sở kết nối và chia sẻ dữ liệu thống nhất từ Trung ương đến địa phương.

Như vậy, bài toán chuyển đổi số đang bước sang một nấc mới. Khi những “điểm tựa” về thể chế, chiến lược, kiến trúc và nền tảng đã được xác lập, yêu cầu đặt ra không còn đơn thuần là có thêm chủ trương hay hệ thống, mà là tổ chức thực hiện thế nào để tạo ra kết quả thực chất.

Theo đánh giá của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, khâu yếu nhất hiện nay là tổ chức thực hiện. Cùng một điều kiện, nơi nào người đứng đầu trực tiếp chỉ đạo, triển khai quyết liệt, tạo được sản phẩm, kết quả cụ thể; ngược lại, nơi triển khai còn hình thức, chậm trễ, trách nhiệm của người đứng đầu chưa được phát huy đầy đủ thì chuyển biến hạn chế.

Đằng sau điểm nghẽn về tổ chức thực hiện là hàng loạt vấn đề cụ thể. Cục Chuyển đổi số quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ) chỉ ra 10 nhóm điểm nghẽn, từ thể chế, hạ tầng, dữ liệu, nền tảng số đến dịch vụ công, nhân lực, tài chính và kỷ luật thực thi.

Trong đó, dữ liệu còn phân tán, chưa bảo đảm “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”; các nền tảng còn trùng lặp, thiếu liên thông; dịch vụ công trực tuyến chưa thực sự thuận tiện; có nơi đã bố trí nguồn lực nhưng giải ngân còn chậm. Đặc biệt, việc đánh giá ở một số nơi vẫn thiên về tỷ lệ hoàn thành thay vì sản phẩm đầu ra, dữ liệu vận hành, mức độ sử dụng và trải nghiệm thực tế của người dân, doanh nghiệp.

Đáng chú ý, tình trạng dữ liệu phân tán không chỉ xuất phát từ hạn chế về công nghệ. Theo Cục Chuyển đổi số quốc gia, một nguyên nhân là các ứng dụng được phát triển tự phát, rời rạc; mỗi cơ quan xây dựng phần mềm riêng, tạo ra dữ liệu với cấu trúc và chất lượng khác nhau. Hệ quả là dữ liệu bị “cát cứ”, khó tương hợp và khó sử dụng lại.

Ông Lê Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia. Ảnh: PV

Đây là lý do Kế hoạch hành động 100 ngày xử lý các điểm nghẽn về chuyển đổi số trong hệ thống chính trị được triển khai. Kế hoạch số 05-KH/BCĐTW ngày 11-7-2026 xác định 50 nhiệm vụ trọng tâm thực hiện trong 100 ngày, tập trung xử lý đồng thời những vấn đề về thể chế, hạ tầng, dữ liệu, nền tảng, dịch vụ và trách nhiệm thực thi.

Dùng dữ liệu để thay đổi cách quản lý

Một trong những hướng Bộ Khoa học và Công nghệ đang triển khai để giải quyết bài toán trên là xây dựng Nền tảng số quản lý quốc gia trên một kiến trúc thống nhất, thay vì tiếp tục hình thành các hệ thống riêng lẻ. Đây cũng là cách Bộ từng bước đưa hoạt động quản lý nhà nước lên môi trường số và chuyển từ quản lý dựa nhiều vào báo cáo sang quản lý dựa trên dữ liệu.

Ông Lê Anh Tuấn giới thiệu những điểm mới của Nghị định 224 tại lớp tập huấn do Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Huế phối hợp tổ chức từ ngày 17 đến 19-8. Ảnh: PV

Theo ông Lê Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ đang từng bước tích hợp các hoạt động quản lý nhà nước của mình trên cùng một hệ thống số. Hợp phần quản lý nhiệm vụ khoa học và công nghệ trực tuyến đã được thử nghiệm, vận hành từ cuối năm 2025, đến nay hầu hết bộ, ngành, địa phương đã sử dụng để quản lý nhiệm vụ khoa học và công nghệ.

Trong năm nay, Bộ tiếp tục triển khai hai hợp phần quan trọng: Quản lý dữ liệu ngân sách khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; quản lý hiện trạng chuyển đổi số trên phạm vi toàn quốc.

Với dữ liệu ngân sách, hệ thống sẽ bao quát từ lập kế hoạch, xây dựng dự toán, phân bổ kinh phí đến tiến độ giải ngân của từng nhiệm vụ. Địa phương cập nhật dữ liệu, Bộ Khoa học và Công nghệ tổng hợp, số hóa, theo dõi và giám sát trên phạm vi toàn quốc. Qua đó, lãnh đạo có thể nhìn được không chỉ một nhiệm vụ đang ở đâu, mà còn được bố trí bao nhiêu kinh phí, giải ngân thế nào và tiến độ thực hiện ra sao.

Không dừng ở nguồn lực tài chính, hợp phần quản lý hiện trạng chuyển đổi số sẽ xây dựng bức tranh tổng thể về hạ tầng số trên toàn quốc, từ máy tính, thiết bị văn phòng, nền tảng số, cơ sở dữ liệu đến trung tâm dữ liệu và hạ tầng mạng. Các bộ, ngành, địa phương cập nhật hiện trạng; Bộ Khoa học và Công nghệ tổng hợp, đối soát và chuẩn hóa dữ liệu. Từ đó, địa phương có thể tự đánh giá năng lực chuyển đổi số, còn lãnh đạo các cấp có cơ sở nhận diện điểm nghẽn và lĩnh vực cần ưu tiên đầu tư.

Theo Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Bùi Hoàng Phương, yêu cầu hiện nay là tiếp tục tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc sau quá trình triển khai; tăng cường phối hợp giữa các cơ quan và bảo đảm dữ liệu được kết nối, chia sẻ, khai thác hiệu quả để chuyển đổi số quốc gia đi vào thực chất.

Cách làm này cũng nhằm xử lý một nghịch lý của chuyển đổi số hiện nay: Càng nhiều hệ thống được xây dựng nhưng thiếu kết nối thì càng khó hình thành một bức tranh thống nhất.

Vì vậy, yêu cầu của chuyển đổi số trong giai đoạn mới không phải là số hóa càng nhiều càng tốt, mà là số hóa để kết nối và sử dụng được. Khi dữ liệu trở thành đầu vào của quản lý, nền tảng dùng chung trở thành công cụ vận hành và kết quả thực tế trở thành thước đo, chuyển đổi số mới thực sự chuyển từ chủ trương thành năng lực quản trị.

Đó cũng là yêu cầu cốt lõi của Kế hoạch hành động 100 ngày: Mỗi nhiệm vụ phải có sản phẩm vận hành được, có dữ liệu, có người sử dụng và có kết quả kiểm chứng được. Đây sẽ là phép thử quan trọng để chuyển những nền tảng, quy định và nguồn lực đã được chuẩn bị thành năng lực quản trị số thực sự.