Chương trình 4,5 tỷ USD làm sạch sông Hằng trước sức ép đô thị hóa

Từ cửa xả đến nhà máy xử lý

Tại Kanpur, trung tâm thuộc da của bang Uttar Pradesh, miền Bắc Ấn Độ, cơ quan phụ trách ở địa phương cho biết phần lớn cửa xả đã được nối vào hệ thống thu gom và nước sau xử lý đạt tiêu chuẩn trước khi trở lại sông Hằng.

Khung cảnh đông đúc bên bờ sông Hằng tại thành phố Varanasi, miền bắc Ấn Độ. Ảnh: JM Suarez/Wikimedia Commons.

Tuy vậy, trong đợt khảo sát do Viện Công nghệ Ấn Độ thực hiện, tất cả mẫu nước sông lấy tại Kanpur đều có chỉ số ô nhiễm hữu cơ ở mức khoảng 1,5 lần ngưỡng áp dụng cho nước tắm. Nước ở đầu ra của nhà máy có thể đạt chuẩn trong khi dòng sông vẫn chịu ô nhiễm từ những nguồn thải khác.

Một phần nước sau xử lý ở Kanpur được dẫn qua các kênh tưới trước khi trở về sông Hằng. Tại một kênh tiếp nhận cả nước thải thuộc da đã qua xử lý và nước thải sinh hoạt, nhóm nghiên cứu ghi nhận dấu hiệu ô nhiễm hữu cơ nghiêm trọng. Ở những vùng canh tác sử dụng nước kênh, chất lượng nước vì thế còn là vấn đề của sản xuất nông nghiệp.

Chương trình quốc gia làm sạch sông Hằng, mang tên Namami Gange, được triển khai sau khi ông Narendra Modi cam kết phục hồi dòng sông trong chiến dịch tranh cử năm 2014. Đến cuối tháng 9-2026, Ấn Độ đã phân bổ khoảng 4,5 tỷ USD để phục hồi dòng sông có lưu vực nuôi sống hơn 650 triệu người, trong đó hơn một nửa đã được chi.

Tiến độ chi tiêu phần nào phản ánh cách chương trình đầu tư vào các nhà máy xử lý nước thải. Doanh nghiệp đảm nhiệm cả xây dựng lẫn vận hành, còn Chính phủ thanh toán dần trong 15 năm dựa trên kết quả vận hành. Để các nhà máy có thể tiếp nhận và xử lý nước thải, chính quyền địa phương phải bố trí mặt bằng, cấp phép và tổ chức đấu nối với mạng lưới thu gom.

Theo số liệu của Chính phủ Ấn Độ, các công trình đã hoàn thành có thể xử lý khoảng một phần ba trong số 12 tỷ lít nước thải sinh hoạt phát sinh mỗi ngày trên toàn lưu vực. Ở Haridwar, thành phố hành hương thuộc bang Uttarakhand, miền Bắc Ấn Độ, nơi sông Hằng rời dãy Himalaya để chảy xuống đồng bằng, năm nhà máy hiện xử lý phần lớn nước thải đô thị. Tuy nhiên, nhà máy lớn nhất đã quá tải từ năm 2023, dù được thiết kế để đáp ứng nhu cầu đến năm 2028. Kiểm toán của Chính phủ cho thấy cơ quan triển khai còn thiếu dữ liệu về mạng lưới thoát nước và chưa tính đầy đủ lượng khách hành hương, du lịch. Vào dịp lễ lớn, thành phố có chưa đến 400.000 cư dân thường trú có thể đón thêm hàng trăm nghìn người.

Bến Manikarnika ở thành phố Varanasi, miền bắc Ấn Độ, là một trong những nơi hỏa táng linh thiêng nhất dọc sông Hằng. Ảnh: Dennis Jarvis/Wikimedia Commons

Chất lượng nước ở các bến sông

Xuôi dòng sông Hằng đến Varanasi, thành phố hành hương thuộc bang Uttar Pradesh, ảnh vệ tinh cho thấy nước sông có xu hướng trong hơn vào mùa khô. Số liệu quan trắc của Chính phủ cũng ghi nhận lượng oxy hòa tan tăng và ô nhiễm hữu cơ giảm. Kết quả ở Varanasi cho thấy chuyển biến ở một đô thị đã đầu tư nhiều năm vào xử lý nước thải, dù chất lượng nước vẫn có thể khác nhau giữa các điểm lấy mẫu.

Trên phạm vi gần 2.000 km sông Hằng, phân tích ảnh vệ tinh của Bloomberg trong khoảng một thập kỷ cho thấy gần 80% chiều dài được khảo sát có xu hướng đục hơn vào những tháng sau mùa mưa. Phù sa, xói lở bờ sông và hoạt động xây dựng đều có thể ảnh hưởng đến độ đục. Việc đánh giá nước có đạt chuẩn tắm hay không vẫn cần dựa vào kết quả lấy mẫu trực tiếp tại những nơi người dân xuống sông.

Để thu gom thêm nước thải, Chính phủ Ấn Độ dự kiến dùng thiết bị bay không người lái lập bản đồ các cửa xả, sau đó gom nước từ những mương nhỏ về nhà máy. Việc rà soát có thể giúp phát hiện những nguồn xả còn bỏ sót. Từ đó, tiến độ làm sạch sông sẽ phụ thuộc vào khả năng đấu nối và xử lý lượng nước thải thu gom thêm, kể cả vào mùa hành hương. Đến năm 2029, kết quả người dân quan tâm nhất sẽ được đo ngay tại các bến sông nơi họ xuống tắm.