Chính sách với Nga đẩy quan hệ Mỹ - Ukraine vào căng thẳng

Giá nhiên liệu chi phối chính sách của Washington

Ngày 16-10, Tổng thống Mỹ Donald Trump ký sắc lệnh miễn áp dụng nhiều biện pháp trừng phạt trong đạo luật mới nhằm gia tăng sức ép kinh tế đối với Nga.

Quyết định được đưa ra chưa đầy một tháng sau khi ông ký ban hành đạo luật này, trong bối cảnh Washington tìm cách bổ sung nguồn cung nhiên liệu và thúc đẩy đàm phán chấm dứt xung đột Ukraine.

Tổng thống Mỹ Donald Trump trong cuộc gặp với Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tại Nhà Trắng ngày 28-2-2025. Ảnh: Reuters

Sắc lệnh cho phép không áp dụng nhiều biện pháp trừng phạt và thuế quan mới với lý do bảo đảm lợi ích quốc gia Mỹ, trong khi các lệnh trừng phạt Nga trước đó vẫn có hiệu lực.

Việc tạm gác một đạo luật vừa được Quốc hội thông qua đã làm dấy lên chỉ trích về tính nhất quán trong chính sách của Washington đối với Mátxcơva.

Quyết định này nối tiếp thỏa thuận cho phép Nga tăng xuất khẩu dầu diesel, cùng sức ép từ Nhà Trắng yêu cầu Ukraine ngừng tấn công các nhà máy lọc dầu Nga.

Những động thái trên diễn ra khi giá nhiên liệu tăng mạnh do xung đột Trung Đông, tạo thêm áp lực đối với chính quyền Trump trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3-11.

Thỏa thuận dự kiến bổ sung hàng trăm nghìn tấn diesel trong những tháng tới, nhưng khả năng kéo giảm giá nhiên liệu vẫn chưa rõ ràng.

Trong khi đó, việc khôi phục xuất khẩu có thể tạo thêm doanh thu cho Nga khi nền kinh tế nước này đang chịu sức ép từ chiến tranh và các biện pháp trừng phạt.

Đối với Ukraine, tấn công các nhà máy lọc dầu Nga là một phương thức gây thiệt hại cho năng lực cung ứng nhiên liệu và nguồn lực phục vụ chiến dịch quân sự của Mátxcơva. Washington lại muốn ngừng các cuộc tấn công này nhằm ổn định thị trường năng lượng và tạo điều kiện nối lại đàm phán.

Tổng thống Volodymyr Zelensky cho biết Ukraine đã tạm dừng tấn công cơ sở năng lượng Nga trong ba ngày theo đề nghị của Mỹ, nhưng Mátxcơva vẫn tiếp tục tập kích hạ tầng năng lượng và các mục tiêu dân sự của Ukraine.

Sau đó, ông Zelensky tuyên bố nối lại các cuộc tấn công vào nhà máy lọc dầu Nga, đồng thời đề nghị Washington cung cấp thêm tên lửa đánh chặn Patriot nếu muốn Kiev tiếp tục hạn chế những hoạt động quân sự này.

Căng thẳng gia tăng khi Ukraine phản ánh những hạn chế trong việc tiếp nhận thông tin cảnh báo sớm về các cuộc tấn công tên lửa, đồng thời hệ thống liên lạc vệ tinh Starshield phục vụ quân đội nước này bị gián đoạn.

Ông Zelensky cáo buộc đây là những biện pháp gây sức ép có chủ đích, trong khi Tổng thống Trump phủ nhận việc Washington cắt chia sẻ tình báo. Một số dịch vụ vệ tinh sau đó được khôi phục, song nguyên nhân gián đoạn vẫn chưa được làm rõ.

Dù đã phát triển năng lực sản xuất vũ khí trong nước, Ukraine vẫn phụ thuộc vào thông tin tình báo, cảnh báo tên lửa và các hệ thống phòng không do Mỹ cung cấp.

Việc thiếu những năng lực này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng bảo vệ các đô thị trước những cuộc tập kích của Nga, nhất là khi nguồn cung tên lửa Patriot toàn cầu đang chịu thêm sức ép từ xung đột Trung Đông.

Châu Âu tìm cách duy trì tiến trình hòa bình

Bất đồng giữa Washington và Kiev đặt các nước châu Âu trước yêu cầu vừa phải duy trì hỗ trợ Ukraine, vừa tránh để quan hệ với chính quyền Trump tiếp tục xấu đi.

Một số lãnh đạo EU được cho là muốn ông Zelensky kiềm chế những phát biểu chỉ trích Tổng thống Mỹ, dù vẫn chia sẻ lo ngại của Kiev về việc nới lỏng sức ép đối với Nga.

Tại hội nghị thượng đỉnh EU ở Brussels, nhiều nhà lãnh đạo châu Âu khẳng định tiếp tục hỗ trợ Ukraine và duy trì trừng phạt Mátxcơva.

Mỹ hiện chủ yếu cung cấp vũ khí do Ukraine và các đồng minh chi trả thay vì trực tiếp viện trợ như trước. Tuy nhiên, sự hỗ trợ tài chính của châu Âu chưa thể thay thế ngay những năng lực tình báo, liên lạc vệ tinh và phòng không Mỹ.

Trong khi quan hệ giữa Washington và Kiev căng thẳng, các nhà đàm phán Mỹ và châu Âu vẫn thảo luận một khuôn khổ hòa bình gồm bốn nội dung: tái thiết Ukraine, bảo đảm an ninh sau chiến tranh, hợp tác kinh tế - năng lượng và ngừng bắn dựa trên đường kiểm soát hiện tại.

Theo phương án đang được xem xét, Ukraine có thể nhận những cam kết an ninh mạnh hơn từ Mỹ và châu Âu, trong khi Nga có cơ hội từng bước khôi phục quan hệ kinh tế với phương Tây. Khả năng nối lại hoạt động cung cấp dầu khí Nga sang châu Âu cũng được đề cập, nhưng các đề xuất chưa được các bên chấp thuận.

Một thỏa thuận ngừng bắn theo đường kiểm soát hiện tại có thể đồng nghĩa với việc Nga tiếp tục nắm giữ những vùng lãnh thổ đang chiếm đóng. Mátxcơva có thể được hưởng lợi từ triển vọng dỡ bỏ trừng phạt, nhưng chưa có dấu hiệu rõ ràng cho thấy Nga sẵn sàng từ bỏ các yêu sách lãnh thổ chủ chốt.

Việc Washington nới lỏng sức ép kinh tế đối với Nga trước khi đạt được những nhượng bộ cụ thể khiến Kiev và một số đồng minh châu Âu lo ngại về vị thế thương lượng của Ukraine.

Trong khi chính quyền Trump muốn thúc đẩy thỏa thuận nhằm hạ nhiệt giá năng lượng và chấm dứt xung đột, Kiev vẫn coi sức ép quân sự và kinh tế là điều kiện cần thiết để buộc Mátxcơva nhượng bộ.