Cảnh báo từ thị trường trái phiếu toàn cầu

Kỳ vọng giảm lãi suất lùi xa

Quý III khép lại với một đợt bán tháo mạnh trên thị trường trái phiếu chính phủ toàn cầu. Tại Mỹ, lợi suất trái phiếu Kho bạc kỳ hạn 10 năm lên trên 5,2%, mức cao nhất kể từ năm 2007, còn kỳ hạn 30 năm có lúc vượt 5,6%.

Lợi suất tại Nhật Bản, Đức và Pháp cũng lên những mức cao nhất trong nhiều năm. Giá trái phiếu giảm thì lợi suất tăng, đồng nghĩa với việc các chính phủ phải chấp nhận mức lãi suất cao hơn để thu hút người mua.

Phố Wall trước sức ép từ lợi suất trái phiếu Mỹ tăng cao, dấu hiệu cho thấy thời kỳ tiền rẻ có thể chưa sớm trở lại. Ảnh: Reuters

Vì lợi suất trái phiếu chính phủ, đặc biệt là trái phiếu Mỹ, là một mức tham chiếu quan trọng cho chi phí vốn trên toàn cầu, những biến động này không chỉ dành cho giới giao dịch tài chính. Khi lợi suất tăng mạnh, lãi suất vay mua nhà, vay doanh nghiệp hay chi phí huy động vốn của chính phủ đều có thể chịu sức ép theo.

Giá dầu Brent vẫn trên 100 USD/thùng do căng thẳng kéo dài tại Trung Đông, làm tăng trở lại nguy cơ lạm phát thông qua chi phí nhiên liệu, vận tải và sản xuất.

Cùng lúc, kinh tế Mỹ vẫn cho thấy sức chống chịu lớn hơn dự kiến khi tiêu dùng và đầu tư duy trì khá mạnh, khiến áp lực lên lãi suất không chỉ đến từ năng lượng mà còn từ chính sức nóng của nền kinh tế.

Hàng loạt dự án trung tâm dữ liệu, chip, năng lượng và hạ tầng số liên quan đến trí tuệ nhân tạo còn tạo thêm động lực cho tăng trưởng, nhưng đồng thời làm tăng nhu cầu vốn, điện năng, thiết bị và lao động. Khi nền kinh tế vẫn tăng khá trong lúc năng lượng đắt lên, quá trình đưa lạm phát trở lại mục tiêu khó diễn ra nhanh như kỳ vọng.

Đầu năm, thị trường từng tính tới khả năng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) có thể hạ lãi suất trong năm 2026. Đến tháng 9, Fed đã phải tăng lãi suất trở lại và nhà đầu tư chuyển sang tranh luận về số lần tăng tiếp theo.

Chỉ số giá tiêu dùng cá nhân - thước đo lạm phát được Fed đặc biệt theo dõi - tăng chậm hơn dự kiến trong tháng 8, khiến thị trường giảm đặt cược vào khả năng Fed tiếp tục tăng lãi suất ngay trong tháng 10.

Tuy nhiên, lạm phát vẫn cao hơn đáng kể mục tiêu 2%, còn các số liệu tăng trưởng tiếp tục khá vững, nên thay đổi kỳ vọng về một cuộc họp chưa đủ kéo lợi suất dài hạn xuống.

Nhà đầu tư lúc này còn phải tính đến giá dầu, sức khỏe của nền kinh tế và lượng trái phiếu ngày càng lớn được phát hành để tài trợ cho chi tiêu công. Vì thế, câu chuyện không chỉ nằm ở việc Fed sẽ làm gì tại cuộc họp kế tiếp mà còn ở mức lãi suất nào có thể trở thành trạng thái cân bằng mới.

Trong khi trái phiếu bị bán mạnh, thị trường cổ phiếu đến nay phản ứng bình tĩnh hơn nhiều. Chứng khoán Mỹ và một số thị trường châu Á vẫn được hỗ trợ bởi lợi nhuận doanh nghiệp, tăng trưởng kinh tế và kỳ vọng vào AI.

Cổ phiếu nhìn thấy cơ hội từ một nền kinh tế còn khỏe, còn trái phiếu lo chính sức khỏe đó có thể khiến lạm phát và lãi suất khó giảm. Cùng một loạt số liệu kinh tế vì thế đang được hai thị trường nhìn nhận rất khác nhau.

Chi phí vốn lan rộng

Nhu cầu vay của các chính phủ vẫn rất lớn khi chi tiêu cho quốc phòng, hạ tầng, công nghệ và nhiều chương trình kinh tế đòi hỏi nguồn tài chính mới, trong khi thâm hụt ngân sách khiến nhiều nước phải tiếp tục phát hành trái phiếu với quy mô lớn.

Lợi suất càng cao, mỗi khoản nợ mới càng đắt, kéo theo nguy cơ tiền trả lãi chiếm thêm phần ngân sách vốn dành cho đầu tư, dịch vụ công hay các ưu tiên kinh tế - xã hội khác.

Tại Pháp, sức ép tài khóa đi cùng bất ổn chính trị trước cuộc bầu cử tổng thống năm tới đã khiến lợi suất trái phiếu 10 năm tăng mạnh, còn khoảng cách lợi suất với trái phiếu Đức cũng nới rộng. Diễn biến này cho thấy nhà đầu tư đang yêu cầu mức lãi cao hơn để chấp nhận rủi ro khi cho Paris vay.

Tại Mỹ, một nền kinh tế còn khỏe tiếp tục duy trì nhu cầu vốn ở mức cao, trong khi chính phủ phải phát hành lượng lớn trái phiếu và các doanh nghiệp công nghệ đẩy mạnh đầu tư vào hạ tầng AI. Khi nhiều bên cùng cần huy động tiền, lãi suất khó giảm nhanh vì người cho vay vẫn đòi hỏi mức lợi tức đủ hấp dẫn.

Chi phí vốn cao hơn rồi sẽ đi dần xuống nền kinh tế thực, từ doanh nghiệp cân nhắc lại kế hoạch mở rộng nhà máy hay tuyển thêm lao động, người mua nhà trì hoãn quyết định vì khoản trả nợ lớn hơn, tới chính phủ phải dành thêm nguồn lực cho tiền lãi thay vì các khoản chi khác.

Nếu căng thẳng Trung Đông dịu xuống và giá dầu giảm bền vững, áp lực lạm phát có thể hạ nhiệt; nếu kinh tế Mỹ tăng chậm hơn, các ngân hàng trung ương cũng sẽ có thêm khoảng trống để dừng tăng lãi suất. Nhưng thị trường hiện chưa nhìn thấy những điều kiện đó đủ rõ ràng.

Sau nhiều năm quen với lãi suất cực thấp và nguồn tiền rẻ, nhà đầu tư đang phải tính tới khả năng môi trường đó không sớm trở lại. Diễn biến của quý III cho thấy mức lãi suất từng được xem là bất thường có thể dần trở thành trạng thái quen thuộc hơn của kinh tế thế giới trong những năm tới.