Cảm nhận “Những ngày thảnh thơi” của họa sĩ Trần Nguyên Dũng

Tối 2/6, tròn 3 năm ngày mất cố họa sĩ Trần Nguyên Dũng, một triển lãm mang tên “Những ngày thảnh thơi” đã được khai mạc tại không gian Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam (66 Nguyễn Thái Học, Hà Nội).

Triển lãm giới thiệu khoảng 60 sáng tác thuộc nhiều chất liệu khác nhau, như một lát cắt tương đối đầy đủ về hành trình nghệ thuật của họa sĩ Trần Nguyên Dũng.

Đây cũng là dịp để công chúng tiếp cận gần hơn với một họa sĩ Hà Nội tự lập, kín tiếng nhưng dành nhiều tình cảm cho đời sống và văn hoá Việt Nam.

Đông đảo người yêu tranh dự khai mạc Triển lãm.

Sinh năm 1942, Trần Nguyên Dũng là người gốc Hà Nội. Bạn bè thân quen vẫn hay gọi ông là “Dũng đen Chợ Gạo” - cái tên nghe giản dị nhưng gắn liền dấu ấn của khu phố cũ, nơi ông lớn lên và bắt đầu giữ lại những ký ức đầu tiên cho hội họa.

Trần Nguyên Dũng đến với hội họa từ rất sớm. Ông học vẽ tại xưởng “Trí Tri” của họa sĩ Lương Xuân Nhị (1953-1954), rồi tiếp tục ở xưởng “Sáng tạo” của họa sĩ Phạm Viết Song (1954-1958); từng làm việc tại Sở Văn hóa-Thông tin Hà Nội, vẽ tranh cổ động suốt nhiều năm. Nhưng phải đến khi nghỉ hưu, con đường hội họa riêng của ông mới thật sự mở ra: tự do hơn, sâu hơn, và giàu sắc màu nội tâm hơn.

Bà Trương Thanh Trà, vợ họa sĩ Trần Nguyên Dũng kể, ông Dũng vẽ ngày, vẽ đêm, ít quan tâm đến những lo toan đời thường. Khi vẽ, ông thường nghe nhạc Phạm Duy, âm nhạc mang nhiều hoài niệm đồng điệu với thế giới nội tâm mà bản thân theo đuổi.

Tranh chân dung tự họa bằng chất liệu sơn dầu của họa sĩ Trần Nguyên Dũng.

Có lẽ vì thế mà những người yêu tranh ông luôn tìm thấy cảm giác thong dong trong nhịp sống vội vàng. Cũng bởi thế mà triển lãm tranh lần này mang tên “Những ngày thảnh thơi”.

Theo ông Phan Đại Thắng, đại diện Artnam Gallery - đơn vị tổ chức triển lãm, “Những ngày thảnh thơi” của cố họa sĩ Trần Nguyên Dũng tạm cho ta một khoảng lùi khỏi thực tại. Trong tranh ông, các lễ hội đông vui vẫn giữ được sự nền nã, yên hòa; những thiếu nữ hiện lên dịu dàng, thanh lịch; còn Hà Nội mang dáng vẻ thong dong, không vội vã. Qua ngôn ngữ hội họa, ông nhẹ nhàng gợi mở: giữa đời sống nhiều xao động, con người luôn cần một nơi để tâm trí được nghỉ ngơi. Bởi lẽ, vẻ đẹp cuộc sống không nằm ở sự náo nhiệt, mà ở khả năng giữ cho tâm hồn mình còn đủ an nhiên giữa nhiều đổi thay.

Ông Phan Đại Thắng nhận định, Trần Nguyên Dũng là một trong số ít các họa sĩ thành thục mọi chất liệu. Ở chất liệu sơn mài, ông cho thấy sự bền bỉ và kỷ luật. Ở lụa, là sự mềm mại, tiết chế, kín đáo. Với sơn dầu, bút pháp cởi mở hơn, màu sắc mạnh hơn, nhất là ở những cảnh chợ xuân, ngày Tết hay thiếu nữ. Và điều làm nên dấu ấn của Trần Nguyên Dũng nằm ở sự dung hòa giữa truyền thống và hiện đại, giữa kỷ luật và tự do, giữa rực rỡ và lắng đọng.

Tranh "Lễ hội làng Triều Khúc", chất liệu sơn mài.

Khám phá “Những ngày thảnh thơi”, người yêu tranh được đến với hành trình nghệ thuật kết nối bởi ba không gian, cũng là ba mảng màu nổi bật trong thế giới sáng tạo của họa sĩ Trần Nguyên Dũng.

Không gian “Những ngày có hội” là quãng dừng chân đầu tiên, nơi người xem được trở về với nếp sinh hoạt quen thuộc của làng quê Bắc Bộ, cùng tiếng trống hội, sắc áo ngày xuân, dòng người đi lại… Trong những ngày hội, từ sân đình, bến nước đến những phiên chợ đầu năm, đâu đâu cũng thấp thoáng bóng người, cờ quạt, hoa trái và những chuyển động rộn ràng.

Tranh "Thưởng sen đầu hạ", chất liệu sơn mài.

Và điều đặc biệt là giữa những khung cảnh đông vui, mỗi dáng người trong tranh vẫn hiện lên với những dáng vẻ riêng: có người nghiêng mình bên gánh hàng, có người thong dong ngắm hoa, có người chỉ đơn giản hiện diện giữa đám đông mà không vội vã… Chính những khoảng lặng nhỏ ấy khiến tranh của ông rộn ràng mà không xô bồ, náo nhiệt mà vẫn giữ được sự thư thả.

Không gian thứ hai có chủ đề “Thiếu nữ Hà Nội” - nơi người xem có thể tìm thấy những điều dịu dàng nhất trong thế giới hội họa của họa sĩ Trần Nguyên Dũng.

Trong tranh ông, hình ảnh người thiếu nữ Hà Nội hiện lên đầy tự nhiên, dung dị trong những khoảnh khắc đời thường: khi lặng bên ban công ngập nắng, lúc nghiêng mình bên gánh hoa, thong thả giữa phiên chợ Tết hay dịu dàng trong không khí đoàn viên của gia đình xưa. Những tà áo dài lụa là, những gam màu vừa đủ thắm thiết, cùng nhịp mềm mại của đường nét khiến mỗi khung hình mang dáng dấp của một hồi ức hơn là một cảnh thực.

Tranh "Năm cô gái bên hoa", chất liệu sơn dầu.

“Phố không vội vã” là trạm dừng chân cuối cùng trong hành trình cảm xúc “Những ngày thảnh thơi”, đưa người xem trở về với một Hà Nội cũ: chậm rãi, ít lời và thấm đẫm suy tư.

Ở đó, có những mái ngói nghiêng trong mưa, những quán cà phê cóc nép bên hiên cũ, một góc bịn rịn Ô Quan Chưởng, một chút trầm mặc ngõ Phất Lộc, hay chỉ là nhóm người lặng lẽ lướt qua trên phố Hàng Bè, Hàng Bạc…

Tranh "Phố Hàng Bè", chất liệu bột màu.

Trong tranh ông, phố không hiện lên như một nơi chốn đông đúc của nhịp sống hiện đại, mà như một miền ký ức vẫn còn giữ được nhịp thở riêng của mình.

Nét đẹp trong tranh phố của Trần Nguyên Dũng không nằm ở sự cầu kỳ của cảnh vật, mà ở cái tình ông dành cho đời sống bình thường.

Một chiếc xe đạp cũ, gánh hàng rong, mái nhà bạc màu thời gian hay vài chiếc ghế nhựa bên quán nước đều được giữ lại bằng sự quan sát chân thành.

Tác phẩm "Phố xưa", chất liệu bột màu.

Giữa nhịp sống ngày càng gấp gáp, những bức tranh của Trần Nguyên Dũng càng khiến người xem thấm thía ý nghĩa của “Những ngày thảnh thơi”.

Rời không gian triển lãm, điều còn đọng lại không chỉ là những phiên chợ xuân, thiếu nữ Hà Nội hay góc phố cũ, mà còn là tinh thần xuyên suốt trong thế giới hội họa của Trần Nguyên Dũng, nơi đủ lắng để người xem tạm gác lại những vội vã và tìm thấy sự bình yên trong chính tâm hồn mình.