“Bình dân học vụ số”: Đưa số hóa đến gần từng người dân hơn

Cách đây gần 80 năm, phong trào "Bình dân học vụ" đã góp phần xóa nạn mù chữ, mở ra cơ hội học tập cho hàng triệu người dân Việt Nam. Ngày nay, trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, một phong trào mới được khởi xướng với tinh thần kế thừa giá trị ấy - "Bình dân học vụ số". Đây không chỉ là nhiệm vụ phổ cập kỹ năng số, mà còn là giải pháp để mỗi người dân có thể tiếp cận công nghệ, khai thác các nền tảng số và chủ động tham gia vào tiến trình chuyển đổi số quốc gia.

Các khách mời tham dự Chương trình. Ảnh Thanh Hải

Với Hà Nội, phong trào đang được triển khai sâu rộng tới từng thôn, tổ dân phố, khu dân cư với mục tiêu không để ai bị bỏ lại phía sau trong kỷ nguyên số.

Thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị ngày 22-12-2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Hà Nội đã phát động phong trào "Bình dân học vụ số", đồng thời xác định đây là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong xây dựng công dân số, xã hội số và chính quyền số.

Thành phố đặt mục tiêu không chỉ trang bị kỹ năng số cho cán bộ, công chức mà còn phổ cập tri thức số tới mọi tầng lớp nhân dân, giúp người dân sử dụng thành thạo các nền tảng số, dịch vụ công trực tuyến và các ứng dụng phục vụ đời sống. Từ những lớp học ngay tại khu dân cư đến sự đồng hành của các tổ chuyển đổi số cộng đồng, chuyển đổi số đang từng bước đi vào cuộc sống bằng những việc làm cụ thể, thiết thực.

Những lớp học không bục giảng, không giáo trình dày, chỉ với một chiếc điện thoại thông minh và sự hướng dẫn tận tình của cán bộ cơ sở, đoàn viên thanh niên đã giúp nhiều người dân, đặc biệt là người cao tuổi, từng bước làm quen với công nghệ. Đó cũng là cách Hà Nội hiện thực hóa mục tiêu lấy người dân làm trung tâm của chuyển đổi số, để mỗi người đều có cơ hội tiếp cận, sử dụng và thụ hưởng những thành quả của khoa học công nghệ.

Từ tinh thần đó, Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội lựa chọn chủ đề: “Bình dân học vụ số”: Đưa số hóa đến gần từng người dân hơn là nội dung chính trong Chương trình "Hà Nội chuyển động".

Tham gia Chương trình tại Trường quay S1 của Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội có TS Nguyễn Nhật Quang, Viện trưởng Viện Khoa học Công nghệ Vinasa và ông Dương Văn Thắng, Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số thành phố Hà Nội, Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Hà Nội.

Phổ cập kỹ năng số để không ai bị bỏ lại phía sau

Theo ông Dương Văn Thắng, Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số thành phố Hà Nội (Sở KH&CN Hà Nội), hạ tầng và công nghệ chỉ là điều kiện cần, còn con người mới là yếu tố quyết định thành công của chuyển đổi số. Vì vậy, Hà Nội xác định phổ cập kỹ năng số cho người dân là nền tảng của quá trình này.

Ông Dương Văn Thắng, Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số thành phố Hà Nội (Sở KH&CN Hà Nội). Ảnh: Thanh Hải

Ông Dương Văn Thắng cho rằng, dù có hạ tầng hiện đại, nếu người dân chưa biết sử dụng thì các nền tảng số, dịch vụ công trực tuyến và tiện ích số cũng không thể phát huy hết hiệu quả.

Vì vậy, Hà Nội xác định lấy người dân làm trung tâm, coi phổ cập kỹ năng số là nền tảng của quá trình chuyển đổi số. Hiện nay, thành phố triển khai các chương trình phổ cập kỹ năng số để người dân có thể sử dụng các ứng dụng, dịch vụ công trực tuyến và tiện ích số phục vụ đời sống hằng ngày.

Đây cũng là giải pháp góp phần hiện thực hóa Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng công dân số, xã hội số, kinh tế số, đồng thời bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau trong tiến trình chuyển đổi số của Thủ đô.

Bình dân học vụ số là hợp phần quan trọng của chuyển đổi số

Đánh giá về cách tiếp cận "lấy người dân làm trung tâm" của Hà Nội cũng như ý nghĩa của việc phổ cập kỹ năng số đối với thành công của chuyển đổi số, TS. Nguyễn Nhật Quang cho biết, quan điểm lấy người dân làm trung tâm không chỉ là nền tảng của phong trào "Bình dân học vụ số" mà còn xuyên suốt trong mọi chủ trương, chính sách phát triển.

Tại Hà Nội, quan điểm này được cụ thể hóa ngay từ những ngày đầu triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, Trung ương đặt ra yêu cầu triển khai phong trào bình dân học vụ số. Hà Nội là một trong những địa phương tiên phong thực hiện, xuất phát từ chính tư duy lấy người dân làm trung tâm.

TS. Nguyễn Nhật Quang, Viện trưởng Viện Khoa học Công nghệ Vinasa. Ảnh: Thanh Hải

"Những kết quả đạt được từ phong trào bình dân học vụ số thời gian qua đã góp phần quan trọng đưa Hà Nội đứng đầu cả nước về chỉ số chuyển đổi số", TS. Nguyễn Nhật Quang nhận định.

TS. Nguyễn Nhật Quang cho rằng, dù hạ tầng công nghệ được đầu tư hiện đại, các nền tảng và phần mềm được xây dựng tốt đến đâu, nếu người dân không sử dụng hoặc không có khả năng sử dụng thì cũng không phát huy hiệu quả, không mang lại tiện ích cho người dân. Vì vậy, bình dân học vụ số là một hợp phần rất quan trọng của quá trình chuyển đổi số.

Quan điểm của Hà Nội là “học đến đâu, làm được đến đó"

Ông Dương Văn Thắng, Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số thành phố Hà Nội (Sở KH&CN Hà Nội). Ảnh Thanh Hải

Để triển khai phong trào Bình dân học vụ số theo lộ trình phù hợp với từng giai đoạn và từng nhóm đối tượng, ông Dương Văn Thắng cho biết, ngay từ đầu năm, thành phố Hà Nội đã ban hành Khung năng lực số và Đề án nâng cao năng lực số cho cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức, người lao động và người dân trên địa bàn Thủ đô giai đoạn 2026-2030.

Trong đề án, thành phố xây dựng lộ trình rất cụ thể đối với từng nhóm đối tượng, từng nhóm người sử dụng. Trước hết, trong năm 2026, thành phố tập trung đào tạo, nâng cao năng lực, kỹ năng số cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức và người lao động trên địa bàn Thủ đô, để mỗi cán bộ không chỉ là người thực hiện mà còn là người hướng dẫn, lan tỏa kỹ năng số đến cộng đồng.

Đồng thời, thành phố ưu tiên phổ cập kỹ năng số cho người cao tuổi, người yếu thế, các hộ kinh doanh và những nhóm đối tượng còn hạn chế trong việc tiếp cận công nghệ, nhằm giúp mọi người đều có cơ hội tiếp cận và thụ hưởng thành quả của chuyển đổi số.

Quan điểm của Hà Nội là “học đến đâu, làm được đến đó". Thành phố không đào tạo dàn trải mà xuất phát từ nhu cầu thực tế của người dân. Người dân cần kỹ năng gì thì sẽ được tập huấn kỹ năng đó.

Nội dung đào tạo tập trung vào những kỹ năng thiết yếu, như: Sử dụng VNeID, sử dụng dịch vụ công trực tuyến, thanh toán trên các nền tảng số, thanh toán tiền điện, tiền nước và các dịch vụ thiết yếu khác.

“Vì vậy, hiệu quả của phong trào không được đo bằng số lớp học hay số lượng người tham gia, mà được đánh giá ở chỗ người học có thích ứng được với môi trường số hay không, có vận dụng được những kiến thức đã học vào công việc và cuộc sống hằng ngày hay không. Đó là quan điểm xuyên suốt của Hà Nội”, ông Dương Văn Thắng khẳng định.

Để người cao tuổi tự tin vào môi trường số

Trước câu hỏi làm thế nào để người dân, đặc biệt là người cao tuổi không chỉ "được hướng dẫn", mà thực sự hình thành thói quen sử dụng công nghệ trong cuộc sống hằng ngày, TS. Nguyễn Nhật Quang, Viện trưởng Viện Khoa học Công nghệ Vinasa cho rằng, người cao tuổi thường gặp nhiều khó khăn hơn trong việc tiếp cận công nghệ số. Tuy nhiên, cần nhìn nhận vấn đề ở một góc độ khác. Khi người dân thực sự thấy được lợi ích của công nghệ số đối với cuộc sống hằng ngày, họ sẽ chủ động học hỏi và thích ứng rất nhanh. Ngược lại, nếu triển khai nhiều ứng dụng nhưng không đáp ứng đúng nhu cầu thực tế, người dân sẽ ngại sử dụng, đặc biệt là người cao tuổi. Một vấn đề khác cũng rất đáng quan tâm là tâm lý e ngại khi người cao tuổi phải tự mình tiếp cận môi trường số.

TS. Nguyễn Nhật Quang, Viện trưởng Viện Khoa học Công nghệ Vinasa. Ảnh: Thanh Hải

"Tôi kiến nghị các cấp, ngành cần nghiên cứu phát huy mô hình học tập theo cộng đồng. Khi người cao tuổi cùng ngồi với nhau để trao đổi, hướng dẫn và hỗ trợ lẫn nhau, tâm lý e dè sẽ giảm đi rất nhiều. Người biết chỉ cho người chưa biết sẽ giúp việc tiếp cận công nghệ trở nên tự nhiên và dễ dàng hơn”, TS Nguyễn Nhật Quang nói.

Cũng theo TS Nguyễn Nhật Quang, hiện nhiều xã, phường, các nhà văn hóa, điểm sinh hoạt cộng đồng đã được trang bị máy tính và kết nối internet - điều kiện thuận lợi để người cao tuổi vừa sinh hoạt, giao lưu, vừa cùng nhau học cách sử dụng các nền tảng số. Mô hình này không chỉ giúp nâng cao kỹ năng số mà còn góp phần gắn kết cộng đồng, tăng cường tình làng nghĩa xóm và tạo thêm nhiều "điểm chạm" để người dân tiếp cận môi trường số.

"Vai trò của gia đình cũng rất quan trọng. Ngay từ phong trào Bình dân học vụ, chúng ta đã có tinh thần "người biết dạy người chưa biết". Con cháu là những người thành thạo công nghệ có thể trực tiếp hướng dẫn cha mẹ, ông bà sử dụng điện thoại thông minh, các ứng dụng số và dịch vụ công trực tuyến. Đây là cách hỗ trợ hiệu quả và gần gũi nhất để người cao tuổi vượt qua tâm lý e ngại", TS Nguyễn Nhật Quang nêu quan điểm .

Đồng thời, TS Nguyễn Nhật Quang cho rằng, quan trọng hơn cả, các cơ quan quản lý cần tiếp tục phát triển nhiều dịch vụ công và tiện ích thiết thực trên môi trường số. Khi người dân nhận thấy việc sử dụng công nghệ mang lại lợi ích rõ ràng trong cuộc sống hằng ngày, họ sẽ chủ động tiếp cận, sẵn sàng học hỏi và từng bước thích ứng với quá trình chuyển đổi số. Đây mới là yếu tố quyết định để phổ cập kỹ năng số một cách bền vững.

Thu hẹp khoảng cách kỹ năng số để không ai bị bỏ lại phía sau

Trao đổi tại Chương trình, ông Dương Văn Thắng cho rằng, khó khăn lớn nhất trong chuyển đổi số hiện nay không phải thiếu công nghệ hay hạ tầng mà là sự chênh lệch về kỹ năng số giữa các nhóm đối tượng, đặc biệt là người cao tuổi, người yếu thế và những người ít có điều kiện tiếp cận công nghệ.

Ông Dương Văn Thắng, Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số thành phố Hà Nội (Sở KH&CN Hà Nội). Ảnh: Thanh Hải

Để thực hiện mục tiêu không để ai bị bỏ lại phía sau, Hà Nội đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó có phong trào “Bình dân học vụ số”. Với 5.414 tổ chuyển đổi số cộng đồng và hơn 37.898 thành viên, các tổ đã đến từng khu dân cư, “đi từng ngõ, gõ từng nhà”, cầm tay chỉ việc, hướng dẫn người dân sử dụng nền tảng số, dịch vụ công trực tuyến và các tiện ích số thiết yếu.

Cùng với đó, thành phố đang xây dựng, chuẩn hóa học liệu để cung cấp trên nền tảng “Bình dân học vụ số” quốc gia và nền tảng của thành phố, dự kiến hoàn thành khoảng 400 học liệu số từ nay đến cuối năm phục vụ phổ cập kỹ năng số.

Phải để người dân thấy được lợi ích thiết thực của môi trường số

Trước vấn đề làm sao để "Bình dân học vụ số" không chỉ là một phong trào, mà thực sự đi vào chiều sâu, ông Dương Văn Thắng cho rằng, thách thức lớn nhất hiện nay không nằm ở hạ tầng hay công nghệ mà là sự chênh lệch về kỹ năng số giữa các nhóm đối tượng trong xã hội. Do đó, muốn thúc đẩy người dân tham gia, sử dụng dịch vụ công trực tuyến và các tiện ích số, cần phổ cập kỹ năng số đến mọi tầng lớp nhân dân.

"Chỉ khi người dân có đủ kỹ năng tham gia môi trường số thì chuyển đổi số mới có thể thành công", ông Dương Văn Thắng nhấn mạnh.

Ông Dương Văn Thắng, Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số thành phố Hà Nội (Sở KH&CN Hà Nội) trao đổi tại Chương trình. Ảnh: Thanh Hải

Cùng nhìn nhận từ góc độ này, TS Nguyễn Nhật Quang cho rằng thách thức lớn nhất là nâng cao nhận thức của người dân để việc tham gia môi trường số trở thành một nhu cầu thiết yếu trong cuộc sống hằng ngày. Khi mỗi người dân chủ động tìm kiếm thông tin, học tập, giao dịch và tương tác trên môi trường số một cách tự tin, phong trào "Bình dân học vụ số" sẽ không còn là một phong trào vận động mà trở thành một "bình thường mới" trong xã hội. Đây cũng chính là đích đến của phong trào.

TS Nguyễn Nhật Quang đánh giá, triển khai "Bình dân học vụ số" trên quy mô toàn dân là nhiệm vụ rất lớn, có ý nghĩa tương tự phong trào Bình dân học vụ năm 1945 nhằm xóa mù chữ, nâng cao dân trí. Quy mô càng lớn thì thách thức càng nhiều, trong đó quan trọng nhất là để người dân thấy được lợi ích thiết thực của việc tham gia môi trường số.

Bên cạnh đó đây là lĩnh vực mới, cả cơ quan quản lý và đội ngũ chuyên gia đều vừa làm vừa tích lũy kinh nghiệm. Điều khó là làm thế nào để mọi người dân đều có kiến thức, kỹ năng và thái độ đúng khi tham gia môi trường số.

Theo TS Nguyễn Nhật Quang, quá trình này đòi hỏi sự kiên trì, đồng thời phải có các giải pháp công nghệ đơn giản, dễ sử dụng, bảo đảm an toàn, an ninh trên môi trường số để người dân yên tâm sử dụng. Bên cạnh đó, trong điều kiện nguồn lực còn hạn chế, việc triển khai cần bảo đảm hiệu quả, tiết kiệm và tạo được sức lan tỏa rộng khắp trong toàn xã hội.

Chuyển đổi số thành công khi giải quyết vấn đề thiết thực cho người dân

TS Nguyễn Nhật Quang bày tỏ, trong mô hình chính quyền hiện nay thì chính quyền cơ sở, đặc biệt là cấp xã, có vai trò rất quan trọng. Nếu ở địa phương nào tổ chức tốt hoạt động của các tổ chuyển đổi số cộng đồng, triển khai được những việc thực sự thiết thực đối với người dân thì ở đó sẽ thành công.

Tuy nhiên, khi có những mô hình hướng dẫn người dân livestream bán hàng hoặc mua bán trên mạng an toàn với chi phí thấp hơn nhiều so với lợi ích thu được thì hiệu quả sẽ rất rõ rệt. Khi một người làm được, những người khác sẽ học hỏi, làm theo và mô hình sẽ lan tỏa rất nhanh trong cộng đồng. Những địa phương thành công không chỉ ở việc triển khai dịch vụ hành chính công mà còn ở chỗ khai thác chuyển đổi số để mang lại lợi ích từ thương mại điện tử cho người dân.

Cũng theo TS Nguyễn Nhật Quang, trong môi trường số, internet là một kho tri thức khổng lồ. Hiện nay, rất nhiều người cao tuổi lên mạng, nhưng lại chủ yếu xem TikTok, YouTube hoặc tiếp cận những thông tin độc hại, chưa được kiểm chứng và lan truyền trên mạng. Điều đó không mang lại lợi ích, thậm chí còn gây tác hại. Vì vậy, cần làm thế nào để người dân biết khai thác internet phục vụ cuộc sống hằng ngày, chẳng hạn như tìm hiểu nên nuôi con gì, trồng cây gì, trồng như thế nào, chăn nuôi ra sao, hoặc khi cây trồng, vật nuôi xuất hiện sâu bệnh thì có thể lên mạng tìm kiến thức để xử lý.

“Khi chuyển đổi số giúp giải quyết những vấn đề thiết thực trong mưu sinh hằng ngày của người dân thì những mô hình đó mới thực sự thành công”, TS Nguyễn Nhật Quang nhấn mạnh.

Phát huy vai trò tổ chuyển đổi số cộng đồng, đưa kỹ năng số đến từng người dân

Những mô hình thiết thực, xuất phát từ đúng nhu cầu của người dân sẽ là yếu tố quan trọng để phong trào Bình dân học vụ số được duy trì bền vững. Hiện nay, Hà Nội đã xây dựng mạng lưới 5.414 tổ chuyển đổi số cộng đồng với hơn 37.898 thành viên tại 126/126 xã, phường.

Ông Dương Văn Thắng, Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số thành phố Hà Nội (Sở KH&CN Hà Nội) trao đổi tại Chương trình. Ảnh: Thanh Hải

Theo ông Dương Văn Thắng, trong giai đoạn tới, tổ chuyển đổi số cộng đồng là lực lượng nòng cốt đưa chuyển đổi số đến từng thôn, tổ dân phố và từng hộ gia đình. Đây là cầu nối trực tiếp giữa chính quyền với người dân trong quá trình phổ cập kỹ năng số, triển khai các dịch vụ số.

Trong thời gian tới, thành phố sẽ tiếp tục triển khai các hoạt động hướng dẫn người dân cài đặt ứng dụng, sử dụng dịch vụ công trực tuyến và các dịch vụ số. Song song với đó là tổ chức tập huấn cho các tổ chuyển đổi số cộng đồng nhằm cập nhật những kiến thức mới, để lực lượng này tiếp tục lan tỏa kỹ năng số đến người dân trên địa bàn.

Mục tiêu của thành phố là hướng tới mỗi khu dân cư đều có những người hướng dẫn kỹ năng số, để bất cứ người dân nào khi cần cũng đều có người hỗ trợ.

Thông tin thêm, ông Dương Văn Thắng cho biết, thành phố Hà Nội cũng vừa ký kết hợp tác với một số đơn vị công nghệ. Trong đó, 5 tập đoàn công nghệ đã cam kết đồng hành, hỗ trợ thành phố trong quá trình hướng dẫn người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến và các dịch vụ số. Các doanh nghiệp cũng cam kết bố trí các điểm hỗ trợ tại hệ thống đại lý, trung tâm dịch vụ của mình để người dân có thể được hướng dẫn, hỗ trợ sử dụng các dịch vụ công trực tuyến và các dịch vụ số một cách thuận tiện.

“Bình dân học vụ số phải hướng tới xây dựng xã hội học tập suốt đời”

Công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), đang thay đổi rất nhanh, nội dung của "Bình dân học vụ số" cũng cần được cập nhật để người dân không chỉ sử dụng công nghệ hôm nay mà còn có khả năng thích ứng với những công nghệ mới trong tương lai. Trao đổi về vấn đề này, TS Nguyễn Nhật Quang, Viện trưởng Viện Khoa học Công nghệ Vinasa cho rằng, chúng ta đang sống trong thời đại của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, khi công nghệ thay đổi từng ngày, đặc biệt là sự phát triển rất nhanh của AI.

TS Nguyễn Nhật Quang, Viện trưởng Viện Khoa học Công nghệ Vinasa trao đổi tại Chương trình. Ảnh: Thanh Hải

Theo TS Nguyễn Nhật Quang, AI đang từng bước hiện diện trong mọi lĩnh vực của đời sống và sẽ tiếp tục làm thay đổi cách con người học tập, làm việc cũng như tiếp cận các dịch vụ công. Vì vậy, việc triển khai phong trào "Bình dân học vụ số" cần bắt đầu từ những kỹ năng cơ bản, thiết thực, như: Sử dụng VNeID, thực hiện dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt, bảo đảm an toàn, an ninh trên môi trường số, hay mua bán trên các nền tảng số.

Mục tiêu trước hết là giúp người dân làm quen với môi trường số, từng bước xóa bỏ tâm lý e ngại và hình thành thói quen sử dụng công nghệ trong cuộc sống hằng ngày. Tuy nhiên, mục tiêu quan trọng hơn là xây dựng một xã hội học tập và học tập suốt đời.

“

Công nghệ phát triển quá nhanh nên kiến thức hôm nay có thể nhanh chóng trở nên lạc hậu. Môi trường số và Internet chính là không gian thuận lợi nhất để mỗi người tự học, tự cập nhật kiến thức và chia sẻ kinh nghiệm với nhau, đặc biệt là những kỹ năng liên quan đến AI và các công nghệ mới.

TS Nguyễn Nhật Quang, Viện trưởng Viện Khoa học Công nghệ Vinasa

“Sự phát triển của công nghệ luôn đặt ra yêu cầu phải thích ứng, nhưng đồng thời cũng mang lại những lợi ích rất lớn. Tôi kỳ vọng trong tương lai gần, người dân khi thực hiện dịch vụ công trực tuyến sẽ không còn phải thao tác phức tạp trên màn hình. Chỉ cần sử dụng giọng nói để trao đổi với hệ thống hoặc xác thực bằng khuôn mặt, trí tuệ nhân tạo sẽ hỗ trợ hoàn thành các thủ tục một cách nhanh chóng và thuận tiện. Khi đó, công nghệ sẽ trở nên thân thiện hơn, gần gũi hơn với mọi người dân", TS Nguyễn Nhật Quang nêu vấn đề.

Đồng thời, TS Nguyễn Nhật Quang cho rằng, để đạt được mục tiêu đó, điều quan trọng là phải xây dựng văn hóa học tập suốt đời trong toàn xã hội. Không một khóa học nào có thể theo kịp tốc độ phát triển của công nghệ nếu mỗi người không chủ động tự học và tự cập nhật kiến thức. Hôm nay vừa học xong một kỹ năng thì ngày mai công nghệ mới đã xuất hiện, vì vậy, học tập liên tục phải trở thành thói quen của mọi người.

Xây dựng hệ sinh thái học tập mở để kỹ năng số trở thành nhu cầu thường xuyên

Về giải pháp để phong trào "Bình dân học vụ số" không chỉ dừng lại ở các lớp học ngắn hạn mà trở thành hoạt động học tập thường xuyên trong cộng đồng, ông Dương Văn Thắng cho biết, Hà Nội xác định đây không phải là một chương trình ngắn hạn mà sẽ trở thành phong trào học tập thường xuyên của người dân Thủ đô.

Để thực hiện mục tiêu đó, thành phố tập trung vào ba nhóm giải pháp trọng tâm. Trước hết là hoàn thiện cơ chế, chính sách. Thành phố đã ban hành Khung năng lực số và Đề án nâng cao năng lực số cho cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức, người lao động và công dân Thủ đô giai đoạn 2026-2030. Qua đó, việc phổ cập kỹ năng số trở thành nhiệm vụ thường xuyên của tất cả các cấp, các ngành.

Giải pháp thứ hai là xây dựng hệ sinh thái học tập mở. Thành phố sẽ tiếp tục hoàn thiện học liệu số, đa dạng hóa các khóa học trực tuyến với nhiều hình thức để người dân có thể học mọi lúc, mọi nơi, phù hợp với từng nhóm đối tượng.

Giải pháp thứ ba là huy động sức mạnh của toàn xã hội. Bên cạnh vai trò của nhà nước, Hà Nội sẽ tăng cường sự tham gia của các doanh nghiệp công nghệ, các trường đại học, hiệp hội, đoàn thể và đặc biệt là các tổ chuyển đổi số cộng đồng nhằm đồng hành đưa kỹ năng số đến với người dân.

Theo ông Dương Văn Thắng, khi việc học kỹ năng số trở thành nhu cầu thường xuyên của mỗi người dân và có sự chung tay của toàn xã hội, phong trào "Bình dân học vụ số" mới thực sự đi vào chiều sâu và phát triển bền vững.

Hai khách mời tham dự Chương trình. Ảnh Thanh Hải

Năng lực số của toàn dân là nền tảng cho chính quyền số, kinh tế số và xã hội số

Theo TS Nguyễn Nhật Quang, nếu phong trào "Bình dân học vụ số" được triển khai đồng bộ và bền vững trong những năm tới, giá trị lớn nhất Hà Nội có thể đạt được chính là xây dựng được nền tảng vững chắc cho cả ba trụ cột: Chính quyền số, kinh tế số và xã hội số.

TS Nguyễn Nhật Quang cho rằng, ba trụ cột này có mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Khi người dân được trang bị năng lực số và có khả năng tham gia vào môi trường số, họ không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn trực tiếp tham gia quản trị thành phố. Chính quyền số vì thế không thể tách rời sự tham gia của người dân. Do đó, phong trào "Bình dân học vụ số" chính là nền tảng quan trọng để xây dựng chính quyền số.

Ở góc độ phát triển kinh tế số, TS Nguyễn Nhật Quang nhấn mạnh mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững, hướng tới mức tăng trưởng hai con số chỉ có thể đạt được khi năng suất lao động của người dân được nâng lên. Muốn vậy, bên cạnh tri thức, năng lực số là một cấu phần quan trọng trong năng lực chung của mỗi cá nhân.

"Khi năng lực của từng người dân được nâng cao thì năng suất lao động của từng cá nhân sẽ tăng lên, từ đó nâng cao năng suất lao động của toàn xã hội. Vì vậy, năng lực số của toàn dân chính là nền tảng cho phát triển kinh tế số, chứ không chỉ phụ thuộc vào đội ngũ lập trình viên, doanh nghiệp công nghệ hay những người làm công nghệ thông tin", TS Nguyễn Nhật Quang nói.

Theo TS Nguyễn Nhật Quang, người dân phải thực sự tham gia vào môi trường số thì kinh tế số mới phát triển. Nếu người dân không mua bán, giao dịch trên môi trường mạng, thương mại điện tử sẽ không thể phát triển đúng tiềm năng. Đối với xã hội số, năng lực số là điều kiện tiên quyết để mỗi người có thể tham gia đầy đủ vào các hoạt động trên môi trường số. Cùng với đó, việc xây dựng niềm tin số cũng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

“

Khi người dân tự tin tham gia môi trường số, sự kết nối giữa con người với con người sẽ được tăng cường, góp phần củng cố niềm tin xã hội, xây dựng các hệ giá trị, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời hình thành những giá trị văn hóa mới trên nền tảng số.

TS Nguyễn Nhật Quang

“Tất cả những mục tiêu đó chỉ có thể trở thành hiện thực khi toàn dân được trang bị năng lực số tương xứng. Đây chính là nền tảng quan trọng nhất để Hà Nội xây dựng thành công công dân số, chính quyền số, kinh tế số và xã hội số trong giai đoạn phát triển mới”, TS Nguyễn Nhật Quang khẳng định.

Trang bị kỹ năng để tự bảo vệ mình

Trước thực trạng lừa đảo gia tăng trên không gian mạng, ông Dương Văn Thắng cho rằng, cùng với kỹ năng sử dụng công nghệ, người dân cần được trang bị những kỹ năng tự bảo vệ mình để trở thành công dân số an toàn, có trách nhiệm.

Trước hết, người dân cần có kỹ năng kiểm chứng thông tin. Mỗi thông tin tiếp cận trên không gian mạng cần được rà soát kỹ, kiểm chứng trước khi chia sẻ. Đối với các nội dung do AI tạo ra, đặc biệt là hình ảnh, video giả mạo, cần kiểm tra nguồn gốc, đối chiếu với các nguồn thông tin xác thực và nhận diện những dấu hiệu bất thường.

Ông Dương Văn Thắng, Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số thành phố Hà Nội (Sở KH&CN Hà Nội) trao đổi tại Chương trình. Ảnh: Thanh Hải

Bên cạnh đó, các thông tin như: Căn cước công dân, tài khoản ngân hàng, mật khẩu, mã OTP phải được bảo mật tuyệt đối, không chia sẻ cho bất kỳ ai. Mỗi người cũng cần chủ động áp dụng các biện pháp bảo vệ tài khoản và dữ liệu khi sử dụng các nền tảng, ứng dụng số.

Ngoài ra, người dân cũng cần sử dụng công nghệ và AI một cách có trách nhiệm, tôn trọng quyền riêng tư, bản quyền, không lan truyền thông tin sai sự thật và tránh những hành vi có thể vô tình vi phạm pháp luật.

Theo ông Dương Văn Thắng, phong trào "Bình dân học vụ số" không chỉ giúp người dân biết sử dụng công nghệ mà còn hướng tới xây dựng công dân số an toàn, có trách nhiệm và đủ năng lực tự bảo vệ mình trước những rủi ro trên không gian mạng.

"Trong thời đại AI, biết sử dụng công nghệ là cần thiết, nhưng biết kiểm chứng thông tin và tự bảo vệ mình còn quan trọng hơn. Đó cũng là một nội dung rất quan trọng trong phong trào Bình dân học vụ số", ông Dương Văn Thắng khẳng định.