Bảo vệ đến cùng quyền lợi của người dân khi có sai lệch, gian lận đo lường

Phát biểu trong phiên thảo luận tổ về dự án Luật Bưu chính (sửa đổi) và dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường sáng 17/10, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho rằng đây đều là những lĩnh vực phát triển rất mới, trong khi quy định pháp luật hiện hành chưa đáp ứng được nhu cầu phát triển. Vì vậy, việc sửa hai luật cần được nghiên cứu một cách hết sức kỹ lưỡng và tổng thể.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, đo lường là lĩnh vực chuyên môn sâu nhưng tác động trực tiếp đến đời sống của nhân dân và năng lực phát triển của đất nước. Cuộc sống hằng ngày của người dân gắn với tiền điện, tiền nước đến chất lượng sản phẩm; công nghệ cần những phép đo chính xác, đáng tin cậy.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu trong phiên thảo luận tổ sáng 17/10. (Ảnh: DUY LINH)

Sai lệch về đo lường có thể gây thiệt hại cho người dân, làm doanh nghiệp mất thị trường, thậm chí ảnh hưởng đến những quyết định rất quan trọng đến sinh mạng, đến việc xác định thật hay giả, có vi phạm pháp luật hay không. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước dẫn chứng, thực tiễn thời gian qua cho thấy, trong nhiều trường hợp, chính chỉ số đo lường là căn cứ để kết luận một hành vi có phạm tội hay không.

"Vấn đề nghiêm trọng như thế, chứ không chỉ là chuyện dân sinh thông thường. Cho nên luật về đo lường này rất có ý nghĩa", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nói.

Nêu hàng loạt thí dụ cho thấy vai trò của đo lường, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị sửa luật lần này phải gắn với bảo đảm công bằng trong giao dịch, nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực tự chủ công nghệ; cụ thể hóa Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị và Chỉ thị số 38 của Ban Bí thư.

Góp ý cụ thể vào dự thảo luật, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước lưu ý 4 vấn đề. Thứ nhất, phải phát triển năng lực đo lường để phục vụ nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế. Muốn làm chủ công nghệ phải có khả năng đo, kiểm chứng chất lượng sản phẩm. Đo lường không theo kịp thì nghiên cứu khó đi đến sản xuất, doanh nghiệp khó tham gia sâu vào chuỗi giá trị.

Dẫn báo cáo tiếp thu, giải trình của Chính phủ dự kiến nhu cầu ngân sách khoảng 9.000 tỷ đồng trong giai đoạn 2026-2030 cho hệ thống chuẩn đo lường và củng cố nền tảng số, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị phải làm rõ thứ tự ưu tiên, khả năng sử dụng chung và kết quả phải đạt được. Hiệu quả đầu tư cần được đánh giá bằng năng lực đo được quốc tế thừa nhận, khả năng phục vụ doanh nghiệp và mức giảm chi phí dịch vụ.

Nhà nước phải bảo đảm hệ thống chuẩn về đo lường quốc gia và những năng lực nền tảng mà thị trường chưa đáp ứng được cũng phải tính đến; đồng thời phải tạo điều kiện để doanh nghiệp đầu tư, cung cấp những dịch vụ bình đẳng. Đầu tư thiết bị phải gắn với đào tạo chuyên gia, kinh phí vận hành và nhu cầu sử dụng; tránh việc mua sắm thiết bị hiện đại nhưng không có người sử dụng được, gây lãng phí.

Vấn đề thứ hai được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh là giảm tiền kiểm phải đi cùng với hậu kiểm có căn cứ, có trách nhiệm.

Tán thành việc chuyển một số hoạt động dịch vụ đo lường sang công bố năng lực và tự chịu trách nhiệm như quy định tại Điều 25 dự thảo Luật, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước lưu ý cần phân biệt giữa hoạt động tự nguyện theo nhu cầu thị trường với kiểm định, thử nghiệm bắt buộc phục vụ quản lý nhà nước; tiêu chuẩn chất lượng phải do Nhà nước quản lý, không thể buông lỏng.

Việc công bố năng lực phải đơn giản, công khai, không trở thành thủ tục xin chấp thuận. Việc đình chỉ tổ chức cung cấp dịch vụ phải minh bạch, cần sử dụng kết quả công nhận phù hợp, tránh yêu cầu doanh nghiệp chứng minh lại những nội dung đã được đánh giá, xác nhận.

Kiểm tra dựa trên rủi ro cũng cần có căn cứ đánh giá rõ ràng, xác định rõ trách nhiệm quyết định và kiểm soát việc miễn, giảm kiểm tra; không để doanh nghiệp tuân thủ tốt bị kiểm tra nhiều lần, còn nơi có dấu hiệu gian lận thì lại không phát hiện được.

Quang cảnh phiên thảo luận ở Tổ 1 (Đoàn Hà Nội). (Ảnh: DUY LINH)

Thứ ba, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh chuyển đổi số trong hoạt động đo lường là tất yếu, song yêu cầu phải nâng cao độ tin cậy của kết quả đo và giảm chi phí thực hiện.

"Tôi đồng tình với việc xác định nền tảng số về hoạt động đo lường là thành phần của nền tảng quản lý hạ tầng chất lượng quốc gia. Muốn đánh giá được chất lượng thì phải có hạ tầng này, và phải coi đây là nền tảng của hoạt động đo lường, thậm chí phải tính cả chi phí cho việc đó", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nói. Dữ liệu đã có phải được sử dụng lại; doanh nghiệp không phải báo cáo cùng một thông tin cho nhiều cơ quan. Nghĩa vụ cung cấp dữ liệu cần đúng phạm vi, mục đích, gắn với bảo vệ bí mật kinh doanh và an toàn thông tin.

Vấn đề thứ tư, theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, là phải bảo vệ đến cùng quyền lợi của người dân khi có sai lệch, gian lận đo lường. Với hàng đóng gói sẵn, việc bỏ phân nhóm và dấu định lượng phải đi cùng với cách kiểm soát lượng hàng trên thực tế. Nghĩa vụ bảo đảm định lượng, lưu giữ thông tin phục vụ hậu kiểm cần áp dụng phù hợp với mọi cơ sở, không phụ thuộc vào việc có tham gia chương trình bảo đảm đo lường tự nguyện hay không.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho biết, dự thảo đã ghi nhận trách nhiệm bồi thường khi vi phạm đo lường gây thiệt hại, tuy nhiên vấn đề quan trọng là người dân thực hiện quyền đó như thế nào. Khi phát hiện đồng hồ điện, đồng hồ nước hoặc cột đo xăng dầu bị gian lận, cần xác định thời gian, phạm vi ảnh hưởng, số tiền thu sai và trách nhiệm hoàn trả, bồi thường. "Không thể chỉ xử phạt xong mà quyền lợi của người bị hại vẫn chưa được giải quyết. Phải đồng bộ như vậy, xác định rõ những yêu cầu như vậy để quyền lợi của người dân luôn được bảo đảm", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ.

Về điều kiện thi hành, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị cùng với việc thu hẹp phạm vi kiểm tra của cấp xã, cần làm rõ cơ chế hỗ trợ chuyên môn của cấp tỉnh để xử lý những vấn đề vượt quá năng lực của cơ sở; phân quyền phải bảo đảm thống nhất về kỹ thuật, tránh kiểm tra chồng chéo. Luật cần quy định rõ quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm, giới hạn thẩm quyền; nội dung kỹ thuật cần linh hoạt thì giao quy định chi tiết; văn bản hướng dẫn và điều kiện chuyển tiếp phải được chuẩn bị đồng bộ để hoạt động hợp pháp của doanh nghiệp không bị gián đoạn.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, kết quả sửa luật phải được thể hiện ở chỗ giao dịch tin cậy hơn, quyền lợi của người dân được bảo vệ tốt hơn và doanh nghiệp có thêm năng lực nâng cao chất lượng sản phẩm.