Bảo đảm hiệu quả triển khai các nhiệm vụ công nghệ chiến lược

Tại phiên họp chuyên đề của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định cho biết, Bộ đã ban hành Thông tư số 49/2026/TT-BKHCN quy định cơ chế tài chính đối với nhiệm vụ nghiên cứu và phát triển công nghệ chiến lược thuộc Chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia đặc biệt.

Cơ chế mới quy định thù lao theo vị trí công việc; cho phép thuê chuyên gia theo cơ chế thị trường; quản lý kinh phí theo gói công việc và các mốc đánh giá; thực hiện khoán chi theo kết quả, tăng quyền tự chủ và huy động nguồn lực ngoài ngân sách.

Thông tư cũng cho phép bố trí kinh phí dự phòng, triển khai nhiều phương án nghiên cứu độc lập và xử lý tài chính đối với những rủi ro được chấp nhận trong quá trình nghiên cứu, phát triển công nghệ.

22 nhiệm vụ đủ điều kiện triển khai

Theo kết quả thẩm định tính đến ngày 27/9/2026, các bộ, cơ quan đã đề xuất 38 nhiệm vụ công nghệ chiến lược với tổng kinh phí 13.750 tỷ đồng. Trong đó, nguồn ngoài ngân sách nhà nước là 8.860 tỷ đồng, chiếm 64,4%.

Bộ Khoa học và Công nghệ đã thẩm định 30 nhiệm vụ, trong đó 22 nhiệm vụ đủ điều kiện triển khai, 14 nhiệm vụ đã được phê duyệt, 8 nhiệm vụ không đủ điều kiện và 8 nhiệm vụ chưa được thẩm định.

Các nhiệm vụ đủ điều kiện tập trung vào những lĩnh vực như vũ trụ-điện tử, công nghệ đường sắt tốc độ cao, năng lượng, y tế và nông nghiệp.

Qua thẩm định, Bộ Khoa học và Công nghệ nhận thấy còn bốn nhóm vấn đề cần xử lý. Một số đề xuất chưa tách bạch kinh phí đầu tư với kinh phí nghiên cứu, phát triển; còn trùng lặp giữa các nhiệm vụ về vaccine, trí tuệ nhân tạo, bản sao số và dữ liệu dùng chung; chưa xác định đơn vị tiếp nhận, ứng dụng sản phẩm; chưa có mốc đánh giá và tiêu chí rõ ràng để quyết định tiếp tục hoặc dừng nhiệm vụ.

Đối với nhiệm vụ do địa phương đề xuất, tính đến ngày 14/9/2026, có 30 trong số 34 địa phương đề xuất 113 nhiệm vụ. Bộ Khoa học và Công nghệ phân loại thành ba nhóm: ba nhiệm vụ có thể báo cáo Thủ tướng Chính phủ để triển khai; 46 nhiệm vụ cần rà soát, hoàn thiện hồ sơ để phối hợp với các bộ, ngành; 64 nhiệm vụ địa phương có thể chủ động thực hiện.

Một số địa phương bước đầu gắn nhiệm vụ công nghệ chiến lược với lợi thế riêng, như Quảng Trị với chuỗi công nghệ từ thạch anh đến vật liệu silicon; Ninh Bình với bản sao số di sản quốc gia; Bắc Ninh với đóng gói, kiểm thử vi mạch.

Tuy nhiên, nhiều hồ sơ mới dừng ở đề xuất ứng dụng những công nghệ chung như trí tuệ nhân tạo, thiết bị bay không người lái, bản sao số; chưa xác định công nghệ cần làm chủ và đơn vị tiếp nhận sản phẩm.

Đánh giá bằng sản phẩm và tác động cụ thể

Bộ Khoa học và Công nghệ đề nghị bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan ngang bộ trực tiếp xác định bài toán và yêu cầu đối với sản phẩm công nghệ chiến lược, không khoán trắng cho các đơn vị khoa học.

Trước khi phê duyệt, cần làm rõ công nghệ hoặc sản phẩm tương tự đã có hay chưa; có thể mua, thuê, nhận chuyển giao hoặc sử dụng chung hay không. Những bài toán tương đồng giữa các địa phương cần được tập hợp để nghiên cứu, triển khai theo hướng liên vùng, tránh trùng lặp và phân tán nguồn lực.

Bộ cũng đề nghị bố trí tối thiểu 15% chi sự nghiệp khoa học và công nghệ cho công nghệ chiến lược; đẩy nhanh xây dựng các phòng thí nghiệm trọng điểm và thu hút chuyên gia theo cơ chế của Thông tư số 49/2026/TT-BKHCN.

Mỗi nhiệm vụ sẽ được theo dõi dựa trên các chỉ số về mức độ sẵn sàng công nghệ, sở hữu trí tuệ, tỷ lệ nội địa hóa, vốn ngoài ngân sách và doanh thu. Bộ Khoa học và Công nghệ cũng đề xuất xây dựng cơ sở dữ liệu chung về các nhiệm vụ công nghệ và tài sản đã được đầu tư nhằm hạn chế trùng lặp.

Theo Thứ trưởng Lê Xuân Định, hiệu quả của chương trình phải được đánh giá bằng số công nghệ lõi được làm chủ, số sản phẩm được thị trường tiêu thụ, số doanh nghiệp công nghệ được hình thành, số công nghệ nhập khẩu được thay thế và số bài toán lớn của đất nước được giải quyết.

Mỗi nhiệm vụ phải tạo ra sản phẩm công nghệ được làm chủ hoặc tác động có thể đo lường. Kinh phí được cấp theo từng mốc; nhiệm vụ không đạt mốc phải dừng và điều chuyển nguồn lực, đồng thời người đứng đầu phải chịu trách nhiệm về sản phẩm của nhiệm vụ.