Áp dụng sandbox phát triển kinh tế không gian tầm thấp

Thử nghiệm UAV trong nông nghiệp

Thiết bị, phương tiện bay không người lái (UAV) là một trong 22 sản phẩm công nghệ chiến lược. Ảnh: Tường Vi

Một số quốc gia trên thế giới như Trung Quốc đã xác định kinh tế không gian tầm thấp là ngành kinh tế chiến lược; Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc và nhiều nước châu Âu cũng đang đẩy mạnh thử nghiệm các mô hình dịch vụ mới dựa trên các phương tiện bay tầm thấp.

Theo Vụ Kinh tế số và Xã hội số, Bộ Khoa học và Công nghệ, điểm chung trong cách tiếp cận của các quốc gia là không chỉ phát triển phương tiện bay, mà xây dựng cả hệ sinh thái công nghiệp và dịch vụ cho kinh tế không gian tầm thấp. UAV chỉ là phương tiện và giá trị kinh tế nằm ở hệ sinh thái công nghệ, dữ liệu và dịch vụ đi kèm. Đây cũng chính là cách tiếp cận của Bộ Khoa học và Công nghệ khi nghiên cứu phát triển kinh tế không gian tầm thấp tại Việt Nam.

Cuối tháng 6-2026, UBND tỉnh Điện Biên đã ban hành quyết định phê duyệt Đề án thử nghiệm có kiểm soát phát triển kinh tế không gian tầm thấp trên địa bàn tỉnh. Đề án của Điện Biên tập trung vào 3 nhóm ứng dụng trọng điểm, Thứ nhất là nông nghiệp thông minh, bao gồm gieo hạt, phun thuốc bảo vệ thực vật, giám sát mùa vụ, vận chuyển vật tư và nông sản sau thu hoạch. Thứ hai là logistics tầm thấp, phục vụ vận chuyển thuốc, vật tư y tế, mẫu bệnh phẩm và hàng hóa thiết yếu tới các khu vực vùng sâu, vùng xa, nơi giao thông còn nhiều khó khăn. Thứ ba là quản lý tài nguyên và dịch vụ công, bao gồm lập bản đồ số, khảo sát địa hình, quản lý rừng, giám sát tài nguyên, cảnh báo sớm thiên tai và hỗ trợ công tác quản lý nhà nước.

Đề án đặt ra các mục tiêu định lượng rất cụ thể, chẳng hạn, sẽ thực hiện khoảng 6.000 chuyến bay thử nghiệm, phấn đấu trên 99% chuyến bay an toàn; 100% hoạt động bay được lập kế hoạch, giám sát, lưu vết và báo cáo.

Đề án đặt mục tiêu kiểm chứng từ 3-5 mô hình ứng dụng điển hình, phấn đấu giảm từ 20-30% thời gian hoặc chi phí so với phương thức truyền thống, qua đó nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ y tế, logistics và dịch vụ công của người dân tại vùng sâu, vùng xa.

Hồi tháng 3-2026, Bưu điện Việt Nam khảo sát và dựng giải pháp ứng dụng UAV thu hoạch chè Shan tuyết tại tỉnh Điện Biên, tích hợp với chuỗi logistics và cung ứng để tăng giá trị kinh tế. Ảnh: Bộ KHCN

Hoạt động sandbox được triển khai tại một số khu vực sản xuất nông nghiệp và y tế trọng điểm của tỉnh. Trong lĩnh vực nông nghiệp, các địa điểm thử nghiệm, gồm vùng trồng chè tại xã Sính Phình, vùng cà phê ở Mường Ảng, vùng mắc ca tại Tuần Giáo và khu vực canh tác lúa ở Thanh Nưa.

Trong lĩnh vực y tế, tỉnh sẽ thiết lập mạng lưới vận chuyển khẩn cấp bằng UAV kết nối Trung tâm Y tế Mường Ảng với các trạm y tế xã Nà Tấu và các điểm trạm y tế Mường Đăng, Ngối Cáy, Ảng Tở để vận chuyển thuốc, vật tư y tế và mẫu bệnh phẩm, góp phần nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ y tế cho người dân.

Tổng công ty Bưu điện Việt Nam (Vietnam Post) là đơn vị chủ trì triển khai và vận hành thử nghiệm. Tập đoàn FPT cùng với các đơn vị sản xuất UAV khác tham gia phụ trách kỹ thuật, cung cấp giải pháp công nghệ, thiết bị UAV và hệ thống phần mềm điều khiển bay...

Động lực tăng trưởng kinh tế mới

Tổng công ty Bưu điện Việt Nam thử nghiệm dùng UAV để vận chuyển bưu kiện gói nhỏ trên tuyến Cần Giờ - Vũng Tàu. Ảnh: VNP

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số trong giai đoạn 2026-2030. Để đạt được mục tiêu đó, bên cạnh việc tiếp tục phát huy các động lực truyền thống, Việt Nam cần chủ động mở ra những không gian phát triển mới, hình thành các ngành kinh tế mới có năng suất cao và giá trị gia tăng lớn hơn. Trong bối cảnh đó, kinh tế không gian tầm thấp được xác định là một trong những động lực tăng trưởng mới

Chia sẻ về phát triển kinh tế tầm thấp tại Điện Biên, ông Nguyễn Văn Khoa, Chủ tịch Liên minh kinh tế tầm thấp Việt Nam (LEAP), Tổng giám đốc Tập đoàn FPT cho rằng, để tạo ra giá trị thực sự, các mô hình ứng dụng sẽ được xây dựng cụ thể, gắn với bài toán của người dân, doanh nghiệp và chính quyền địa phương.

Theo ông Khoa, với Điện Biên, các bài toán có thể bắt đầu từ nông nghiệp, vận chuyển nông sản, giám sát cây trồng, kiểm soát dịch bệnh, quản lý rừng và hỗ trợ logistics tại các khu vực có địa hình phức tạp. Điện Biên có khoảng 70% diện tích canh tác là sườn dốc, khó cơ giới hóa, chi phí lao động cao và hiệu quả sản xuất nông nghiệp còn hạn chế.

Ông Nguyễn Văn Khoa chia sẻ về phát triển kinh tế không gian tầm thấp tại tỉnh Điện Biên. Ảnh: FPT

FPT và Trường Thịnh Drone đã thử nghiệm ứng dụng máy bay không người lái trong nông nghiệp tại Điện Biên và ghi nhận nhiều kết quả tích cực. UAV có thể giảm thời gian phun thuốc từ 4h xuống còn 10 phút/ha, tăng năng suất gieo hạt, rải phân từ suất 0,5-1ha/người/ngày lên 40-64ha/ngày tại những khu vực con người khó tiếp cận và giảm khoảng 40% chi phí logistics vận chuyển nông sản.

Theo mô phỏng của FPT, trên diện tích hơn 51.000ha với các cây trồng chủ lực như lúa, cà phê, mắc ca và trà Shan tuyết, việc ứng dụng UAV có thể giúp giảm 15-20% chi phí canh tác, tiết kiệm khoảng 62 triệu m3 nước mỗi năm và giảm 30% chi phí nhân công. Đồng thời, thu nhập người dân dự kiến tăng từ 9-18 triệu đồng/ha/năm, đóng góp thêm khoảng 2.630 tỷ đồng cho GRDP của tỉnh mỗi năm.

“Nếu các công đoạn trong nông nghiệp được chuẩn hóa và công nghiệp hóa hơn, chúng ta mới có thể tăng sức cạnh tranh cho nông sản và cho người nông dân”, ông Nguyễn Văn Khoa nhấn mạnh.

Ông Nguyễn Văn Thuật, Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế số và Xã hội số. Ảnh: Mạnh Hưng

Trong chia sẻ mới đây, ông Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế số và Xã hội số (Bộ Khoa học và Công nghệ) Nguyễn Văn Thuật cho biết, đối với một lĩnh vực mới, thách thức lớn nhất không phải là công nghệ. Điều khó hơn là thể chế phải theo kịp công nghệ. Nếu chờ đến khi hệ thống pháp luật hoàn thiện đầy đủ rồi mới cho phép triển khai thì rất có thể chúng ta sẽ bỏ lỡ cơ hội phát triển. Nhưng nếu cho phép triển khai đại trà khi chưa đánh giá đầy đủ các rủi ro thì cũng không bảo đảm yêu cầu về quốc phòng, an ninh, an toàn bay và lợi ích của xã hội.

Chính vì vậy, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) được xây dựng như một công cụ để giải quyết vấn đề này. Chúng ta không chờ hoàn thiện toàn bộ chính sách rồi mới đổi mới, mà đổi mới có kiểm soát, và thông qua thử nghiệm, có thêm thực tiễn để hoàn thiện chính sách.

“Việt Nam đã bắt đầu đưa cơ chế sandbox vào thực tiễn để thử nghiệm một lĩnh vực kinh tế mới. Nếu thành công, đây sẽ không chỉ là thành công của Điện Biên, mà sẽ là mô hình tham chiếu để hoàn thiện chính sách quốc gia, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế không gian tầm thấp tại Việt Nam trong những năm tới”, ông Thuật cho biết.