Xây dựng môi trường mạng văn minh, có trách nhiệm

Nguy hiểm hơn, các thế lực thù địch và cơ hội chính trị đã gia tăng cường độ chống phá, xuyên tạc Nghị định, từ đó vu cáo Việt Nam hạn chế quyền tự do ngôn luận.

Internet và mạng xã hội là không gian quan trọng phục vụ học tập, lao động, sản xuất, kinh doanh và giao tiếp xã hội. Bên cạnh những giá trị tích cực, cũng xuất hiện nhiều hành vi vi phạm pháp luật như phát tán thông tin giả, xuyên tạc, vu khống, lừa đảo trực tuyến, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, đánh cắp dữ liệu cá nhân, xúc phạm danh dự, nhân phẩm của tổ chức, cá nhân và nhiều hành vi gây ảnh hưởng tiêu cực đến an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội.

Ngày 15/5/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 174 quy định cụ thể các hành vi vi phạm, hình thức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả và thẩm quyền xử phạt đối với các hành vi vi phạm trong các lĩnh vực thuộc phạm vi điều chỉnh, bao gồm hành vi lan truyền thông tin giả.

Việt Nam không phải là quốc gia duy nhất áp dụng chế tài đối với hành vi lan truyền thông tin giả. Đức ban hành Đạo luật Thực thi mạng (NetzDG), yêu cầu các nền tảng số xử lý nhanh nội dung vi phạm pháp luật. Singapore có Đạo luật Bảo vệ khỏi thông tin sai sự thật và thao túng trực tuyến (POFMA), cho phép yêu cầu cải chính hoặc gỡ bỏ các thông tin sai sự thật trong những trường hợp luật định. Liên minh châu Âu triển khai nhiều cơ chế chống tin giả và tăng trách nhiệm của các nền tảng trực tuyến thông qua Đạo luật Dịch vụ số (Digital Services Act).

Tại Pháp, Hàn Quốc, Nhật Bản hay Australia, các hành vi vu khống, xúc phạm danh dự hoặc phát tán thông tin sai sự thật cũng có thể dẫn đến trách nhiệm dân sự, hành chính hoặc hình sự tùy từng trường hợp. Điều này phản ánh xu hướng chung của thế giới là bảo vệ quyền tự do biểu đạt nhưng cũng yêu cầu người sử dụng mạng xã hội phải chịu trách nhiệm đối với nội dung mình công bố.

Nghị định số 174 không có điều, khoản nào quy định về xử phạt đối với người bày tỏ ý kiến, góp ý, hay đưa ra quan điểm khác với cơ quan nhà nước mà chỉ quy định việc xử lý các hành vi cụ thể có tính chất vi phạm pháp luật, như: cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân; cung cấp, chia sẻ các tác phẩm báo chí, văn học, nghệ thuật, xuất bản phẩm mà không được sự đồng ý của chủ thể quyền sở hữu trí tuệ hoặc chưa được phép lưu hành hoặc đã có quyết định cấm lưu hành hoặc tịch thu;…

Đây là những hành vi đã được nhiều hệ thống pháp luật trên thế giới điều chỉnh nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức cũng như bảo đảm trật tự, an toàn của không gian mạng. Thế nhưng, một số tài khoản, fanpage và hội nhóm trên mạng xã hội đã cố tình bóp méo các quy định, cho rằng Nghị định số 174 cấm hoặc hạn chế người dân chia sẻ bài viết của báo chí, từ đó kích động dư luận, kêu gọi tẩy chay báo chí chính thống.

Điều 95 của Nghị định quy định một trong những hành vi vi phạm các quy định về trách nhiệm sử dụng dịch vụ mạng xã hội, đó là “Lợi dụng mạng xã hội để sản xuất nội dung dưới hình thức phóng sự, điều tra, phỏng vấn báo chí”. Theo phân tích của các chuyên gia pháp luật và các nhà báo, quy định này nhằm ngăn chặn tình trạng một số cá nhân giả danh hoạt động báo chí, tự nhận là “phóng viên”, “nhà điều tra”, dàn dựng các chương trình mang hình thức báo chí để tạo uy tín giả tạo, gây sức ép, tống tiền doanh nghiệp hoặc phát tán thông tin chưa được kiểm chứng.

Những hành vi này không chỉ ảnh hưởng đến quyền của người bị phản ánh mà còn làm xói mòn niềm tin của xã hội đối với báo chí chính thống. Ngăn chặn hành vi lợi dụng mạng xã hội để giả danh hoạt động báo chí không đồng nghĩa với việc cấm người dân phản ánh tiêu cực hay tố cáo vi phạm pháp luật. Công dân vẫn có quyền phản ánh, kiến nghị, tố cáo, cung cấp thông tin cho cơ quan báo chí hoặc cơ quan nhà nước theo đúng quy định của pháp luật.

Một số luận điệu khác cho rằng Nghị định số 174 đặt ra mức xử phạt quá cao, nhằm hạn chế tự do ngôn luận. Đây cũng là cách nhìn thiếu khách quan, có tính chất suy diễn cực đoan. Thực tế, trong pháp luật xử lý vi phạm hành chính, mức phạt luôn được xây dựng theo nguyên tắc tương xứng với tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi vi phạm và hậu quả gây ra. Những hành vi phát tán thông tin giả có thể gây thiệt hại rất lớn đối với cá nhân, doanh nghiệp, thị trường tài chính, hoạt động quản lý nhà nước, thậm chí ảnh hưởng đến an ninh quốc gia và trật tự xã hội. Áp dụng mức xử phạt đủ sức răn đe là cần thiết nhằm nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của người sử dụng internet, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức, cộng đồng.

Theo các chuyên gia pháp luật, Nghị định số 174 được ban hành trên cơ sở nhiều luật hiện hành như Luật Xử lý vi phạm hành chính, Luật Viễn thông, Luật Giao dịch điện tử, Luật Công nghệ thông tin và các quy định pháp luật liên quan. Nội dung của Nghị định nhằm cụ thể hóa các quy định của luật, bảo đảm tính thống nhất trong hệ thống pháp luật.

Trên thế giới, không một quốc gia nào công nhận việc phát tán thông tin sai sự thật là một bộ phận của quyền tự do biểu đạt. Nếu một cá nhân được quyền bịa đặt, vu khống hoặc xúc phạm người khác mà không chịu bất kỳ trách nhiệm nào thì quyền tự do của những người còn lại sẽ bị xâm hại. Vì vậy, xây dựng các chế tài đối với hành vi lan truyền thông tin giả thực chất là bảo vệ môi trường thông tin lành mạnh để quyền tự do ngôn luận được thực hiện đúng đắn. Trong thời đại số, văn hóa ứng xử trên không gian mạng cần được xây dựng dựa trên các giá trị trung thực, trách nhiệm, tôn trọng pháp luật và tôn trọng quyền con người.

Để đấu tranh hiệu quả với các luận điệu xuyên tạc Nghị định số 174, các cơ quan chức năng cần tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến pháp luật giúp người dân hiểu đúng bản chất và mục tiêu của Nghị định; chủ động cung cấp thông tin chính thống, kịp thời phản bác các thông tin sai lệch trên mạng xã hội. Mỗi người dân cần tiếp tục nâng cao kỹ năng kiểm chứng thông tin, không chia sẻ các nội dung chưa được xác minh, góp phần xây dựng môi trường mạng văn minh, có trách nhiệm.