Viết tiếp trang đời mới tươi sáng

Ký ức không thể quên

Tháng 8/2019, hoàn lưu bão số 3 gây mưa lớn kéo dài trên vùng thượng nguồn sông Luồng. Nước trên suối Son chảy qua bản Sa Ná dâng cao từng giờ. Nhận được cảnh báo từ chính quyền địa phương, nhiều hộ dân đã kịp di chuyển lên nơi cao tránh trú. Đêm xuống, mưa có dấu hiệu ngớt dần, ai cũng nghĩ nguy hiểm đã qua, cho nên tranh thủ chạy về dọn dẹp nhà cửa. Nhưng rạng sáng hôm sau, một trận lũ quét từ thượng nguồn bất ngờ ập xuống. Dòng nước cuồng nộ, đỏ ngầu cuốn theo đất đá, cây rừng, cuốn phăng mọi vật cản trên đường di chuyển.

Chỉ trong vài giờ, thiên tai đã khiến 10 người thiệt mạng, 6 người mất tích, nhiều người khác bị thương. 30 ngôi nhà bị cuốn trôi hoàn toàn, 14 căn khác đổ sập, ruộng nương, ao cá, chuồng trại bị vùi lấp. Gia sản tích cóp cả đời của nhiều gia đình phút chốc tan theo dòng nước dữ. Từ một bản làng trù phú, bỗng chốc Sa Ná gần như bị xóa sổ, không còn gì ngoài những tảng đá nằm ngổn ngang trên bãi đất lầy lội bùn đất. Thứ duy nhất còn đứng vững sau trận lũ là nhà vệ sinh xây kiên cố, với chiếc bồn inox gắn trên cao, đến nay vẫn còn được giữ lại như chứng nhân.

Nhắc lại ký ức đau thương, anh Vi Văn Linh (sinh năm 1982) vẫn chưa hết bàng hoàng. Do nhà ở vị trí cao hơn trong bản cho nên đêm trước lũ, gia đình anh đón gần 15 người trong bản đến trú tạm. Nhưng khi thấy tình hình nước lũ tiếp tục dâng, anh và người thân gom vài bộ quần áo, chạy lên khu đồi cao. Anh tận mắt chứng kiến ngôi nhà của mình bị dòng lũ cuốn phăng chỉ trong vài phút. “Lúc ấy, tôi thấy tim mình thắt lại...”, anh rưng rưng kể.

Trong bản còn có những gia đình chịu mất mát lớn hơn như gia đình ông Hà Văn Vân có tới 6 người chết và mất tích sau trận lũ, chỉ còn lại mình ông. Không đủ can đảm ở lại nơi chất chứa quá nhiều ký ức bi thương, một thời gian sau ông rời bản đi nơi khác sinh sống.

Chính trong hoạn nạn, tình người nơi vùng biên được thắp sáng. Ngay khi nhận được tin báo, chính quyền địa phương cùng lực lượng quân đội, công an, lập tức triển khai công tác cứu hộ. Đại tá Hồ Ngọc Thu, khi đó là Chính trị viên Đồn Biên phòng Na Mèo, vẫn nhớ như in những giờ phút “đấu trí” căng thẳng với thiên tai. Có tin lũ dữ về Sa Ná, anh lập tức cử 3 tổ công tác vào bản giúp đồng bào. Do đường giao thông bị bão lũ chia cắt, hai tổ không thể tiếp cận được bản, một tổ phải chọn cách đi đường vòng sang Lào rồi vào bản theo hướng đó.

Các đồng đội của anh kể lại, ngay khi thấy bộ đội xuất hiện, nhiều người dân bật khóc vì biết mình đã được cứu sống. Cùng với đó, đơn vị khẩn trương huy động 2,2 tấn gạo còn lại trong kho, cũng như các lương thực thực phẩm hiện có của đồn để cứu trợ bà con kịp thời.

Hồi sinh trên vùng đất mới

Khung cảnh bình yên ở bản tái định cư Sa Ná. (Ảnh: PHONG ĐIỆP)

Nhưng cứu trợ chỉ là bước đầu, bài toán lớn hơn được đặt ra là làm thế nào để người dân Sa Ná có thể bắt đầu trở lại cuộc sống. Qua nhiều lần khảo sát, chính quyền quyết định xây dựng khu tái định cư mới tại đồi Pom Ngồ, cách bản cũ khoảng 1km. Đây là khu vực cao ráo, địa chất ổn định, giúp giảm nguy cơ lũ quét và sạt lở.

Dự án được triển khai với tinh thần khẩn trương chưa từng có. Chỉ sau 3 tháng, cuối tháng 11/2019, 51 hộ dân bị ảnh hưởng bởi lũ quét đã được bàn giao nhà mới. 19 căn nhà cấp bốn và 32 nhà sàn truyền thống được dựng lên vững chãi, nền cao, kết cấu chịu được tác động của mưa lũ. Nhà văn hóa cộng đồng, trường học, điện lưới, đường bê-tông nội bản nhanh chóng hoàn thiện. Tuyến đường dài hơn 3 km nối từ quốc lộ vào khu tái định cư không chỉ mở lối đi thuận tiện cho người dân mà còn mở ra hy vọng về một tương lai khởi sắc hơn.

Điều đáng quý là bên cạnh sự vào cuộc quyết liệt của chính quyền và lực lượng chức năng, người dân Sa Ná đã nỗ lực vươn lên, không chấp nhận đầu hàng trước số phận. Gia đình ông Ngân Văn Piến (sinh năm 1953) và bà Ngân Thị Suối (sinh năm 1955) từng mất hết ruộng vườn, ao cá, đàn nhím sau trận lũ lịch sử. Tưởng như tuổi già trắng tay, nhưng ông bà vẫn quyết tâm gây dựng lại cuộc sống. Vài năm sau thiên tai, gia đình ông Piến đã trở thành một trong những hộ tiêu biểu của bản trong phát triển mô hình VAC.

Anh Vi Văn Linh giờ đây trở thành Phó trưởng thôn kiêm Tổ trưởng an ninh của bản. Với sự quan tâm, hỗ trợ của chính quyền, anh cùng bà con khai hoang ruộng đồng, khôi phục sản xuất sau thiên tai. Những thửa ruộng từng bị bùn đá vùi lấp nay đã xanh trở lại. Riêng gia đình anh mỗi vụ thu hoạch được hơn 1 tấn thóc. Trong câu chuyện của người dân đã ít dần những tiếng thở dài về mất mát, thay vào đó là câu chuyện về mùa màng, việc học của con trẻ, về những dự định làm ăn để thoát nghèo.

Theo lãnh đạo xã Na Mèo, đời sống người dân Sa Ná hiện đã có nhiều chuyển biến tích cực, tỷ lệ hộ nghèo giảm dần qua từng năm. Không ít thanh niên đi học nghề, xuất khẩu lao động để tăng thêm thu nhập cho gia đình. Ông Lê Văn Thơ, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Na Mèo cho biết: “Khu tái định cư Sa Ná hiện đã được công nhận là bản đạt chuẩn nông thôn mới, bản kiểu mẫu. Đó không chỉ là kết quả của đầu tư hạ tầng, mà còn phản ánh sự đổi thay trong đời sống và nỗ lực vươn lên của người dân sau thiên tai”.

Người dân Sa Ná không quên ký ức đau thương. Bên con đường bê-tông dẫn vào bản, tấm bia tưởng nhớ những nạn nhân thiệt mạng trong trận lũ năm 2019 vẫn luôn có người đến thắp hương mỗi dịp lễ, Tết hay ngày giỗ chung của bản. Những người đã khuất vẫn hiện diện trong tâm trí của những người ở lại. Nhưng nếu mãi chìm trong sự bi lụy thì sẽ không thể bước tiếp về phía trước. Thiên tai có thể cuốn đi nhà cửa, ruộng nương, thậm chí cướp đi sinh mạng con người, nhưng không thể đánh gục khát vọng sống của con người. Sự khởi sắc của Sa Ná hôm nay là minh chứng sinh động cho sức mạnh ấy: Một bản làng mới đang hồi sinh, viết tiếp những trang đời mới tươi sáng hơn.