Từ "Made in China" đến làn sóng AI Trung Quốc

Những chiếc taxi không người lái dự kiến lăn bánh tại miền Đông Thụy Sĩ đầu năm tới sẽ sử dụng công nghệ của Apollo Go, nền tảng robotaxi thuộc Baidu. Đây là một phần trong làn sóng hơn 70 doanh nghiệp AI của Trung Quốc mở rộng hoạt động ra nước ngoài, đánh dấu bước chuyển từ xuất khẩu hàng hóa "Made in China" sang các dịch vụ và nền tảng "AI from China" (AI từ Trung Quốc).

Xe robotaxi Apollo Go của Baidu đang hoạt động trên các tuyến phố ở thành phố Vũ Hán, Trung Quốc. Ảnh: Sixth Tone

Sự chuyển dịch này không chỉ phản ánh tham vọng công nghệ mà còn gắn với yêu cầu tìm kiếm động lực tăng trưởng mới. Trong bối cảnh tiêu dùng nội địa, bất động sản và đầu tư tư nhân vẫn phục hồi chậm, AI đang nổi lên như một ngành xuất khẩu chiến lược, nối tiếp xe điện, pin và các ngành công nghệ cao trong quá trình nâng cấp nền kinh tế Trung Quốc.

Dù đã tích lũy lợi thế về dữ liệu, quy mô và chi phí nhờ thị trường trong nước, nhiều doanh nghiệp AI vẫn khó tạo lợi nhuận. Giá dịch vụ thấp, người tiêu dùng chưa sẵn sàng trả tiền cho các ứng dụng AI, còn doanh nghiệp trong nước vẫn khá dè dặt trong đầu tư công nghệ.

Điều đó khiến thị trường quốc tế trở nên hấp dẫn hơn. Một chuyến taxi dài 10 km tại Vũ Hán có giá khoảng 3,4 USD, trong khi hành trình tương tự tại St. Gallen của Thụy Sĩ lên tới khoảng 54 USD. Với công nghệ đã được tối ưu trong nước, các doanh nghiệp Trung Quốc có cơ hội đạt biên lợi nhuận cao hơn nhiều khi mở rộng ra nước ngoài.

Xu hướng này không chỉ xuất hiện ở robotaxi. Công ty AI tạo sinh MiniMax hiện thu khoảng 73% doanh thu từ các thị trường ngoài Trung Quốc đại lục, còn Geek+, doanh nghiệp robot logistics và phần mềm điều phối, ghi nhận hơn 75% doanh thu từ nước ngoài. AI vì thế không còn chỉ là một lĩnh vực được khuyến khích phát triển, mà đang trở thành một ngành xuất khẩu thực sự.

Theo Fitch Ratings, kinh tế Trung Quốc tăng 4,7% trong nửa đầu năm 2026, chủ yếu nhờ các ngành định hướng xuất khẩu và đầu tư vào AI, trong khi tiêu dùng nội địa, bất động sản và đầu tư tư nhân vẫn chịu nhiều sức ép. Điều này cho thấy AI không chỉ là một công nghệ mới mà đang trở thành một phần quan trọng trong chiến lược duy trì tăng trưởng và nâng cấp công nghiệp.

Xu hướng đó cũng phản ánh sự thay đổi trong cơ cấu xuất khẩu của Trung Quốc. Trong giai đoạn 2015–2025, xuất khẩu dịch vụ tăng gấp đôi lên khoảng 510 tỷ USD mỗi năm sau khi điều chỉnh theo lạm phát, trong khi xuất khẩu hàng hóa tăng hơn 40%. AI, điện toán đám mây, robot và các nền tảng số nhiều khả năng sẽ chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong làn sóng xuất khẩu dịch vụ này.

Đẩy mạnh AI ra thị trường quốc tế còn giúp Bắc Kinh cân bằng giữa mục tiêu thúc đẩy đổi mới công nghệ và yêu cầu duy trì ổn định thị trường lao động trong nước. Việc mở rộng robotaxi từng làm dấy lên lo ngại về nguy cơ ảnh hưởng đến việc làm của một bộ phận tài xế, khiến một số địa phương thận trọng hơn trong việc cấp phép mở rộng hoạt động. Theo một số chuyên gia, khi doanh nghiệp AI mở rộng hoạt động quốc tế, những tác động của quá trình tự động hóa cũng sẽ xuất hiện trên phạm vi rộng hơn, thay vì chỉ tập trung ở thị trường Trung Quốc.

Tuy nhiên, mục tiêu của Trung Quốc không chỉ là doanh thu. Trong các lĩnh vực mới như robotaxi, doanh nghiệp triển khai sớm thường có lợi thế trong việc hình thành tiêu chuẩn kỹ thuật và phương thức vận hành trên thực tế. Nếu công nghệ Trung Quốc được ứng dụng rộng rãi ngay từ giai đoạn đầu, nước này có thể đóng vai trò ngày càng lớn trong quá trình phát triển các tiêu chuẩn AI toàn cầu, bên cạnh các doanh nghiệp phương Tây vốn đang giữ nhiều lợi thế.

Dẫu vậy, xuất khẩu AI sẽ không dễ dàng như bán xe điện hay thiết bị điện tử. Các dịch vụ AI liên quan trực tiếp đến dữ liệu, quyền riêng tư, an ninh mạng và trách nhiệm pháp lý, khiến nhiều quốc gia thận trọng hơn trong việc mở cửa thị trường. Cạnh tranh trong lĩnh vực AI vì thế sẽ không chỉ là cuộc đua về công nghệ, mà còn là cuộc cạnh tranh về niềm tin, tiêu chuẩn và khả năng thích ứng với các quy định của từng quốc gia.

Trong nhiều năm, thế giới biết đến "Made in China" như biểu tượng của năng lực sản xuất. Giai đoạn tiếp theo, dấu ấn của Trung Quốc có thể không còn được đo chủ yếu bằng số lượng hàng hóa xuất khẩu, mà bằng mức độ hiện diện của các thuật toán, nền tảng và tiêu chuẩn AI trong đời sống toàn cầu. Nếu xu hướng này tiếp tục, "AI from China" sẽ không chỉ là một khái niệm mới, mà còn phản ánh quá trình Trung Quốc mở rộng hiện diện trong hệ sinh thái AI toàn cầu.