Tổng thống Trump chuyển trọng tâm sang gây sức ép kinh tế với Iran

Tổng thống Mỹ Donald Trump dường như tạm thời từ bỏ ý định ra lệnh tiến hành các cuộc tấn công quân sự mới nhằm vào Iran, ngay cả khi Tehran đưa ra những yêu cầu cứng rắn. Ảnh: Thevibes.com

Trong những tuần gần đây, Tổng thống Mỹ Donald Trump nhiều lần cảnh báo sẽ tiến hành một cuộc tấn công “quy mô lớn” hoặc “chưa từng có tiền lệ” nhằm vào Tehran, với mục tiêu buộc Iran nhượng bộ trong các vấn đề liên quan đến Eo biển Hormuz, chương trình hạt nhân và sự ủng hộ đối với Hamas và Hezbollah.

Tuy nhiên, trong cuộc trả lời phỏng vấn với Axios ngày 9-8, Tổng thống Trump không đưa ra thêm lời đe dọa quân sự mà phát tín hiệu sẵn sàng dựa nhiều hơn vào sức ép kinh tế đối với Iran, dù Tehran vẫn trì hoãn thỏa thuận mở lại Eo biển Hormuz.

Iran trước đó yêu cầu Washington chấm dứt phong tỏa các cảng biển và dỡ bỏ lệnh trừng phạt dầu mỏ theo biên bản ghi nhớ hai nước ký hồi tháng 6.

Tuyên bố mới nhất cho thấy cách tiếp cận của Nhà Trắng có dấu hiệu chuyển trọng tâm. Sau nhiều tháng tiến hành các cuộc tấn công quân sự, áp đặt trừng phạt và siết chặt phong tỏa hải quân, Washington dường như đang đặt cược vào khả năng những tổn thất kinh tế tích tụ sẽ tạo sức ép đủ lớn để buộc Tehran điều chỉnh tính toán.

“Chúng tôi chỉ đàm phán với Iran ở mức độ hạn chế và vẫn đang theo dõi họ. Chính quyền Tehran đang đối mặt với lạm phát cao và thực tế là đã cạn kiệt ngân sách”, ông Trump cho biết.

Tổng thống Mỹ cũng nhấn mạnh lệnh phong tỏa hải quân được Washington áp đặt từ tháng 4 đã gia tăng sức ép và làm trầm trọng thêm những khó khăn kinh tế của Iran.

Trong khi đó, tác động của cuộc đối đầu đối với kinh tế Mỹ cũng là yếu tố Nhà Trắng phải tính đến. Theo ông Trump, áp lực đối với người tiêu dùng Mỹ đã giảm bớt khi giá dầu đi xuống, hiện chỉ ở mức hơn 80 USD/thùng. Điều này tạo thêm dư địa để Washington duy trì sức ép với Tehran mà hạn chế phần nào những hệ lụy kinh tế trong nước.

Chuyên gia về Iran Gregory Brew thuộc Eurasia Group nhận định nếu đối đầu trực tiếp với Tehran kéo dài, Washington sẽ phải đối mặt với hàng loạt sức ép, từ giá dầu cao, tỷ lệ ủng hộ suy giảm và kho dự trữ đạn dược hao hụt đến sự phản đối tại Quốc hội.

Sức ép chính trị trong nước cũng ngày càng đáng chú ý khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ ngày 3-11 đang đến gần.

Các cuộc thăm dò cho thấy sự phản đối chiến tranh với Iran gia tăng, tập trung chủ yếu ở cử tri Dân chủ và độc lập, nhưng cũng xuất hiện trong một bộ phận cử tri Cộng hòa.

Những lo ngại không chỉ liên quan đến nguy cơ xung đột kéo dài mà còn tập trung vào giá năng lượng, hàng tiêu dùng và việc Washington có một chiến lược khả thi để thoát khỏi cuộc xung đột hay không.

Ở chiều ngược lại, Iran dường như không chịu sức ép về thời gian như Mỹ. Theo chuyên gia Roxane Farmanfarmaian tại Đại học Cambridge, Tehran có thể kiên nhẫn duy trì đàm phán về việc mở lại Eo biển Hormuz, đồng thời chờ Washington xuống thang, ngay cả khi Tổng thống Trump liên tục khẳng định Iran đang rất cần một thỏa thuận.

Theo bà Farmanfarmaian, Iran đang thể hiện thiện chí thông qua các cuộc đàm phán với Oman, nhưng đồng thời tìm cách tạo sức ép để Washington phải nhượng bộ trước. Điều này đặt hai bên vào thế giằng co, khi mỗi bên đều chờ xem đối phương sẽ thay đổi lập trường trước.

Bên cạnh những tính toán của Washington và Tehran, sức ép từ các đồng minh vùng Vịnh cũng có thể góp phần định hình chiến lược của Mỹ. Theo chuyên gia cấp cao Jason Campbell tại Middle East Institute, các quốc gia vùng Vịnh nhiều khả năng đã thuyết phục chính quyền Tổng thống Trump rằng những cuộc tấn công quy mô lớn vào cơ sở hạ tầng dân sự của Iran khó tạo ra khác biệt về chiến lược. Ngược lại, động thái này có thể đẩy xung đột thành một cuộc chiến quy mô lớn và gây bất ổn cho toàn khu vực.