Tìm kiếm sự đồng thuận trong xử lý khủng hoảng di cư tại Ceuta

Làn sóng người di cư bất ngờ ồ ạt đổ vào Ceuta, vùng lãnh thổ tự trị của Tây Ban Nha ở hải ngoại, làm dấy lên lo ngại về một cuộc khủng hoảng mới bùng phát, đặt Liên minh châu Âu (EU) trước phép thử về sự đoàn kết. Với khoảng 60.000 người đã vào Ceuta từ Maroc chỉ trong vài ngày, làn sóng di cư này không chỉ tạo áp lực lớn đối với Madrid mà còn làm bộc lộ những bất đồng sâu sắc trong EU về chính sách nhập cư, kéo theo hàng loạt phản ứng cứng rắn từ nhiều quốc gia thành viên, đe dọa sự thống nhất của EU trong xử lý khủng hoảng.

Ceuta rộng 18,5km² cùng với Melilla lân cận, là hai vùng lãnh thổ của Tây Ban Nha nằm trên bờ biển Bắc Phi, giáp với Maroc. Đây là hai khu vực duy nhất có đường biên giới trên bộ giữa châu Âu và châu Phi. Từ lâu, những thành phố này được xem là một trong những “cửa ngõ” để người di cư từ châu Phi tìm đường vào châu Âu. Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng hiện nay được đánh giá là nghiêm trọng nhất kể từ năm 2021, khi khoảng 60.000 người đã đồng loạt tràn vào Ceuta chỉ trong vài ngày, khiến vùng lãnh thổ này trở thành “điểm nóng” mới trong cuộc khủng hoảng di cư của châu Âu.

Quy mô cuộc khủng hoảng vượt xa những cảnh báo trước đó khi mà số người di cư bất ngờ đổ vào Ceuta tương đương 70% dân số của vùng lãnh thổ này. Nhiều người đã bơi vòng qua phần cuối của hàng rào biên giới nhô ra Địa Trung Hải để vào Ceuta và hành trình mạo hiểm này đã tước đi sinh mạng của ít nhất 67 người. Trước tình thế nguy cấp, Tây Ban Nha đã triển khai lực lượng quân đội, cảnh sát và Vệ binh dân sự tại các khu vực trọng yếu thuộc vùng lãnh thổ hải ngoại nhằm kiểm soát tình hình.

Phía Maroc cũng tăng cường lực lượng an ninh dọc biên giới, sử dụng hơi cay, vòi rồng và bắn chỉ thiên để giải tán đám đông tìm cách vượt biên. Một thỏa thuận khẩn cấp giữa Chính phủ Maroc và Chính phủ Tây Ban Nha đã giúp đưa khoảng 53.000 người trở về Maroc, tạm thời hạ nhiệt làn sóng di cư.

Nguyên nhân khiến dòng người di cư gia tăng đột ngột chưa được xác định, song tình trạng này gây lo ngại về chính trị tại châu Âu. Cuộc khủng hoảng đã làm bùng phát tranh cãi. Chính phủ Italia quyết định tạm đình chỉ việc áp dụng Hiệp ước Schengen về tự do đi lại đối với Tây Ban Nha trong thời hạn 1 tháng, đồng thời đóng các tuyến hàng hải và hàng không giữa hai nước do lo ngại nguy cơ mất an ninh. Động thái của Rome ngay lập tức vấp phải phản ứng từ Madrid.

Chính phủ Tây Ban Nha đã triệu Đại sứ Italia để phản đối, đồng thời khẳng định làn sóng người di cư tại Ceuta không bắt nguồn từ chính sách nhập cư của nước này mà xuất phát từ việc các đường dây buôn người lợi dụng một phán quyết trước đó của Tòa án Tối cao liên quan quy trình xử lý người vượt biên bằng đường biển.

Cuộc khủng hoảng tại Ceuta có nguy cơ làm gia tăng rạn nứt trong EU. Phần Lan, Hà Lan, Đan Mạch, Cộng hòa Séc và Thụy Điển đều ủng hộ lập trường cứng rắn của Italia. Đức nhấn mạnh việc bảo vệ biên giới bên ngoài của EU là ưu tiên hàng đầu trong cuộc chiến chống nhập cư trái phép.

Ở chiều ngược lại, bày tỏ đoàn kết với Tây Ban Nha trong nỗ lực kiểm soát dòng người di cư, Ủy ban châu Âu (EC) và Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa nhấn mạnh các quy định đặc biệt của Hiệp ước Schengen đối với hai vùng lãnh thổ Ceuta và Melilla vẫn có hiệu lực.

Chỉ trích phản ứng cứng rắn của một số nước EU, Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sanchez khẳng định tính toàn vẹn của khu vực này vẫn được bảo đảm và làn sóng di cư tại Ceuta không gây ảnh hưởng tới việc đi lại trong khối. Theo giới chức Tây Ban Nha, Ceuta và Melilla áp dụng những thủ tục riêng, trong đó kiểm soát biên giới đối với bất kỳ người nào sử dụng đường hàng không hoặc đường biển để tới phần lãnh thổ châu Âu.

Là những nơi duy nhất thuộc EU có biên giới đất liền giáp với châu Phi, hai vùng lãnh thổ Ceuta và Melilla thường được người di cư lựa chọn là nơi để họ tìm cách vượt biên đến các quốc gia EU khác. Cuộc khủng hoảng người di cư tại Ceuta lần này cũng là một phép thử đối với EU về tìm kiếm sự đồng thuận trong xử lý khủng hoảng. Phần lớn quốc gia thành viên EU kêu gọi tiến hành thảo luận khẩn cấp về tình hình hiện nay. Trong một bức thư ngỏ, lãnh đạo 22 trong tổng số 27 quốc gia thành viên EU yêu cầu bộ trưởng nội vụ các nước trong khối khẩn trương họp trực tuyến để thống nhất biện pháp ứng phó nhanh chóng, cũng như ngăn chặn những vụ vượt biên không kiểm soát tiếp diễn.

Cuộc khủng hoảng Ceuta không chỉ là vấn đề của riêng Tây Ban Nha mà còn gióng lên hồi chuông cảnh báo đối với các nước EU khác trong việc tìm kiếm những giải pháp lâu dài, bền vững cho vấn đề người di cư vốn luôn đe dọa sự đoàn kết trong khối.