Tiếp sức tăng trưởng

Đoàn công tác của Ban chỉ đạo Chương trình MTQG kiểm tra tiến độ giải ngân tại Tuyên Quang.

Tại xã Nấm Dẩn, trong tổng số 16 tỷ đồng vốn Chương trình MTQG được giao năm 2025 nhưng tính đến nay địa phương này mới giải ngân được vỏn vẹn 74 triệu đồng, đạt tỷ lệ khá khiêm tốn là 0,5%.

Đồng chí Nguyễn Quang Hưng, Chủ tịch UBND xã Nấm Dẩn trần tình: Hàng loạt công trình hạ tầng trọng điểm trên địa bàn đang rơi vào trạng thái “đóng băng” tiến độ chỉ vì vướng mắc khâu hồ sơ. Điển hình như 3 dự án cấp điện liên thôn (Cốc Chứ - Gì Thàng; Na Chăn - Nấm Lu - Đoàn Kết; Lủng Cháng - Nấm Chà), dù thực tế đã nghiệm thu khối lượng hoàn thành nhưng đến nay địa phương vẫn loay hoay chưa thể hoàn thiện thủ tục pháp lý để giải ngân dòng vốn. Tương tự, dự án xây mới chợ trung tâm xã cũng đang phải dậm chân tại chỗ để chờ phê duyệt điều chỉnh quy mô. Riêng với công trình xây mới phòng học và các hạng mục phụ trợ Trường THCS Nấm Dẩn có quy mô gần 10,8 tỷ đồng cũng đang phải tạm dừng thi công để điều chỉnh dự án. Điều này đồng nghĩa với việc không thể giải ngân nguồn vốn.

Tỷ lệ giải ngân chương trình MTQG của xã Nấm Dẩn đã thấp nhưng xã Tân Long còn thấp hơn nữa mặc dù nguồn vốn phân bổ không nhiều nhưng sẽ khó để giải ngân. Theo báo cáo của UBND xã Tân Long, năm 2025, xã Tân Tiến (cũ) được phê duyệt hơn 3 tỷ đồng để xây dựng nhà văn hóa xã từ chương trình MTQG xây dựng NTM, nhưng do sáp nhập xã Tân Tiến về Tân Long nên công trình bị dừng lại. Không xây dựng, đồng nghĩa với việc hơn 3 tỷ đồng vốn được phân bổ không thể giải ngân.

Thực tế từ Nấm Dẩn hay Tân Long không phải là những câu chuyện cá biệt, trong giai đoạn sắp xếp đơn vị hành chính, vận hành mô hình chính quyền 2 cấp rất nhiều công trình chưa triển khai, hoặc đã triển khai thì phải điều chỉnh quy mô, điều chỉnh mức đầu tư khiến cho các địa phương không thể giải ngân nguồn vốn. Chưa kể nhiều công trình, các nhà thầu thi công cầm chừng, dẫn đến không có khối lượng thanh toán.

Số liệu báo cáo đến giữa tháng 6 cho thấy, tổng số vốn của 3 chương trình MTQG giai đoạn 2021 - 2025 kéo dài sang thực hiện năm 2026 là trên 2.265 tỷ đồng, nhưng mới giải ngân được trên 452 tỷ đồng, đạt 20,5% kế hoạch.

Tỷ lệ giải ngân thấp, vô hình trung tạo ra áp lực cộng dồn rất lớn cho giai đoạn nước rút cho những tháng cuối năm nếu muốn hoàn thành kế hoạch đề ra. Đồng chí Ngô Văn Thương, Phó Chánh Văn phòng điều phối chương trình MTQG lý giải: Tỷ lệ giải ngân thấp hiện đang tập trung cục bộ ở hai dòng vốn mang tính đặc thù là Chương trình phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, cùng Chương trình giảm nghèo bền vững.

Theo số liệu từ Ban Dân tộc tỉnh, tính riêng tổng vốn chương trình kéo dài sang năm 2026 là trên 1.508 tỷ đồng, nhưng hiện tại cũng mới chỉ giải ngân được trên 327,6 tỷ đồng (đạt 21,72%). Đáng chú ý, toàn tỉnh có 11 địa phương có tỷ lệ giải ngân vốn dưới mức 10%, bao gồm các xã: Tát Ngà, Pờ Ly Ngài, Hồng Thái, Mèo Vạc, Giáp Trung, Thàng Tín, Phú Lương, Thượng Nông, Nấm Dẩn, Nậm Dịch và Tân Long.

Dự án Nhà lưu trú học sinh của Trường THCS Nấm Dẩn, xã Nấm Dẩn đang được đẩy nhanh tiến độ thi công.

Qua báo cáo của các cơ quan chủ quản là Sở Dân tộc và Tôn giáo, cùng Sở Nông nghiệp và Môi trường, nguyên nhân khiến dòng vốn các chương trình MTQG chuyển động chậm xuất phát từ cả yếu tố khách quan lẫn chủ quan. Điều này đã tạo thành những “nút thắt” đan xen.

Trước hết, độ trễ do việc sắp xếp bộ máy hành chính và thủ tục chuyển nguồn đang là rào cản mang tính quy trình lớn nhất. Giai đoạn vừa qua, công tác sáp nhập địa giới hành chính và điều chuyển chủ đầu tư giữa các cấp chính quyền địa phương tốn rất nhiều thời gian, phải đến cuối tháng 11/2025 mới cơ bản hoàn thành. Hệ quả là nhiều hồ sơ, dự án bàn giao giữa các đơn vị cũ và mới rơi vào tình trạng thiếu hụt, gây khó khăn lớn cho công tác đối chiếu dữ liệu. Áp lực này càng tăng lên khi sau Nghị quyết số 257/2025/QH15 của Quốc hội về việc cho phép chuyển nguồn vốn sang năm 2026, các đơn vị phải mất thêm gần 4 tháng tức là đến ngày 31/3/2026 mới hoàn tất việc rà soát số liệu với Kho bạc Nhà nước. Việc phải dành trọn vẹn cả quý đầu năm chỉ để xử lý các khâu thủ tục giấy tờ này đã làm chậm nhịp giải ngân.

Bên cạnh những vướng mắc về mặt thủ tục, rào cản từ thực địa và áp lực về nguồn nhân lực cấp cơ sở cũng đang trực tiếp kìm hãm tiến độ. Khảo sát thực tế tại các địa phương cho thấy, tình trạng khan hiếm và biến động giá cả của vật liệu xây dựng như cát, sỏi, đá đã khiến nhiều nhà thầu gặp khó, dẫn đến việc thi công cầm chừng, không đảm bảo tiến độ đã ký kết.

Trong khi đó, ở góc độ quản lý, áp lực đè nặng lên cấp cơ sở khi số lượng đầu mối báo cáo quá lớn với hơn 124 xã, phường cùng nhiều đơn vị cấp tỉnh. Đội ngũ công chức cấp xã phụ trách mảng giao thông, xây dựng hay kế toán dự án hiện nay vừa thiếu về số lượng, vừa hạn chế về kinh nghiệm quản lý tài chính phức tạp. Nhiều nơi do thiếu người nên phải bố trí cán bộ kiêm nhiệm quá nhiều đầu mối, khiến công tác kiểm soát, đôn đốc tiến độ dự án khó có thể diễn ra sát sao, thường xuyên.

Theo Sở Dân tộc và Tôn giáo tại thời điểm này, đang thực hiện sắp xếp thôn, bản, tổ dân phố sẽ phải rà soát đánh giá lại các thôn, bản theo tiêu chí để được thụ hưởng từ chương trình tiếp tục sẽ lại mất một khoảng thời gian.

Khó từ sự chồng chéo về cơ chế lồng ghép vốn, còn khó cả tâm lý e ngại trong thực thi công vụ. Dù chủ trương đã rõ, song quy trình và tiêu chí thẩm định của mỗi chương trình MTQG hiện vẫn có sự khác biệt lớn, gây lúng túng cho cấp cơ sở. Khi năng lực triển khai còn hạn chế gặp phải các quy định quản lý tài chính đặc thù, một bộ phận cán bộ thực thi đã xuất hiện tâm lý lo ngại, “sợ sai” và thận trọng quá mức, làm kéo dài thời gian chuẩn bị đầu tư cũng như phê duyệt dự án.

Ở chiều ngược lại, công tác phối hợp, chỉ đạo ở một số nơi vẫn chưa thực sự quyết liệt; nhiều đơn vị, xã thị trấn còn thiếu các chế tài mạnh tay để xử lý các nhà thầu chây ỳ. Ngay cả với những công trình cơ bản đã có khối lượng để thanh toán, nhiều nhà thầu vẫn giữ thói quen tích tụ hồ sơ để nghiệm thu một lần khi hoàn thành toàn bộ dự án chứ không giải ngân theo tiến độ, làm ảnh hưởng trực tiếp đến bức tranh giải ngân chung của toàn tỉnh.

Trường Mầm non xã Tân Long được xây dựng từ nguồn vốn Chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới.

Năm 2026 đã đi qua nửa chặng đường, áp lực tăng trưởng dồn lên những tháng cuối năm là rất lớn.

Tại buổi làm việc với tỉnh cuối tháng 5 vừa qua, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh: Mỗi đồng vốn đầu tư công khi được khơi thông sẽ là chất xúc tác kích hoạt các nguồn lực xã hội, tạo việc làm và thúc đẩy khu vực nông thôn, vùng khó khăn bứt phá.

Trước tính chất cấp bách đó, Tỉnh ủy và UBND tỉnh xác định đẩy nhanh tiến độ nguồn vốn năm 2025 kéo dài sang năm 2026 là nhiệm vụ chính trị hàng đầu. Trong cuộc họp mới đây của UBND tỉnh về đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn chương trình MTQG giai đoạn 2021 - 2025 kéo dài sang năm 2026, đồng chí Đỗ Hùng Đức, Ủy viên BCH Đảng bộ tỉnh, Phó Chủ tịch UBND tỉnh yêu cầu: Các địa phương phải siết chặt kỷ cương bằng nguyên tắc “6 rõ”. Tỉnh sẽ lấy kết quả giải ngân thực tế làm tiêu chí cứng để đánh giá người đứng đầu, xử lý nghiêm các trường hợp trì trệ. Các cơ quan chủ quản, địa phương và công chức chuyên môn phải trực tiếp bám sát địa bàn để “bắt bệnh”, tháo gỡ khó khăn tại chỗ. Tỉnh cũng đã thiết lập hệ thống biểu mẫu báo cáo trực tuyến để cập nhật tiến độ ngày 15 hằng tháng, phục vụ điều hành linh hoạt. Đẩy nhanh tiến độ giải ngân, tỉnh yêu cầu các địa phương: Ưu tiên tuyệt đối nguồn lực cho các dự án thiết yếu thuộc Chương trình vùng đồng bào dân tộc thiểu số, đồng thời, tinh giản các bước trung gian để quyết toán cho các dự án hoàn thành. Tổng hợp của Sở Dân tộc và Tôn giáo, Sở Nông nghiệp và Môi trường hiện các địa phương đã rà soát thực hiện hoàn tất thủ tục để giải ngân cho 590 dự án đã hoàn thành; thanh toán cho 383 dự án đã phê duyệt. Trên cơ sở giải quyết dứt điểm vướng mắc cho 399 dự án đang thi công dở dang.

Đồng chí Trần Việt Hưng, Giám đốc Ban Quản lý Dự án đầu tư xây dựng công trình số 1 tỉnh khẳng định: Ban đã thực hiện kiểm tra các công trình, cho thời hạn nhất định với các nhà thầu. Quan điểm đưa ra nếu không đẩy nhanh tiến độ sẽ thay thế nhà thầu theo đúng quy định của Nhà nước.

Sự chỉ đạo quyết liệt của tỉnh và sự vào cuộc đồng bộ của cơ quan chủ quản, các địa phương là lời giải cho bài toán giải ngân lúc này. Khi các “điểm nghẽn” được khơi thông, tư duy e ngại được dỡ bỏ, dòng vốn MTQG sẽ tiếp sức cho mục tiêu phát triển toàn diện, đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng của tỉnh trong năm 2026 và những năm tiếp theo.

Bài, ảnh: Đoàn Thư

Tập trung tháo gỡ khó khăn

Đồng chí Nguyễn Văn Dưng Ủy viên BCH Đảng bộ tỉnh, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo

Thời gian qua, các cơ quan, đơn vị, chủ đầu tư đã hoàn thành một số nội dung công việc làm cơ sở giải ngân nguồn vốn, tiến độ giải ngân đã có chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, so với chỉ đạo, yêu cầu của UBND tỉnh thì tiến độ giải ngân vốn của các chủ đầu tư vẫn còn chậm, lũy kế đến 15-6 đạt 21% kế hoạch vốn; một số xã tỷ lệ giải ngân còn đạt thấp. Giải pháp trong thời gian tới, Sở sẽ thường xuyên, kịp thời nắm bắt tiến độ giải ngân, khó khăn, vướng mắc của các xã, cơ quan, đơn vị, các chủ đầu tư sử dụng nguồn vốn từ chương trình để đôn đốc, tháo gỡ nhằm đẩy nhanh tiến độ triển khai thực hiện. Đồng thời, theo dõi, tổng hợp, báo cáo tiến độ thực hiện hằng tháng theo chỉ đạo của UBND tỉnh; duy trì 4 tổ công tác của Sở để đôn đốc các xã thực hiện giải ngân, trong đó tập trung thực hiện trong tháng 6, 7, 8. Cùng với đó, phối hợp chặt chẽ với các chủ đầu tư rà soát, hoàn thiện đầy đủ các thủ tục pháp lý, tập trung tháo gỡ khó khăn, vướng mắc để đẩy nhanh tiến độ giải ngân.

Tạo động lực cho tăng trưởng

Đồng chí Bùi Mạnh Tuyên Phó Giám đốc Sở Tài chính

Để đạt được mục tiêu tăng trưởng kinh tế 10,17%, vốn đầu tư công, đặc biệt là nguồn vốn từ các Chương trình mục tiêu quốc gia (MTQG) có vai trò rất quan trọng trong việc thúc đẩy đầu tư, tạo việc làm và lan tỏa động lực phát triển đến các địa phương. Tuy nhiên, tiến độ giải ngân nguồn vốn Chương trình MTQG những tháng đầu năm còn chậm.

Sở Tài chính thường xuyên phối hợp chặt chẽ với các sở, ngành, địa phương rà soát, nắm bắt tiến độ từng dự án, kịp thời tham mưu Ủy ban nhân dân tỉnh tháo gỡ khó khăn, vướng mắc phát sinh. Đồng thời, yêu cầu các chủ đầu tư xây dựng kế hoạch giải ngân chi tiết theo từng tháng, từng quý; đẩy nhanh tiến độ thẩm tra, quyết toán các dự án hoàn thành và công tác nghiệm thu, hoàn thiện hồ sơ thanh toán đối với khối lượng đã thực hiện.

Cùng với đó, tiếp tục rà soát, điều chuyển kế hoạch vốn từ dự án hết nhiệm vụ chi hoặc không có khả năng thực hiện sang dự án có tiến độ tốt, nhu cầu vốn cao; gắn trách nhiệm người đứng đầu với kết quả giải ngân. Các lớp tập huấn, hướng dẫn nghiệp vụ cũng được tăng cường nhằm nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ cơ sở. Mục tiêu xuyên suốt là giải ngân 100% nguồn vốn Chương trình MTQG, phát huy hiệu quả đầu tư, góp phần hoàn thành các chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội và mục tiêu tăng trưởng hai con số của tỉnh trong năm 2026.

Đẩy nhanh giải ngân vốn

Đồng chí Trương Trung Sơn Chủ tịch UBND xã Minh Ngọc

Trong 6 tháng đầu năm 2026, xã đã tập trung triển khai thực hiện các Chương trình mục tiêu quốc gia với tổng nguồn vốn Chương trình mục tiêu Quốc gia chuyển từ năm 2025 sang năm 2026 xã Minh Ngọc trên 9 tỷ đồng. Để đẩy nhanh tiến độ thực hiện, UBND xã tiếp tục chỉ đạo các cơ quan chuyên môn rà soát toàn bộ các dự án, công trình và nhiệm vụ đang triển khai; xây dựng lộ trình giải ngân cụ thể đối với từng nguồn vốn, từng dự án, xác định rõ trách nhiệm của từng bộ phận, cá nhân phụ trách. Đối với các công trình đầu tư xây dựng, tập trung tháo gỡ khó khăn về thủ tục đầu tư, hồ sơ thanh toán, nghiệm thu khối lượng hoàn thành để sớm thực hiện giải ngân nguồn vốn còn lại.

Với các dự án hỗ trợ phát triển sản xuất, giảm nghèo bền vững và phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số, các cơ quan chuyên môn tăng cường hướng dẫn, hỗ trợ các đối tượng thụ hưởng hoàn thiện hồ sơ, đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án, bảo đảm nguồn vốn được sử dụng đúng mục đích, phát huy hiệu quả thiết thực; tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, thường xuyên đánh giá kết quả thực hiện để kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh.

Tăng ca, tăng kíp trên công trường

Ông Tạ Anh Dũng Đại diện Công ty Cổ phần Xây dựng Thủy lợi I (Bắc Ninh)

Công ty Cổ phần Xây dựng Thủy lợi I đang thi công Dự án Kè và đường hai bên bờ sông Miện tại phường Hà Giang 2 có chiều dài hơn 3 km, tổng mức đầu tư trên 181 tỷ đồng. Đơn vị đang tập trung nhân lực, máy móc, triển khai đồng loạt các hạng mục như chân kè, tường kè, đào móng, đục đá, đổ bê tông móng và xây dựng hệ thống tường chắn. Đến nay, khối lượng thi công đạt trên 50% giá trị hợp đồng; trong đó các hạng mục dưới nước đạt trên 95%, kè chắn đạt 80%. Hiện nhà thầu đang đẩy mạnh thi công đúc tấm lát và lát mái bờ kè. Với quyết tâm hoàn thành dự án đúng tiến độ (kế hoạch hoàn thành trong năm 2026), đơn vị đã bố trí 10 máy đào hoạt động liên tục trên cả hai bờ sông Miện, đồng thời huy động gần 100 công nhân tăng ca, làm việc theo ca, kíp để đẩy nhanh tiến độ thi công.