Thu hẹp khoảng cách cung - cầu nhân lực chất lượng cao

Tuy nhiên, một nghịch lý vẫn đang tồn tại: Nhiều sinh viên tốt nghiệp đại học, cao đẳng gặp khó khăn trong việc tìm kiếm công việc phù hợp, trong khi không ít doanh nghiệp lại thiếu hụt lao động có đủ kỹ năng, năng lực đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Một giờ thực hành của sinh viên Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội. Ảnh: Hiền Phương

Liên kết đào tạo với nhu cầu thị trường

Sau gần 1 năm tốt nghiệp ngành Công nghệ thông tin tại Học viện Công nghệ Bưu chính viễn thông, anh Nguyễn Thế Khánh, xã Thư Lâm vẫn chưa tìm được công việc đúng chuyên ngành. “Khi còn là sinh viên, tôi từng tham gia nhiều hoạt động nghiên cứu khoa học của trường nhưng khi đi tuyển dụng để xin việc, tôi liên tục bị đánh giá thiếu kỹ năng thực hành và kinh nghiệm làm việc thực tế”, anh Nguyễn Thế Khánh chia sẻ.

Cũng rơi vào hoàn cảnh tương tự, anh Nguyễn Huy Hoàng, phường Cầu Giấy cho biết: “Tôi tốt nghiệp Đại học Công nghiệp Hà Nội chuyên ngành điện nhưng không xin được việc đúng chuyên môn. Tôi chấp nhận làm trái ngành và tiếp tục học thêm các khóa kỹ năng ngắn hạn để đáp ứng yêu cầu tuyển dụng”.

Thời gian qua, tại nhiều phiên giao dịch việc làm tại các địa phương trên địa bàn thành phố Hà Nội, tình trạng “thừa thầy, thiếu lao động chất lượng cao” vẫn diễn ra. Giám đốc điều hành Công ty TNHH Tap Hospitality Vietnam Trần Thành chia sẻ: “Mỗi năm, công ty chúng tôi có nhu cầu tuyển dụng hàng chục kỹ sư công nghệ thông tin, song quá trình tuyển chọn gặp nhiều khó khăn. Phần lớn ứng viên thiếu khả năng làm việc nhóm, tư duy giải quyết vấn đề hoặc kỹ năng ngoại ngữ. Có ứng viên điểm số rất cao nhưng khi giao bài thực tế lại lúng túng. Doanh nghiệp không chỉ cần người có bằng cấp mà cần khả năng thích nghi nhanh với công nghệ mới và môi trường làm việc thực tiễn”. Là doanh nghiệp hoạt động ở lĩnh vực kỹ thuật, Giám đốc Công ty cổ phần Thương mại xây lắp Lâm Anh Việt Nam Nguyễn Bá Tôn chia sẻ: “Nhiều lao động trẻ thiếu kỹ năng vận hành máy móc hiện đại, chưa quen quy trình sản xuất thông minh. Doanh nghiệp phải đào tạo lại từ đầu, vừa mất thời gian, vừa tăng chi phí”.

Theo các chuyên gia lao động, nguyên nhân của thực trạng này là khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thực tế của thị trường lao động. Một số chương trình đào tạo còn nặng lý thuyết, chưa cập nhật công nghệ mới, trong khi sự kết nối giữa nhà trường với doanh nghiệp chưa thực sự chặt chẽ. GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học (Bộ Giáo dục và Đào tạo) cho rằng: “Nhân lực chất lượng cao cần được bồi dưỡng và sử dụng ngay từ quá trình đào tạo thay vì chỉ đánh giá ở đầu ra. Việc đào tạo không chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu tuyển dụng trước mắt mà còn phải hướng tới đổi mới sáng tạo và năng lực thích ứng lâu dài của người học”.

Chung tay xây dựng hệ sinh thái đào tạo đồng bộ

Giải quyết bài toán nhân lực chất lượng cao không thể chỉ trông chờ vào ngành Giáo dục mà còn cần có sự tham gia đồng bộ của Nhà nước, nhà trường, doanh nghiệp và người lao động. PGS.TS Trần Thành Nam, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, đào tạo hiện nay phải chuyển từ truyền thụ kiến thức sang phát triển năng lực. Sinh viên cần được tham gia nhiều hơn vào các dự án thực tế, nghiên cứu khoa học và môi trường làm việc mô phỏng ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.

Hiện Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội có 9 khoa, đào tạo 48 ngành nghề và thiết lập mạng lưới hợp tác chiến lược với hơn 400 doanh nghiệp. TS Phạm Xuân Khánh, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội chia sẻ: “Nhiều năm nay, nhà trường đã có chủ trương liên kết với doanh nghiệp trong suốt quá trình đào tạo. Khi doanh nghiệp đồng hành cùng nhà trường, sinh viên sẽ có cơ hội tiếp cận thực tế sớm hơn, cơ sở đào tạo cũng nắm bắt kịp thời yêu cầu của thị trường, tỷ lệ sinh viên ra trường có việc làm rất cao”.

Hiện nay, nhiều trường đại học đã triển khai mô hình đào tạo “kỹ sư tài năng”, “tài năng STEM”, trong đó sinh viên được học chương trình nâng cao, tham gia nghiên cứu tại phòng thí nghiệm hiện đại và thực hành cùng doanh nghiệp. Nhiều sinh viên tham gia các chương trình này đã nhanh chóng thích nghi với môi trường làm việc sau khi tốt nghiệp. Vì vậy, đây là hướng đi cần được nhân rộng, nhất là với các lĩnh vực đang có nhu cầu nhân lực lớn như: AI, bán dẫn, năng lượng sạch, logistics, công nghệ sinh học.

Ở góc độ quản lý, TS Trịnh Hoàng Phương, giảng viên Quản trị nhân lực (Viện Quản trị kinh doanh, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội) cho rằng: “Cần có chiến lược dự báo nhu cầu nhân lực dài hạn, tránh tình trạng đào tạo tràn lan theo phong trào. Tăng đầu tư cho giáo dục nghề nghiệp, nâng cao chất lượng giảng viên, cơ sở thực hành và trang thiết bị đào tạo. Các trường cần trang bị cho sinh viên kỹ năng mềm và ngoại ngữ bởi trong môi trường làm việc toàn cầu hóa, người lao động không chỉ cần chuyên môn mà còn phải có khả năng giao tiếp, làm việc nhóm, quản lý thời gian và tư duy phản biện”.

Thành phố Hà Nội đang nghiên cứu các cơ chế thu hút đầu tư vào lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ số, công nghiệp bán dẫn. Trong bối cảnh đó, nhân lực chất lượng cao không chỉ là nguồn lực mà còn là động lực phát triển của Thủ đô trong giai đoạn mới. Vì vậy, việc gắn kết chặt chẽ giữa đào tạo với nhu cầu của thị trường lao động cần được xem là giải pháp trọng tâm để thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thực tiễn, tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững trong kỷ nguyên số.