Thể thao Việt Nam hướng tới mục tiêu Olympic

Việt Nam nhiều năm duy trì vị thế trong nhóm dẫn đầu SEA Games, nhờ lợi thế về truyền thống, lực lượng và mức độ đầu tư ở một số môn thể thao. Tuy nhiên, thành tích ấy chưa được chuyển hóa tương xứng tại ASIAD và Olympic, nơi mức độ cạnh tranh cao hơn đáng kể. Tại ASIAD 20, Việt Nam giành ba Huy chương vàng, ba Huy chương bạc, 19 Huy chương đồng, xếp thứ 20 toàn đoàn. Kết quả cho thấy thể thao Việt Nam vẫn có khả năng chiến thắng ở cấp độ châu lục, nhưng chưa bảo đảm năng lực cạnh tranh huy chương Olympic, nhất là khi cả ba Huy chương vàng đều thuộc các môn không nằm trong chương trình Olympic 2028. Thực tế này đặt ra yêu cầu phải phân định rõ mục tiêu thành tích khu vực với mục tiêu chinh phục đấu trường Olympic. Vấn đề không phải xem nhẹ SEA Games hay ASIAD, mà là đổi mới cách xác định mục tiêu, tuyển chọn vận động viên và phân bổ nguồn lực để tạo bước tiến thực chất ở cấp độ thế giới.

Thành tích của các quốc gia Đông Nam Á tại ASIAD 20 cho thấy số lượng Huy chương vàng chưa phản ánh đầy đủ khả năng hướng tới Olympic. Thái Lan dẫn đầu khu vực với 18 Huy chương vàng, xếp thứ bảy toàn đoàn, trong đó có 10 Huy chương vàng ở các môn thuộc chương trình Olympic. Malaysia giành chín Huy chương vàng, Indonesia năm Huy chương vàng và Philippines bốn Huy chương vàng; đáng chú ý, toàn bộ Huy chương vàng của Indonesia và Philippines đều đến từ các môn Olympic. Singapore cũng có dấu ấn với hai Huy chương vàng, trong đó Shanti Pereira bảo vệ thành công ngôi vô địch 200m nữ môn điền kinh. Những kết quả này cho thấy cần đánh giá thành tích không chỉ qua số huy chương, mà còn qua khả năng biến thành tích ở cấp độ châu lục thành năng lực cạnh tranh tại Olympic.

Dù vẫn thuộc nhóm thể thao mạnh của khu vực, Việt Nam cần nhìn nhận lại định hướng và hiệu quả đầu tư cho mục tiêu Olympic. Vấn đề không phải từ bỏ những môn có khả năng giành huy chương tại SEA Games hay ASIAD, mà là xác định thành tích nào có thể tạo nền tảng cho mục tiêu cao hơn, từ đó ưu tiên nguồn lực và xây dựng lộ trình phát triển phù hợp.

Trưởng đoàn Thể thao Việt Nam tại ASIAD 2026, Phó Cục trưởng Thể dục Thể thao Việt Nam Nguyễn Hồng Minh thừa nhận: “Thể thao Việt Nam đang có phần hụt hơi và rơi vào thế bám đuổi so với các nước trong khu vực Đông Nam Á như Thái Lan, Malaysia hay Indonesia. Sự cạnh tranh tại đấu trường châu lục ngày càng khốc liệt. Nhiều bộ môn trọng điểm như điền kinh, bơi, rowing hay cử tạ của chúng ta gặp rất nhiều thử thách trước các đối thủ vượt trội và chưa thể tạo nên sự bứt phá. Đây là bài học rất lớn về công tác dự báo sức mạnh đối thủ, sự chuẩn bị điểm rơi phong độ cũng như chiến lược đầu tư dài hơi cho các môn thể thao Olympic”.

Mục tiêu giành huy chương Olympic không thể chỉ trông chờ vào phong độ nhất thời của một cá nhân. Vì vậy, mỗi khoản đầu tư cần gắn với chỉ tiêu thành tích, lộ trình phát triển và tiêu chí đánh giá tiến bộ cụ thể, thay vì chỉ dựa vào kết quả của giải đấu gần nhất.

Ông Nguyễn Hồng Minh cũng thẳng thắn nhìn nhận: “ASIAD là sân chơi tiệm cận đẳng cấp Olympic. Khi các cường quốc thể thao như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Bahrain… tham dự với những tuyển thủ có đẳng cấp hàng đầu Olympic, khoảng cách về trình độ, khoa học, công nghệ và y học thể thao giữa họ và chúng ta càng bộc lộ rõ. Việc chưa hoàn thành mục tiêu tại ASIAD 20 là bài học về việc định vị lại chiến lược đầu tư trọng điểm, thay vì dàn trải ở quá nhiều nhóm môn”.

Muốn giành huy chương Olympic, trước hết Việt Nam cần đổi mới cách xác định mục tiêu và đánh giá thành công, lấy từng nội dung Olympic và chuẩn thành tích quốc tế làm thước đo, đặt trong tương quan với nhóm vận động viên hàng đầu thế giới. Đây là hướng tiếp cận phù hợp với chương trình “Phát triển các môn thể thao trọng điểm chuẩn bị tham dự các kỳ ASIAD, Olympic giai đoạn 2026-2045” đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, trong đó lựa chọn chín môn thể thao trọng điểm để đầu tư ở giai đoạn này, bao gồm: Bắn súng, bắn cung, cử tạ, xe đạp, đua thuyền, điền kinh, bơi, karate và cầu mây.

Tuy nhiên, lựa chọn môn thể thao trọng điểm mới chỉ là bước đầu. Cần xác định đúng nội dung thế mạnh và những vận động viên có tiềm năng tiệm cận trình độ thế giới để tập trung nguồn lực, tránh đầu tư dàn trải. Việc đầu tư cần được thực hiện dài hạn, từ chuyên gia, trang thiết bị, địa điểm tập luyện đến dinh dưỡng, y học thể thao, hồi phục và tâm lý thi đấu.

Tập huấn, thi đấu quốc tế với các đối thủ mạnh cần trở thành một phần trong kế hoạch phát triển, giúp vận động viên kiểm chứng năng lực, nhận diện điểm yếu và tích lũy kinh nghiệm ở đấu trường đỉnh cao. Cùng với đó, cần phát huy vai trò của chuyên gia giỏi, áp dụng phương pháp huấn luyện hiện đại, xây dựng hệ thống dữ liệu thành tích và phân tích đối thủ. Công tác đào tạo lực lượng kế cận cũng cần được chú trọng, bảo đảm tính liên tục trong đào tạo và chuyển giao thế hệ, duy trì năng lực cạnh tranh qua nhiều chu kỳ Olympic.

Thành tích SEA Games vẫn có ý nghĩa trong phát triển phong trào và đánh giá chất lượng đào tạo. Những tấm huy chương tại ASIAD đáng ghi nhận, nhưng không mặc nhiên trở thành bước đệm tới Olympic nếu nội dung thi đấu và chuẩn thành tích chưa tương ứng. ASIAD 20 cho thấy khoảng cách cần thu hẹp. Muốn cải thiện vị thế trên đấu trường thế giới, thể thao Việt Nam cần đổi mới tư duy và phương thức đầu tư.

Nhiệm vụ trong chu kỳ tiếp theo là chuyển nhận thức thành các chương trình đầu tư cụ thể, có trọng tâm, chọn lọc, lấy năng lực cạnh tranh quốc tế làm mục tiêu, đồng thời bảo đảm chiều sâu và lộ trình dài hạn, với kết quả được đánh giá theo chuẩn Olympic.