Thầy giáo Tạ Đức Xuân - Người Hiệu trưởng gần 20 năm gắn bó với Trường THPT Tân Trào

Nhà giáo Tạ Đức Xuân - gần hai thập kỷ tâm huyết vun đắp truyền thống Trường THPT Tân Trào. Ảnh: Thu Phương

Rời miền quê Lâm Thao (Phú Thọ), nơi có nền văn hóa hậu kỳ đồ đá cũ Sơn Vi lịch sử, người thanh niên trẻ tốt nghiệp cấp 3 khi tròn 20 tuổi ấy lên Tuyên Quang theo yêu cầu của giáo dục miền núi lúc đó. Để bây giờ, trải qua 70 năm gắn bó với sự nghiệp giáo dục Tuyên Quang, người thầy giáo ấy trí tuệ vẫn mẫn tiệp, cách kể chuyện hóm hỉnh, nhớ đến từng kỷ niệm trong thời quá khứ, đặc biệt khi nói về mái trường Tân Trào thân yêu mà ông là Hiệu trưởng gần 20 năm trải qua nhiều biến động của đất nước.

Bước vào nghề giáo khi vừa tròn 20 tuổi, lại chưa kinh qua trường lớp đào tạo sư phạm nào, hành trang mà người thanh niên ấy mang theo khi lên Tuyên Quang là lòng nhiệt huyết theo tiếng gọi của sự nghiệp giáo dục miền núi và kiến thức phổ thông sẵn có của bộ môn Toán là thế mạnh của mình. Đấy là năm 1956.

Lên Tuyên Quang, ông được phân công giảng dạy bộ môn Toán tại Trường Cấp 2 Vĩnh Lộc, Chiêm Hóa, nơi có dòng sông Gâm nước xanh biếc và ngọn núi Bách Thần hùng vĩ. Vừa quen cảnh, quen người, sau 1 năm ở Chiêm Hóa, ông lại được điều về dạy Toán tại Trường cấp 2 Tân Trào, thị xã Tuyên Quang.

Năm 1959, do yêu cầu của giáo dục phía Nam tỉnh, ông được cử về làm Hiệu trưởng Trường cấp 2 xã Hồng Lạc, huyện Sơn Dương, Tuyên Quang, khi ấy ông 23 tuổi. Từ năm 1961 - 1963 ông giữ cương vị Hiệu trưởng Trường cấp 2,3 Chiêm Hóa.

Để đáp ứng nhu cầu chuẩn hóa đội ngũ giáo viên, tháng 7/1963 ông được cử đi học khoa Toán, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội. Với vốn tích lũy và kinh nghiệm quản lý sẵn có, tốt nghiệp đại học, ông chuyển sang nghiên cứu tâm lý giáo dục. Năm 1967 ông về giảng dạy tại Trường Đại học Sư phạm Thái Nguyên.

“Đất Thành Tuyên, ai có duyên thì hợp”. Cái “duyên” với xứ Tuyên, cái “duyên phu thê” với cô giáo An đẹp người đẹp nết, cùng với sự tín nhiệm của lãnh đạo Tỉnh ủy và yêu cầu sự nghiệp giáo dục Tuyên Quang đã đưa ông trở về với xứ Tuyên yêu dấu.

Nhà giáo Tạ Đức Xuân chia sẻ cùng cô trò Trường THPT Tân Trào dấu ấn một đời cống hiến cho sự nghiệp trồng người. Ảnh: Hải Anh

Về Tuyên, ông được bổ nhiệm làm hiệu phó Trường cấp 3 Tân Trào, phụ trách khu sơ tán tại Làng Đồng - Ỷ La - Tuyên Quang. Không bao lâu sau, ông lại được điều trở lại làm Hiệu phó Trường cấp 3 Chiêm Hóa.

Năm 1969, để chuẩn bị cho công tác mở Trường Sư phạm cấp 2 của tỉnh nhằm đào tạo giáo viên cho tỉnh, ông được điều về giữ chức Hiệu phó, rồi Hiệu trưởng Trường Sư phạm Bồi dưỡng Tuyên Quang.

Nhưng, dấu ấn trong cuộc đời nghề giáo của ông là từ năm 1972 khi ông được giao trọng trách là Hiệu trưởng Trường THPT Tân Trào, Tuyên Quang cho đến tuổi nghỉ hưu.

Gần 20 năm với cương vị là một Hiệu trưởng, ông chứng kiến bao sự đổi thay của đất nước, của giáo dục tỉnh nhà, những khó khăn gian khổ mà đội ngũ giáo viên nhà trường trải qua: Chiến tranh, cơ chế bao cấp, khó khăn thời hậu chiến... Là một Hiệu trưởng của một trường lớn, giáo viên và học sinh đông, phải đảm bảo chất lượng giáo dục hàng năm cũng như đời sống của anh chị em, đòi hỏi hiệu trưởng không chỉ có “tầm” mà còn có “tâm” để quy tụ mọi người. Khi thì trường tách thành Trường cấp 3 Xuân Huy, phải san sẻ giáo viên; khi trường chia 2 cơ sở: Thị xã và Nông Tiến; rồi thí điểm chuyên ban... Trong bất kỳ tình huống nào, “Dạy tốt” và “Học tốt”, “Tất cả vì học sinh thân yêu” vẫn luôn là sợi chỉ đỏ xuyên suốt quá trình xây dựng và phát triển của nhà trường.

Cẩn thận, tỉ mỉ, trầm tĩnh và thuần thục trong công việc quản lý, ông đã hoàn thành nhiệm vụ mà Đảng và Nhân dân giao phó.

Từ một học sinh tốt nghiệp cấp 3 khi tròn 20 tuổi, qua 40 năm công tác, gần 20 năm gắn bó với mái trường Tân Trào, Tuyên Quang đã trở thành quê hương thứ 2 của ông.

Ông tự hào khi mình đã góp phần xây dựng được một đội ngũ cán bộ, giáo viên vừa “hồng”, vừa “chuyên”, cung cấp cho giáo dục tỉnh nhà những cán bộ ưu tú như: Nhà giáo ưu tú Ngô Thục Lâm - nguyên Giám đốc Sở Giáo dục Tuyên Quang; cô giáo Vũ Thị Bích Việt - nguyên Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tuyên Quang; Nhà giáo ưu tú Đỗ Thị Bích Hiền - nguyên hiệu trưởng Trường Chuyên; Nhà giáo ưu tú Bùi Bích Hương - nguyên Hiệu trưởng Trường Tân Trào...

Năm 2026, dù đã ở tuổi 90, nhưng khi nói về Trường THPT Tân Trào là ông lại “không quên từng kỷ niệm”. Giờ đây, trong ngôi nhà ấm cúng đón gió dòng Lô, ông vui thú điền viên cùng con cháu, những cán bộ đầy năng lực trưởng thành từ mái trường Tân Trào thân yêu.

Nguyễn Mai Phương
(Cựu học sinh, cựu giáo viên Trường THPT Tân Trào)