Tái thiết không gian văn hóa mới

Sáp nhập thôn, tổ dân phố là cơ hội tái thiết không gian văn hóa, gìn giữ bản sắc, củng cố sự gắn kết cộng đồng và tạo động lực phát triển bền vững.

Tại xã Lâm Bình, việc sắp xếp thôn, tổ dân phố đang được triển khai khẩn trương. Từ 22 thôn hiện có, địa phương dự kiến sau sáp nhập sẽ còn 10 thôn, giảm 12 thôn. Điều này đồng nghĩa với việc số lượng nhà văn hóa, sân thể thao và các công trình phục vụ sinh hoạt cộng đồng sẽ có sự thay đổi đáng kể.

Đồng chí Tô Viết Hiệp, Bí thư Đảng ủy xã Lâm Bình cho biết: “Chúng tôi đang tiến hành rà soát hiện trạng từng nhà văn hóa, đánh giá vị trí, quy mô, khả năng đáp ứng nhu cầu sinh hoạt của người dân để lựa chọn địa điểm phù hợp làm nơi sinh hoạt chung của thôn mới. Đối với những nhà văn hóa không còn là địa điểm sinh hoạt chính, xã sẽ nghiên cứu chuyển đổi công năng hoặc tiếp tục sử dụng phục vụ các hoạt động cộng đồng của từng cụm dân cư, tránh lãng phí tài sản đã được Nhà nước và Nhân dân đầu tư”.

Người dân thôn Chúng Phùng, xã Tân Tiến biểu quyết đồng thuận với chủ trương sáp nhập thôn, tổ dân phố.

Việc sáp nhập thôn không đồng nghĩa với xóa bỏ những không gian văn hóa vốn đã ăn sâu vào đời sống người dân. Ngược lại, đây là cơ hội để tổ chức lại các hoạt động văn hóa theo hướng phong phú hơn, phát huy được những giá trị truyền thống của từng cộng đồng. Những nhà văn hóa cũ nếu còn đủ điều kiện có thể trở thành nơi sinh hoạt của các câu lạc bộ văn nghệ dân gian, nơi truyền dạy tiếng nói, chữ viết, nghề thủ công truyền thống hoặc là địa điểm tổ chức các nghi lễ, lễ hội mang đậm bản sắc của từng dân tộc.

Tái thiết không gian văn hóa sau sáp nhập không nhất thiết phải xây dựng thêm những công trình mới mà quan trọng hơn là làm cho những thiết chế hiện có thực sự “sống” trong đời sống cộng đồng. Một nhà văn hóa được sử dụng thường xuyên để hội họp, sinh hoạt văn nghệ, tổ chức các lớp truyền dạy văn hóa dân gian hay là nơi lưu giữ hiện vật, tư liệu lịch sử của thôn sẽ luôn có giá trị, dù tên gọi hay địa giới hành chính có thay đổi.

Nằm dưới chân dãy Tây Côn Lĩnh, hai thôn Túng Quá Lìn và Chúng Phùng, xã Tân Tiến có 151 hộ dân sinh sống, chủ yếu là đồng bào dân tộc Mông, với hơn 60% số hộ thuộc diện nghèo và cận nghèo. Dù cuộc sống còn nhiều khó khăn, người dân nơi đây luôn đoàn kết, gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc mình. Thực hiện chủ trương sáp nhập thôn, tổ dân phố của Trung ương, qua các cuộc họp lấy ý kiến, 100% người dân hai thôn đã đồng thuận với phương án sáp nhập. Sự đồng thuận ấy không chỉ thể hiện niềm tin vào chủ trương đúng đắn của Đảng, Nhà nước mà còn là mong muốn xây dựng một cộng đồng mới gắn kết hơn, cùng nhau phát triển.

Anh Vàng Minh Quân, thôn Chúng Phùng chia sẻ: “Chúng tôi đều thống nhất cao với chủ trương sáp nhập. Dù tên gọi hay địa giới có thay đổi thì những phong tục, tập quán tốt đẹp của người Mông vẫn được gìn giữ. Bà con cũng mong sau sáp nhập, thôn sẽ có điều kiện phát triển kinh tế, xây dựng đời sống văn hóa ngày càng tốt hơn”.

Cùng với việc hoàn thiện các điều kiện về tổ chức bộ máy, việc tái thiết không gian văn hóa cần được đặt ở vị trí trung tâm. Hiện nay, các xã, phường đang rà soát, sắp xếp và nâng cấp các thiết chế văn hóa như nhà văn hóa, sân thể thao, thư viện cộng đồng phù hợp với quy mô dân cư mới. Bên cạnh đó, đặc biệt coi trọng việc gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống. Tên gọi của các làng bản cũ, những di tích lịch sử, lễ hội truyền thống hay các phong tục tốt đẹp cần được bảo tồn và phát huy phù hợp với điều kiện mới.

Việc xây dựng hương ước, quy ước của thôn mới cũng cần dựa trên sự đồng thuận, tôn trọng những giá trị văn hóa đã ăn sâu vào đời sống cộng đồng. Cùng với đó, vai trò của già làng, trưởng bản, người có uy tín trong cộng đồng cần tiếp tục được phát huy. Họ không chỉ là những người gìn giữ phong tục, tập quán mà còn là cầu nối giúp các nhóm dân cư hiểu nhau hơn, cùng chia sẻ trách nhiệm xây dựng cộng đồng mới. Việc tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao, ngày hội đại đoàn kết hay các câu lạc bộ sở thích cũng cần được quan tâm. Những hoạt động ấy tuy giản dị nhưng lại là chất keo gắn kết con người, giúp người dân xích lại gần nhau hơn, cùng xây dựng tinh thần đoàn kết, sẻ chia.

Với một tỉnh giàu truyền thống lịch sử, đa dạng bản sắc văn hóa như Tuyên Quang, việc quan tâm đến không gian văn hóa sau sáp nhập sẽ góp phần để mỗi thôn, tổ dân phố mới không chỉ là một đơn vị hành chính, mà thực sự trở thành mái nhà chung, nơi người dân cùng sẻ chia, gắn bó và phát triển bền vững. Đó cũng chính là mục tiêu sâu xa và ý nghĩa nhân văn nhất của công cuộc sắp xếp, tinh gọn bộ máy ở cơ sở trong giai đoạn hiện nay.

Bài, ảnh: Nguyễn Yếm