Sáp nhập thôn bản, mảnh đất ấy vẫn là quê hương mình!

Khác với khu vực vùng đồng bằng hay ở đô thị, các thôn bản ở vùng cao, vùng đồng bào dân tộc thiểu số thường là nơi có địa hình bị chia cắt mạnh. Khoảng cách đi lại từ nhóm hộ này sang nhóm hộ khác trong cùng một thôn thường gặp nhiều khó khăn, như hình ảnh nhiều người hay ví von chỉ xa bằng “một quăng dao” thôi mà. Khi sáp nhập hai, ba thôn thành một thôn mới sẽ xuất hiện nhiều vấn đề khó khăn như đi lại, thông tin liên lạc, việc tổ chức các sinh hoạt cộng đồng, họp thôn. Tuy nhiên, rào cản địa lí chưa phải là thách thức lớn nhất khi sáp nhập thôn, mà nó nằm ở rào cản tâm lý và văn hóa.

Đối với đồng bào các dân tộc ở vùng cao, tên bản, tên làng gắn liền với tên và nguồn gốc dòng họ, gắn sâu với những giá trị văn hóa, tâm linh của tổ tiên; nhiều thôn bản chỉ có một dân tộc. Việc gộp hai thôn với 2 dân tộc có phong tục tập quán, quan niệm tâm linh khác nhau vào làm một là một điều rất cần tính toán kỹ càng và phải làm tốt công tác tư tưởng. Bên cạnh đó là những băn khoăn cần giải thích cho bà con, như liệu sau khi sáp nhập, các giấy tờ tùy thân, sổ đỏ có phải làm lại không; khi các thôn khó khăn sáp nhập với thôn thuận lợi, các chính sách hỗ trợ vùng đặc biệt khó khăn có bị cắt, giảm đi không; hoặc người của thôn nào sẽ là trưởng của thôn mới, tên của thôn mới sẽ đặt như thế nào… Những băn khoăn nêu trên nếu không được giải đáp kịp thời sẽ rất dễ tạo ra những thắc mắc trong tư tưởng của người dân, tạo nên khó khăn khi các địa phương thực hiện công tác sáp nhập thôn. Đồng thời, cũng sẽ làm giảm hiệu quả quản lý của bộ máy chính quyền cơ sở, của các thôn, bản sau sáp nhập.

Để giảm bớt khó khăn khi thực hiện sáp nhập thôn bản, công tác tư tưởng phải đi trước một bước và xuyên suốt cả quá trình trước, trong và sau sáp nhập. Chia sẻ với chúng tôi, nhiều đồng chí cán bộ, lãnh đạo ở các xã vùng cao cho biết, làm công tác tư tưởng, tuyên truyền ở vùng cao, vùng đặc biệt khó khăn không thể chỉ dừng lại ở việc đọc các nghị quyết, văn bản trên loa truyền thanh hay tổ chức các cuộc họp thông thường cho bà con, công tác tuyên truyền cần phải thật sự linh hoạt, chủ động. Muốn đồng bào nghe và hiểu cán bộ phải xuống tận thôn, thậm chí lên tận nương, phải hiểu được nếp nghĩ của đồng bào mới có thể giải thích cho bà con vì sao cần thực hiện sáp nhập thôn bản. Qua đó, để bà con hiểu chủ trương sáp nhập không phải là xóa đi thôn bản cũ, mà là để tập trung nguồn lực của Nhà nước đầu tư cho con đường đi lại hàng ngày to hơn, trường học của con em đẹp hơn, nhà văn hóa khang trang hơn…

Một vấn đề rất cần lưu ý là ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, tiếng nói của người có uy tín và các trưởng dòng họ có vai trò rất quan trọng. Họ chính là những cánh tay nối dài, hiệu quả của cấp ủy, chính quyền cơ sở. Khi những người có uy tín, trưởng dòng họ hiểu được chủ trương của Đảng, Nhà nước, họ sẽ là người thuyết phục dòng họ mình, con cháu mình cùng đồng thuận theo. Phát huy vai trò của người có uy tín cũng chính là một trong những chìa khóa để mở thông tư tưởng cho bà con ở các thôn bản, những nơi vốn còn nhiều khó khăn về thông tin, KT - XH... Khi sáp nhập, việc đặt tên thôn mới cũng cần được thảo luận dân chủ, tôn trọng ý kiến của nhân dân, tránh việc áp đặt máy móc. Đối với các thiết chế văn hóa như nhà văn hóa thôn, cần có phương án sử dụng hài hòa, tránh bỏ hoang gây lãng phí. Kinh nghiệm thực tế cho thấy, ở đâu cấp ủy, chính quyền thực hiện tốt công tác tư tưởng, ở đó lòng dân đồng thuận. Mọi phương án sáp nhập, từ việc chọn địa điểm xây dựng nhà văn hóa mới, phương án nhân sự Bí thư chi bộ, Trưởng thôn, các vị trí khác… cho người dân đều phải được đưa ra bàn bạc công khai, minh bạch, tránh làm thay, làm vội.

Ở các địa phương vùng cao, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, việc thực hiện tuyên truyền chủ trương sáp nhập thôn bằng cả tiếng Việt và tiếng Mông cần được tính đến. Trước đây, xã Đồng Văn là một điển hình thực hiện tốt việc tuyên truyền lưu động rất hiệu quả khi cán bộ về thôn sử dụng song ngữ Việt – Mông để tuyên truyền các chủ trương, nghị quyết. Khi người dân nghe được, hiểu được lợi ích, thấy được trách nhiệm phải góp sức cho sự phát triển của địa phương, bà con sẽ tự nguyện và đồng lòng ủng hộ, thậm chí có những nhóm hộ, cộng đồng dân cư, dân tộc có thể sẵn sàng chịu thiệt thòi, hy sinh lợi ích trước mắt của mình vì mục tiêu chung.

Sáp nhập thôn, tổ dân phố là một mục tiêu rất quan trọng nhằm hướng tới một bộ máy tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả. Nhưng bộ máy hành chính sau sáp nhập chỉ có thể vận hành trơn tru khi mỗi người dân, mỗi hộ gia đình ở các thôn bản được thông về tư tưởng.

Khi tư tưởng đã thông, bà con sẽ hiểu rằng dù tên gọi có thay đổi, dù thôn bản có rộng hơn thì mảnh đất ấy vẫn là mảnh đất quê hương mình. Khi niềm tin được củng cố, sẽ giúp những thôn bản mới sau sáp nhập không chỉ lớn hơn về diện tích, mà còn mạnh hơn về khối đại đoàn kết các dân tộc, tạo động lực cho sự phát triển bền vững của vùng cao Tuyên Quang.

Huy Toán